بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عوامل موثر بر علاقه مندی دانش آموزان به مطالعه و کتابخوانی :

مقدمه

یکی از شاخص های توسعه یافتگی جوامع، نرخ سران دستیابی به منابع اطلاعاتی و مطالعاتی افراد آن جامعه است، به گونه ای که جهان امروز را جهان اطلاعات می خوانند و از آن به جامع شبکه ای یاد می کنند، جامعه ای که موجب از میان رفتن فاصله های مکانی و زمانی شده است.

در قرن معاصر، علیرغم گسترش رسانه های جمعی و بهره گیری از رایانه و اینترنت و فضاهای مجازی نه تنها از اهمیت مطالعه و کتابخوانی کاسته نشده، بلکه نقش و اهمّیت ویژه ای یافته و توجّه بسیاری از صاحب نظران تعلیم و تربیت را به خود جلب نموده است.

اکثر محققّین بر این باوراند در دنیای کنونی که هر روز در زمین علمی، سیاسی، اقتصادی و هنری دگرگونی های تازه ای رخ می دهد، مطالعه منحصر به افراد خاص نمانده و هر شخصی در هر موقعیت و مقامی از آن بهره جسته است. چرا که مطالعه و کتابخوانی به عنوان یکی از منابع مهم دستیابی به اطلاعات، عملی فردی به شمار نمی آید که به سبب علاقه و سلیق شخصی استمرار یافته باشد، بلکه ضرورت های اجتماعی، موقعیت تاریخی و فرهنگی جامعه، نیازهای نظام اجتماعی، علایق و انگیزه های اجتماعی، امکانات و توانایی های نظام و میزان دسترسی به کتاب، همه از عوامل تعیین کننده ای در فرهنگ مطالعه و کتابخوانی به شمار می روند.

با این توصیف اگر دانش آموزی با کتابخوانی و مطالعه خوی گرفته باشد. نه تنها بر سطح آگاهی خویش افزوده، که به عنوان فردی آگاه و بصیر، جامع خود را به سوی تعالی و ترّقی سوق داده است.

مطالعه، انسان را در تعیین سرنوشت خود و جامع خویش شریک ساخته و ضمن تقویت حس نوع دوستی و خیرخواهی، قوّ ابتکار و خلاقیت و روحی آزادگی و بزرگ منشی را در جامعه تقویت می کند. «فرانسیس بیکن» در تعبیری زیبا پیرامون اهمیّت مطالعه و رسالت مطالعه کنندگان می نویسد: «مردان علم نباید مانند مورچه فقط به جمع آوری مطالب بپردازند و نباید مثل عنکبوت فقط به دور خود تار بتنند، بلکه باید مانند زنبور عسل باشند که مصالح خود را از گل ها و چمنزارها گرد آورند و در خود هضم و تبدیل کنند و عسل به بار آورند.»[۱]

فرهنگ مطالعه و کتاب خوانی

آنچه مسلّم است امروزه مقول کتاب و کتابخوانی و ترویج فرهنگ مطالعه، فقط راهی برای تأمین اوقات فراغت نیست، بلکه این امر را باید پایه و بنیان استوار هر برنامه ریزی اصولی، اجتماعی و توسع ملّی قلمداد کرد.

متأسفانه بی سوادی و اشتغال بیش از حدّ والدین، وجود انواع وسایل اطلاع رسانی صوتی، تصویری و الکترونیکی و مشکلات اقتصادی، فرصتی برای مطالعه و کتاب خوانی باقی نگذاشته است، اما با این وجود، دور کتاب و کتاب خوانی به پایان نرسیده است و هنوز خواندن و نوشتن در جوامع پیشرفته از ارزش والایی برخوردار است. اگر فرهنگ کتاب خوانی در جامع ما رواج ندارد و از جایگاه ارزنده ای برخوردار نیست علل آن را باید در بستر جامعه و کانون خانواده جست و جو کرد و اگر فرزندان ما با کتاب و کتابخوانی مأنوس نشده اند، این بیگانگی ریشه در رفتار پدران و مادران وی خواهدداشت؛ چرا که هنوز پدید کتاب و کتابخوانی از سوی ایشان به عنوان یک نیاز و ضرورت واقعی پذیرفته نشده است.

