---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آیا معراج پیامبر صلی الله علیه و آله با علم سازگار است؟ :

کمتر کسی است که سخنی درباره معراج پیامبر صلی الله علیه و آله نشنیده باشد و درباره صحّت این قضیه و سپس در مورد جزئیات آن از خود سؤالاتی نکرده باشد.

گاهی این سؤالات برای عدّه ای همچنان بدون جواب می ماند و توضیحات کافی و قانع کننده ای برای آن نمی یابند، بعضی آن را جزء خرافات به حساب می آورند و عدّه ای هم با سکوت آمیخته با تردید به آن می نگرند.

سؤالات اساسی

۱- آیا راستی در قرآن مجید و روایات معتبر و گفته های دانشمندان بزرگ اسلام مدرک روشنی بر مسأله معراج وجود دارد، یا این که این مسأله تنها در کتابها و روایات ضعیفی مطرح شده است که از نظر بحثهای علمی و منطقی فاقد ارزش است؟

۲- اگر چنین موضوعی با مدارک قطعی ثابت شده، آیا منظور این است که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله با همین بدن مادّی یک سیر دامنه دار فضایی در آسمانها انجام داده، یا این جریان در عالم رؤیا و خواب اتّفاق افتاده است و به عبارت دیگر آیا معراج «روحانی» بوده است یا «جسمانی»؟^[۱]

۳- اگر پیامبر دست به چنین سیر آسمانی زده با چه وسایلی بوده، در حالی که حتی وسایل فعلی مسافرتهای فضایی در آن موقع وجود نداشته است؟

و از این گذشته اگر قبول کنیم پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله مسافرتهای به تمام آسمان بیکران کرده، یک مشکل بزرگ از نظر «زمان» پیش می آید، زیرا زمان لازم برای این کار آن قدر زیاد است که نه تنها با آنچه درباره معراج پیامبر می گویند تطبیق نمی کند، بلکه با تمام عمر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله هم ممکن نیست.

۴- از همه اینها گذشته، سؤال دیگری پیش می آید که منظور از سیر پیامبر به آسمانها با این همه دردسری که مسافرتهای فضایی دارد چه بوده است؟

پاسخها

قرآن و معراج

۱- در سوره اسراء، آیه اوّل چنین می خوانیم: «سُبْحانَ الَّذی اسْری بِعَبدِهِ لَیلًا مِنَ الْمَسجِدِ الحَرامِ الی الْمَسْجِدِ الاقْصَی الَّذی بارَکنا حَوْلَهُ لِنُرِیهُ مِنْ آیاتِنا انَّهُ هُوَ السَّمیعُ الْبَصیر؛ پاک و منزّه است خدایی که بنده اش را در یک شب، از مسجد الحرام به مسجد الاقصی- که گرداگردش را پربرکت ساخته ایم- برد، تا برخی از آیات خود را به او نشان دهیم؛ چرا که او شنوا و بیناست».

در این آیه تنها به «مقدّمه معراج» یعنی حرکت از سرزمین «مکه» به «بیت المقدس» اشاره شده است و درباره رفتن به آسمانها بحثی ندارد.

از این آیه چند استفاده می شود و آن این که: سیر مزبور از خود مسجدالحرام صورت گرفته و تمام آن در یک شب واقع شده و هدف این سفر عجیب، «مشاهده آیات عظمت خداوند» بوده است.

ضمناً ظاهر آیه این است که جریان مذکور در بیداری بوده نه در خواب، زیرا مفهوم جمله «اسری بعبده» این است که خداوند «بنده اش» را به چنین مسافرتی برد، بعلاوه، شروع آیه با کلمه «سبحان» که نشانه اهمّیت موضوع است نیز مؤید این مطلب می باشد؛ چون خواب دیدن موضوع مهمّی نیست که با این تعبیر ذکر شود.

۲- در سوره نجم آیات ۱۳ تا ۱۸ می فرماید: «وَ لَقَد رَءاهُ نَزْلَهً اخْری* عِنْدَ سِدرَهِ الْمُنتَهی* عِنْدَها جَنَّهُ الْمَأوی* اذْ یغْشَی السِّدرَهَ ما یغْشی* ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغی* لَقَدْ رَأی مِنْ آیاتِ رَبِّهِ الْکبْری».

خلاصه مفادّ این شش آیه این است که: «پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله برای دوّمین بار فرشته وحی (جبریل) را به صورت اصلی مشاهده و ملاقات کرد (مرتبه اوّل در آغاز نزول وحی در کوه حرا بود) و این ملاقات در نزد بهشت جاویدان صورت گرفت و چشم پیامبر صلی الله علیه و آله در مشاهده این منظور دچار خطا و اشتباه نشد و آیات و نشانه های بزرگی از عظمت خدا را مشاهده نمود.»

