فایل پاورپوینت کامل کوتاه و گذرا درباره سهم ایران از دریای خزر و تاریخچه پر فراز و نشیب آن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کوتاه و گذرا درباره سهم ایران از دریای خزر و تاریخچه پر فراز و نشیب آن :

چالش حقوقی درباره خزر را می توان به سه دوره تقسیم کرد: دوره تسلط روس ها و قراردادهای گلستان و ترکمنچای، دوره مودت و دوستی دو همسایه ایران و شوروی و دوره بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سابق.

روزگاری ایران و شوروی سهمی تقریبا یکسان در این دریاچه داشتند؛ اما حالا این سهم مبهم تلقی می شود. حضور سه بازیگر منطقه ای جدید در این بخش، زمین بازی را عوض کرده است.

دریای خزر؛ یک نگاه

دریای خزر سطحی پایین تر از سطح دریاهای آزاد دارد، به همین دلیل خروج آب از آن به چشم نمی خورد. خط ساحلی آن نزدیک هفت هزار کیلومتر است و ۲۸ متر پایین تر از سطح دریاست. مساحتش یک و نیم برابر خلیج فارس و حجم آبش ۷۸۷۰۰ کیلومتر مکعب است. این دریاچه، با طول تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتر و عرض متوسط ۳۲۰ کیلومتر، بزرگ ترین دریاچه آب نسبتاً شیرین جهان محسوب می شود. کم عمق ترین بخش های دریا در قسمت شمالی و عمیق ترین بخش های آن در میانه و جنوب آن هستند.

بد نیست بدانید که ۹۰درصد خاویار دنیا در این دریاچه به دست می آید و به تنهایی ۸۵۰ گونه ماهی در آن زیست می کنند. از دیگر ویژگی های این دریای بزرگ، منابع عظیم نفت و گاز آن است که کشف آن ها قدمتی چندان طولانی ندارد؛ ولی به سرعت در حال افزایش و برداشت است. همین امر باعث توجه بیشتر به این منطقه شده.

از دیگر نکات جالب این دریاچه، جهت حرکت آب آن است؛ یک جهت شمال غربی به جنوب شرقی. همین جهت حرکت آب و عمق زیاد آن در سواحل ایران، باعث می شود تا آلودگی های ریز و درشت زیست محیطی و برداشت انرژی و… متوجه ایران باشد. دریای خزر همچنین قرار است کریدور ارتباطی شمال اروپا و آسیا با جنوب باشد که اهمیتی دوچندان به آن می بخشد.

عهدنامه گلستان؛ ایران حق داشتن نیروی دریایی ندارد

تا ربع قرن پیش، دریای خزر میان ایران و شوروی سابق تقسیم شده بود. قرار و مدارهایی هم بین این دو کشور برقرار بود. اولین قرار و مدار به تاریخ ۱۱۹۲ خورشیدی، یعنی دقیقاً ۲۰۵ سال پیش، مابین این دو کشور بسته شد. البته چون پای عهدنامه ننگین گلستان در میان بود، همه چیز برای ایران تلخ تمام شد. عهدنامه گلستان، یک شکست تمام عیار برای قوای ایرانی در برابر روس ها بود. در فصل پنجم این قرارداد آمده است که کشتی های روس می توانند تا سواحل ایران بیایند و بروند و اگر دچار مشکل شدند، کمک بگیرند و ایران هم موظف است کمکشان کند. البته کشتی های ایرانی هم می توانستند برای تجارت راهی این کشور شوند و حتی در هنگام دچار مشکل شدن، تقاضای کمک هم داشته باشند. در این قرارداد، آمده بود که «… و احدی از دولت های دیگر سوای دولت روس، کشتی های جنگی در دریای خزر نداشته باشد.»

عهدنامه ترکمنچای؛ نیروی دریایی بی نیروی دریایی

عهدنامه گلستان برای ایرانی ها خیلی سنگین بود. در نتیجه سنگینی اش را تاب نیاورده و مجدداً علیه روس ها و بابت سرزمین هایی که از دست داده بودند، اعلان جنگ کردند. پیروزی هایی هم به دست آمد، اما تاریخ ایران عهدنامه سراسر ننگین دیگری به نام ترکمنچای را به خود دید. به سال ۱۲۰۷ شمسی، این قرارداد بسته شد. در فصل هشتم این قرارداد، باز هم درباره نظام حقوقی و قرار و مدارهای دریایی در خزر صحبت هایی شده بود. کشتی های تجاری روسیه، باز هم می توانستند هر کجایی که دوست داشتند بروند و بیایند. در واقع همه چیز مثل عهدنامه گلستان بود، درباره نیروی دریایی نظامی هم آمده بود که: «در باب سفاین حربیه که علم های عسکریه روسیه دارند چون از قدیم بالانفراد استحقاق داشتند که در بحر خزر سیر نمایند، لهذا همین حق مخصوص کما فی السابق امروز به اطمینان به ایشان وارد می شود، به نحوی که غیر از دولت روسیه هیچ دولت دیگر نمی تواند در دریای خزر کشتی جنگی داشته باشد.»

قرارداد ۱۳۰۰؛ روس های انقلابی و بازگرداندن حق ایران

ماجراهای دریای خزر همین طور ادامه داشت تا این که انقلاب بلشویکی ۱۹۱۷ رخ داد. طی این انقلاب، نظام سلطنتی تزارها سرنگون شده و جایش را به نظام شورایی و بلشویکی داد؛ چیزی که تحت عنوان اتحاد جماهیر شوروی می شناختیم. چهار سال بعدترش، روس ها که به شدت تحت تأثیر افکار انقلابی بودند تصمیم گرفتند که با ایران قرارداد تازه ای در باب حق و حقوقشان در دریای خزر ببندند.

طبق این قرارداد، که در فصول بیست و شش گانه تدوین یافته بود، «دولت شوروی روسیه مطابق بیانیه های خود راجع به مبانی سیاست روسیه نسبت به ملت ایران رسماً اعلان می نماید که از سیاست جابرانه که دولت های مستعمراتی روسیه که به اراده کارگران و دهاقین این مملکت سرنگون شدند نسبت به ایران تعقیب می نمودند قطعاً صرف نظر می نماید… نظر به اینکه مطابق اصول بیان شده در فصل هشتم این عهدنامه منعقده در دهم فورال (فوریه) / مابین ایران و روسیه در ترکمانچای نیز که فصل هشتم آن حق داشتن بحریه را در بحر خزر از ایران سلب نموده بود از درجه اعتبار ساقط است لهذا طرفین معظمتین متعاهدتین رضایت می دهند که از زمان امضاء این معاهده هر دو بالسویه حق کشتی رانی آزاد در زیر بیرق های خود در بحر خزر داشته باشند.»

این برهه از زمان، فرصت مناسبی بود تا ایران با ثبت رسمی حقوق خود در دریای خزر، به این مناقشه پایان دهد اما دولت رضاخان سپه سالار به این موضوع نپرداخت تا همچنان موضوع در حد حق کشتیرانی مساوی مسکوت بماند.

قرارداد ۱۳۱۹؛ یک گام رو به جلو

فروردین ماه ۱۳۱۹ بود که نمایندگان ایران و روسیه در تهران، توافقنامه ای را امضا کردند که در شانزده ماده تدوین شده بود. در ماده دوازدهم این قرارداد نیز درباره حقوق کشتیرانی دو طرف آمده بود: «با کشتی هایی که زیر پرچم یکی از طرفین متعاهدتین در دریای خزر سیر می نمایند در بندرهای طرف متعاهد دیگر چه در حین ورود و چه