فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تسامح دینی؛ بازخوانی پیمان‏نامه مدین? منوره :

پیشگفتار

ستایش مخصوص خداوند است و سلام و درود خداوند شایست رسول او.

جهان امروز به مدد انقلاب رسانه و ارتباطات، بسان دهکده ا ی کوچک شده است. این موضوع به نزدیکی ملت ها در حوزه های مختلف فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و… انجامیده است. اکنون هر موضوعی، معنایی جهانی یافته و تنها منحصر به یک کشور نیست. به عنوان مثال، معضل تروریسم در کشور الجزایر در سال های آغازین ده گذشته، منحصر به این کشور نمی شد؛ بلکه به خارج از این کشور نیز سرایت کرد تا جایی که به یک آفت بین قاره ای تبدیل شد. این معضل و معضلات مشابهی مانند بیماری ایدز، آنفلوآنزای مرغی و… ، دعوت به تسامح دینی را که معنای گفتگو، همکاری و هماهنگی به همراه خود دارد، امری ضروری و غیر قابل انکار می کند. در این راستا آنچه که تأسف برانگیز است، ترویج نظری «جنگ تمدن ها» و تلاش برای جنگ های پیشگیرانه است. جنگ هایی که امروزه بزرگترین سردمداران آنها صاحبان تمدن های معاصر هستند. این موضوع، هشداری است که بسیاری از اندیشمندان؛ از جمله مالک بن نبی، ابو العلاء مودودی و دیگر اندیشمندان غربی، در اواخر قرن گذشته نسبت به سقوط این تمدن ها داده ا ند.

از این رو، بر خود واجب دانستم که به این موضوع مهم بپردازم. برای شروع، پیمان مدین منوره را به عنوان «اولین قانون اساسی در نخستین دولت اسلامی» انتخاب کردم. این پیمان، سرآغازی است برای تبیین مهم ترین مبانی و محورهای موضوع تسامح دینی؛ زیرا پیامبر (ص)، هنگامی که به مدینه مهاجرت کرد، با بافت اجتماعی متفاوتی از نظر نژاد و دین مواجه شد. بنابر این، تلاش ایشان در راستای پایه ریزی جامعه ا ی جدید بود که بر پایه محبت و فهم متقابل استوار است. اکنون دو سؤال مهم مطرح می شود:

– پیامبر (ص) در پیمان مذکور چه برنامه ا ی را طرح ریزی کرده ا ند؟

– مهم ترین مبانی و پایه های تسامح دینی در اسلام چیست؟

برای پاسخ دادن به دو پرسش بالا و دیگر پرسش هایی که ممکن است در کنار آن مطرح شود، چند گام را طراحی کردیم: اصل تسامح دینی در اسلام – جامع مدین منوره، همزمان با هجرت پیامبر (ص) – بازخوانی چند بند از پیمان مدین منورهمهم ترین مبانی و محورهای تسامح دینی در اسلام.

اصل تسامح دینی در اسلام

اسلام هم مردم و به ویژه پیروان خود را به همزیستی مسالمت آمیز با یکدیگر فرا می خواند. در اصل، این نوع همزیستی هدف از خلقت هستی به شمار می رود. خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم می فرماید: ( یا أَیهَا الناسُ إِنا خلَقْناکمْ مِنْ ذَکرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکرَمَکمْ عِنْدَ اللهِ أَتْقاکمْ إِن الله علیمٌ خَبیرٌ). [۱]«ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم و شما را تیره ها و قبیله ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید (اینها ملاک امتیاز نیست، ) گرامی ترین شما نزد خداوند باتقواترین شماست خداوند دانا و آگاه است!»

اقتضای این دعوت الهی، ارتباط و تسامح دینی از جانب مردم است. پیامبرگرامی خدا نیز در تأیید این نکته می فرمایند: «کلُّکمْ لِآدَمَ وَ آدَمُ مِنْ تُرَاب». «هم شما از حضرت آدم خلق شده ا ید و آدم از خاک.» در این سخن پیامبر (ص)، به برادری انسان ها اشاره شده است.

اسلام دینی است که به پیروان دین های آسمانی پیش از خود و هر انسانی، بدون در نظر گرفتن دین یا نژاد او، احترام می گذارد. از این رو، هر مسلمانی که دیگران را با گفتار و کردار خود بیازارد، به شدت توبیخ می کند. خداوند متعال می فرماید: (لا ینْهاکمُ اللهُ عنِ الَّذِین لَم یقاتِلُوکمْ فِی الدِّینِ وَ لَمْ یُخْرِجُوکمْ مِنْ دِیارِکمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَیهِمْ إِنَّ اللهَ یحِبُّ الْمقْسِطِین ).[۲]«خداوند شما را از نیکی کردن و رعایت عدالت نسبت به کسانی که در راه دین با شما پیکار نکردند و از خانه و دیارتان بیرون نراندند نهی نمی کند؛ چرا که خداوند عدالت پیشگان را دوست دارد.»