گرچه در این آیات تصریحی به معراج و وقوع این ملاقات و مشاهده آن آیات عظمت در آسمانها نشده است، ولی قراین موجود در قرآن گواهی می دهد که این جریان هنگام سیر پیامبر صلی الله علیه و آله در آسمانها رخ داده است، از جمله این که، تصریح می کند که ملاقات مزبور نزد بهشت جاویدان صورت گرفت، لذا اکثر مفسّران شیعه و سنّی این آیات را مربوط به معراج پیامبر صلی الله علیه و آله دانسته و شرح جریان معراج را در ذیل این آیات بیان کرده اند.

این آیات نیز ظاهر در این است که این حادثه در بیداری اتّفاق افتاده است و آیه «ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغی؛ چشم او هرگز منحرف نشد و طغیان نکرد (آنچه دید واقعیت بود).» گواه دیگری بر این موضوع می باشد، و آیه «لَقَدْ رَأی مِنْ آیاتِ رَبِّه الْکبْری؛ او پاره ای از آیات و نشانه های بزرگ پروردگارش را دید.» نیز هدف این سیر آسمانی را اجمالًا روشن می سازد که برای مشاهده آثار عظمت پروردگار در جهان بالا بوده است.

البتّه در تفسیر این آیات سخن بسیار است، امّا خلاصه آنچه مربوط به بحث ماست همان بود که در بالا اشاره شد.

از بحثهای فوق همین اندازه استفاده می شود که موضوع «معراج» در قرآن مجید بطور اجمال بیان گردیده است.

معراج پیامبر از نظر حدیث

آنچه از مطالعه کتب مختلف تفسیر و حدیث و عقاید که به وسیله دانشمندان اسلام تألیف شده است استفاده می شود، آن است که بر خلاف آنچه شاید بعضی تصوّر می کنند عقیده به معراج پیامبر صلی الله علیه و آله مخصوص دسته معینی از مسلمانان نیست؛ بلکه عموم مسلمین در این عقیده مشترکند البتّه با تفاوتهایی که بعداً اشاره خواهد شد.

احادیث فراوانی از طریق شیعه و اهل سنّت در این زمینه نقل شده است که ذکر همه آنها به طول می انجامد، ولی همین اندازه باید دانست که بسیاری از علمای اسلام «تواتر» یا «شهرت» این احادیث را تصدیق کرده اند. به عنوان نمونه، گفتار سه تن از دانشمندان بزرگ تفسیر و حدیث و عقاید شیعه و سپس گفتار بعضی از دانشمندان اهل تسنّن را در این جا می آوریم:

۱- فقیه و مفسرّ بزرگ عالم تشیع «شیخ طوسی» در کتاب تفسیر خود به نام «تبیان» در ذیل آیه اوّل سوره اسراء چنین می گوید:

«دانشمندان شیعه معتقدند در همان شبی که خداوند پیامبرش را از مکه به بیت المقدس حرکت داد، او را به آسمانها برد و آیات و عظمت خود را در آسمانها به او نشان داد و این در بیداری بود نه در خواب، ولی آنچه از قرآن برمی آید همان سیر از مسجدالحرام (مکه) به مسجدالاقصی (بیت المقدس) است و بقیه این مسافرت از اخبار معلوم می گردد».

گرچه نامبرده در ذیل آیه مزبور تنها قسمت اوّل معراج را مستند به قرآن و بقیه را مستند به اخبار می کند، ولی در بیاناتی که در تفسیر شش آیه سوره والنّجم ذکر نموده تعبیراتی دیده می شود که کاملًا منطبق بر قسمت دوّم معراج- سیر به آسمانها از بیت المقدس- است؛ گویا به این قسمت که رسیده تغییر نظر داده و آن را هم مستند به قرآن می داند ولی در صورت اوّل، دلالت اخبار را در این باره قطعی دانسته است.

۲- مفسّر عالیقدر، مرحوم طبرسی در «تفسیر مجمع البیان» در ذیل آیات سوره نجم می گوید:

«ظاهر مذهب اصحاب و مشهور در اخبار ما این است که خداوند پیامبر صلی الله علیه و آله را با همین جسم و در حال بیداری و حیات به آسمانها برد و اکثر مفسّران نیز بر همین عقیده اند».

۳- محدّث شهیر علّامه مجلسی در جلد ششم بحارالانوار می نویسد:

«سیر پیامبر اسلام از مسجدالحرام به بیت المقدس و از آن جا به آسمانها از جمله مطالبی است که آیات و احادیث متواتر شیعه و سنّی بر آن دلالت دارد و انکار امثال این مسائل یا تأویل و تفسیر آن به معراج روحانی یا خواب دیدن پیامبر صلی الله علیه و آله ناشی از عدم اطّلاع از آثار ائمّه هدی یا ضعف یقین است…» سپس اضافه می کند:

«اگر بخواهیم اخباری را که درباره این مسأله رسیده است جمع آوری کنیم یک کتاب بزرگ خواهد شد».