در این برهه از زمان که شاخص مطالع جامع ایرانی در بین اقشار تحصیل کرده به طور متوسّط، کمتر از دو دقیقه در روز است در مقایسه با جوامع پیشرفته ای همچون انگلیس که به طور متوسط دوساعت و نیم در روز مطالعه می کنند عمق فاجعه و ضرورت یافتن راهکارهایی برای ارتقای شاخص مطالعه در کشور بیشتر احساس می شود.

کشف عوامل مؤثر بر میزان علاقه مندی دانش آموزان به مطالع غیردرسی، سهم مهمی در بهبود شاخص مطالعه در کشور خواهد داشت لذا آشنایی با میزان تحصیلات والدین، اطلاع از وجود کتابخانه ها و منابع مطالعاتی، آگاهی از سطح پیشرفت تحصیلی و عادت دانش آموزان به مطالع درسی و تأثیر این عوامل در میزان علاقه مندی دانش آموزان به مطالع غیر درسی کمک شایانی در تدوین برنام عملیاتی برای بهبود وضعیت کنونی فرهنگ مطالعه و کتابخوانی خواهد داشت.

پر واضح است که کتاب یکی از مهم ترین ابزارهای انتقال پیام، فرهنگ و تمّدن از نسلی به نسل دیگر و وسیل کمال و تفکر و جزءلاینفک دنیای علمی امروز به شمار می آید. از این روی جوامع پیشرفته با گسترش فرهنگ مطالعه و تسهیل دستیابی به کتاب و نشریات مناسب، هدفمندانه به غنی سازی تفکّر و اندیش مردم جامع خود پرداخته و مسیر رشد و تعالی جوامع را هموار می سازند.

در جامع ما وجود تنگناهای نظام آموزشی همچون: فضاهای نامناسب، عدم وجود مربّی و کتابدار و ذهنیت غلط عدّه ای از متولیان امر آموزش و پرورش و فراهم نبودن امکانات و ملزومات مورد نیاز، سبب گردیده که اهتمام لازم نسبت به امر کتابخوانی وجود نداشته باشد که این امر در دراز مدت نتیجه ای نخواهد داشت جز عقب ماندگی های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور.

«فرانسیس بیکن» فیلسوف مشهور انگلیسی، مطالعه را عاملی برای به کمال رساندن ذات آدمی معرفی نموده و می افزاید: «استعدادهای ذاتی، مثل گیاهان خودرو هستند و مطالعه برای آن ها در حکم پیراستن شاخ و برگ است. مطالعه به خودی خود بیش از آن چه لازم است راه های گوناگونی در برابر آدمی قرار می دهد که برای محدود کردن این راه ها، تجربه ضرورت دارد. مردم نیرنگ باز مطالعه را حقیر می شمرند، ساده دلان آن را می ستایند و تنها خردمندان مطالعات خود را به کار می بندند.»[۲]

عوامل مؤثر بر مطالعه و کتابخوانی

عوامل مختلفی در امر کتاب و کتابخوانی و توسع فرهنگ مطالعه در میان کودکان و نوجوانان دخیل اند. بدیهی است برای شناخت راهکارهای عملی توسع کتابخوانی در میان دانش آموزان، باید عوامل تأثیرگذار بر مطالعه و نقش هر یک را در این مقوله شناخت و به کار بست.

کتابخوانی برآیندی از مجموع عواملی است که به طور عمده می توان به خانواده، مدرسه و محیط آموزشی اشاره کرد، برای بررسی عوامل ذکر شده، لازم است از زمان طفولیّت به نقش خانواده دقّت کنیم. محیط خانوادگی، اوّلین محیط تربیتی است و ارتباط اعضای خانواده با مقول فرهنگ و کتاب، نقش بسزایی در نوع برخورد فرد با کتاب خواهد داشت. خانواده نخستین پرورشگاه و آموزشگاه جامعه است و اندیشه ها، رفتارها و باورها و ارزش های هر کسی نخست در خانواد وی شکل می گیرد. خانواده کارکردهای گوناگون دارد و یکی از مهم ترین کارکردهای آن، کارکرد فرهنگی