اسلام همواره از شروع جنگ پرهیز می د هد حتی اگر فضای حاکم، فضای دشمنی و جنگ باشد؛ پیامبر خدا (ص) تا زمانی که مشرکان قریش به هم پیمانان آن حضرت خیانت نکرده و توافقنام صلح حدیبیه را نقض نکردند، از نیت خود برای فتح مکه پرده بر نداشت.

از جمله دلایل دیگری که نشان دهند سع صدر اسلام در برابر مخالفان و عدم تکبر پیامبر در برابر ایشان است، ازدواج آن حضرت با زنان اهل کتاب است. بدون تردید ازدواج یکی از بزرگترین و پابرجاترین راه های ایجاد ارتباط به شمار می رود. این اقدام پیامبر (ص) برای تأکید بر مفهوم تسامح دینی است که مردم را همواره با قدرت هرچه تمامتر به آن دعوت و تشویق نموده است. ایشان مسلمانان را از آزار دادن اهل ذمّه نهی می نماید و آن را به منزل آزار دادن خود و خداوند متعال قلمداد می کند و در این باره می فرماید: «منْ آذَی ذِمیاً فَقَدْ آذَانِی وَ منْ آذَانی فَقَدْ آذَی الله».[۳]«هر کس اهل ذمه ا ی را بیازارد، گویی مرا آزرده است و هرکس که مرا بیازارد گویی خداوند متعال را آزرده است.»

همچنین می فرماید: «ألَا مَنْ ظَلَمَ مُعَاهِدًا، أو انْتَقَصَهُ، أوْ کَلَّفهُ فَوْقَ طاقَتِهِ، أوْ أخَذَ منْهُ شَیئًا بِغَیرِ طِیبِ نَفْسٍ مِنهُ، فأَنَا حَجِیجُهُ یوْمَ الْقِیامَ».[۴]«هر کس به اهل ذمّه ظلم کند یا او را بی مقدار سازد و کاری بیش از توان او بر عهده اش گذارد یا بدون رضایتش چیزی از او بستاند، در روز قیامت من مدافع آنان خواهم بود.»

و در جای دیگر فرموده ا ند: «مَنْ قَتَلَ مُعَاهِدًا لَمْ یرَحْ رَائِحَه الْجَنَّه وَ إِنَّ رِیحَهَا لَیوجَدُ مِنْ مَسِیرَهِ أَرْبعِینَ عامًا». [۵]«هر کس یک نفر از اهل ذمّه یا معاهدین اسلام را به قتل رساند، بویی از بهشت نخواهد برد، در حالی که شمیم آن از فاصل چهل سال به مشام انسان می رسد».

تقید به این آموز پیامبر (ص) در صدر اسلام نیز همچنان وجود داشت. آنان نیز همین تعهدات را نسبت به اهل ذمّه رعایت می کردند. مثلاً خلیفه دوم از کاروانیانی که به دیدارش می آمدند در بار رفتار مناطق مختلف می پرسید که آیا فردی از مسلمانان رفتار ناشایستی با آنان داشته یا نه، و آیا ایشان را مورد آزار و اذیت قرار داده ا ند و مسلمانان در پاسخ می گفتند: «مَا نَعلَمُ إِلَّا وَفَاءً»[۶] یعنی «از ایشان جز مهر و وفا ندیدیم.» به دیگر سخن، پیمانی که میان اهل ذمّه و مسلمانان وجود داشت، اقتضا می کرد که هر یک از دو طرف به وظایف و تعهدات خود عمل کنند. عمر بن خطاب هرگاه می دید پیرمردی از اهل ذمّه گدایی می کند، دستور می داد از بیت المال به او بدهند و می گفت: «ما أنصفناه إذا أخذنا منه الجزی شاباً، ،ثم نخذله عند الهرم!»[۷]«دور از انصاف است که در جوانی از او جزیه بگیریم و در پیری به وی کمک نرسانیم.» علی بن ابی طالب (ع) می فرمایند: «إنّما بَذَلُوا الجزیه لِتکونَ أَموالهُم کأَموالِنا، وَ دِمَاؤُهُم کدِمائِنا».[۸]«آنان جزیه پرداخت کردند تا جان و مالشان، مانند جان و مال ما در امان باشد». به دیگر سخن، اهل ذمّه در برابر حمایت مسلمانان از جان و مالشان و معافیت از خدمت سربازی، مبلغی نمادین را به خزان دولت پرداخت می کنند.