سپس خود او احادیث بسیاری که شاید متجاوز از یکصد حدیث است در این زمینه نقل می کند که قسمت قابل توجهی از آن از کتاب «کافی»، معتبرترین کتاب شیعه، نقل شده است.

دانشمندان حدیث و تفسیر اهل سنّت نیز احادیث معراج را جزء احادیث مشهور معرّفی کرده اند و بسیاری از مفسّران آنها، در تفسیر سوره «اسراء» یا سوره «نجم» به نزول این آیات درباه معراج تصریح نموده اند.

در پایان این بحث، یادآوری این نکته به منظور روشن ساختن سیر تاریخی این مسأله در میان مسلمین از نظر روایت و طرز تفکر دانشمندان اسلام- لازم به نظر می رسد و آن این که «طبرسی» مفسّر بزرگ اسلامی در کتاب تفسیر خود «مجمع البیان» می گوید:

«احادیثی که در موضوع معراج نقل شده است چهار دسته است:

۱- روایاتی که به حکم تواتر قطعی است (مانند اصل موضوع معراج).

۲- احادیثی که قبول آنها هیچ گونه مانع عقلی و نقلی ندارد (مانند مشاهده بسیاری از آیات عظمت خداوند در آسمانها).

۳- روایاتی که ظاهر آن زننده است ولی می توان آنها را توجیه و تفسیر نمود.

۴- روایاتی که مشتمل بر یک سلسله امور نامعقول و باطل می باشد که وضع آنها گواه روشنی بر ساختگی بودن آنهاست».

همان طور که این دانشمند بزرگ تصریح نموده قبول مسأله معراج به این معنا نیست که هر خبری در هر کتابی در این زمینه نقل شده آن را بپذیریم یا تأیید کنیم؛ زیرا متأسفانه مسأله معراج مانند بسیاری از مسائل دیگر از دستبرد جاعلان حدیث مصون نمانده و پیرایه های فراوانی به آن بسته اند؛ باید به کمک مدارک عقلی و نقلی روشنی که در دست است، این احادیث را صرّافی نمود و درست و نادرست آن را از هم جدا کرد.

این بود خلاصه بحث درباره مسأله معراج از نظر ادّله نقلی.

معراج پیامبر صلی الله علیه و آله از نظر علوم

در این بحث برای رفع همه ایرادات باید چند سؤال مطرح کرد و به پاسخ آنها پرداخت:

۱- آیا اصولًا معراج یعنی سیر در آسمانها و به عبارت دیگر مسافرت دامنه دار فضایی برای یک بشر از نظر علوم امکان پذیر است؟

۲- اگر امکان دارد نیاز به چه وسایلی دارد؟

۳- مدّت زمانی که برای چنین سفری لازم است چه اندازه می باشد؟

پاسخ سؤال اوّل از نظر علم امروز مثبت است؛ زیرا سیر فضایی بشر نه تنها امکان دارد، بلکه قسمتهای قابل توجّهی از آن تاکنون جنبه عملی به خود گرفته است. اگر در سابق ممکن بود کسانی بگویند چنین مسافرتی امکان عقلی و علمی ندارد و یا آن طور که طرفداران هیئت کهنه بطلمیوس تصورّ می کردند سیر انسان در آسمانها موجب خرق عادت و التیام افلاک است، امروز چنین سخنی اصلًا قابل قبول نیست.

زیرا موشکهای فضاپیما بعضی با سرنشین و بعضی بدون سرنشین سینه آسمان را شکافته و تا ستاره زهره که در هیئت بطلمیوس در فلک سوّم قرار داشت پیش رفته اند، نه محال عقلی روی داده و نه خرق و التیامی به وجود آمده است.

درست است که این پیشرفت و موفّقیت در برابر کواکب و آسمانها و فواصل عجیب آنها بسیار ناچیز می باشد ولی هر چه هست مطلب را از صورت یک امر محال عقلی و علمی بیرون آورده است و همان طور که گفته اند بهترین دلیل برای امکان یک موضوع، وقوع آن است.. . این در مورد سؤال اوّل.

در مورد سؤال دوّم باید اعتراف کرد که «سفرهای فضایی» نیازمند به وسایل گوناگونی است و باید به کمک آنها بر موانع فراوانی که در این راه وجود دارد پیروز شد.

این موانع بسیار زیاد است و از همه مهمتر شش مانع زیر می باشد:

۱- نخستین مانع بر سر راه مسافرتهای فضایی، نیروی جاذبه زمین است که باید با وسایلی بر آن پیروز شد. دانشمندان با یک محاسبه دقیق ثابت کر