جامع مدین منوره همزمان با هجرت پیامبر (ص): پیامبر گرامی (ص) پس از نبوت خویش، سیزده سال در مک مکرمه اقامت گزید و مردم را به توحید دعوت و پرستش بتها را منع کرد. به همین دلیل قوم او سخت ترین آزارها را به ایشان روا داشتند و یارانش را شکنجه دادند تا آنجا که برای حفظ دین خود ناچار شدند دوبار به حبشه مهاجرت کنند. طولی نیانجامید که دستور مهاجرت به مدین منوره به پیامبر (ص) و همراهان ایشان ابلاغ شد. آنها چشم یاری و حمایت از مردم مدینه داشتند. تعداد مسلمانان در آن زمان؛ اعم از مهاجر و انصار، حداکثر هزار و پانصد نفر بود، درحالی که یهودیان بیش از چهار هزار تن بودند و تعداد مشرکان عرب به نزدیک چهار هزار و پانصد تن می رسید. بنا بر این، نسبت مسلمانان به مشرکان و یهودیان در این جامع جدید، از مرز درصد تجاوز نمی کرد.

اندکی پیش از ظهور اسلام، ساکنان مدین منوره از سه گروه تشکیل می شدند. هر یک از این سه گروه، به تنهایی برای خود جایگاه و اهمیتی داشته و در مسیر زندگی اجتماعی، سیاسی و اقتصادی این سرزمین تأثیر گذار بودند. در بُعد سیاسی، نبود حکومتی مرکزی، بازتابی منفی در هم سطوح زندگی مردم مدین منوره داشت. در بعد اقتصادی نیز، یهودیان طبق اشراف و صاحبان انحصاری ثروت و قدرت بودند. این دسته از یهودیان با دیگران معاملات ربوی انجام می دادند و سود این معاملات چنان بر شانه های مردم سنگینی می کرد که آنان را به تبعیت دائم از یهودیان وادار می نمود. بررسی جنب سیاسی نشان می دهد که جنگ های تمام عیاری در آن زمان رخ می داده و دشمنی ها و عداوت ها نهادینه شده بود؛ به ویژه عداوتی که میان قبیله های اوس و خزرج وجود داشت. جنگ «بعاث» میان این دو قبیله حدود صد و بیست سال به طول انجامید. [۹]

در بُعد علمی و مذهبی نیز شکاف عمیقی از جهل و ناآگاهی نزد اعراب ایجاد شده بود. بی سوادی در میان آنان شیوع داشت تا حدّی که همواره در برابر یهودیان احساس پستی و حقارت می کردند. این دسته از یهودیان با سواد، افزون بر میراث دینی مکتوب خود در عهد قدیم، مهارت های خواندن و نوشتن به زبان های عربی و عبری را به خوبی می دانستند و به کودکان خود در مدارس آموزش می دادند و از آموزش این مهارت ها به دیگران نیز خودداری می کردند و در آن بخل می ورزیدند. از آنچه گفته شد می توان فهمید که گروه های نژادی عرب و یهود، علی رغم وجود پیمان‏نامه های جزئی میان آنان، گروه هایی همگن نبودند. نمونه ای از پیمان‏نامه هایی که میان این دو گروه وجود داشت، اتحاد میان قبیل یهودی بنی قینقاع و قبیل خزرج و همچنین اتحاد میان دو قبیل یهودی بنی نظیر و بنی قریظه با قبیل اوس بود.

هم آنچه گفته شد، مدین منوره را صحن درگیری ها و اختلافات همیشگی کرده بود. در نتیج این شرایط، مردم از ناامنی رنج می بردند و احساس یأس و سَرخوردگی داشتند. این موضوع باعث شد تا بزرگان و اندیشوران مدینه، تحت تأثیر نظام سیاسی حاکم در ایران که به واسط برخی از قبایل عرب با آنان در ارتباط و تعامل بودند فکر انتصاب عبدالله بن أبی را به عنوان پادشاه خود در سر بپرورانند، غافل از این که عبدالله بن أبی از شخصیت ضعیفی برخوردار است و نمی تواند مانع درگیری میان مردم مدینه شود. این انتخاب نادرست، عرصه را برای حضور پیامبر (ص) باز کرد؛ پیامبری که منجی مردم از شرایط حاکم بر مدینه بود.

بندهای پیمان‏نامه پیامبر (ص)

– این پیمان‏نامه ا ی است از محمد (ص)، پیامبر و فرستاد خداوند که بر روابط میان مؤمنان، مسلمانان قریش و یثرب، افرادی که از آنان پیروی می کنند و به ایشان ملحق می شوند و جهاد می کنند، حاکم است.

– آنان بدون در نظر گرفتن دیگر مردمان، جامعه و امتی واحد و یکپارچه هستند.

– مهاجران قریش، طبق سنت کنونی خود، خونبهای مقتولان خود را خواهند داد و فدی اسرای خویش را با عطوفت و عدالت (که ویژگی مشترک مؤمنان است) خواهند پرداخت و آنان را آزاد خواهند کرد.

– بنو عوف، طبق سنت کنونی خود، دی مقتولانشان را مانند زمان جاهلیت خواهند داد. هر طایفه، فدی اسرای خود را به عرف و عدالت بین مؤمنان تقسیم نموده و آنان را آزاد خواهد کرد.

– بنی حارث (ابن خزرج)، طبق سنت کنونی خود، دی مقتولانش را مانند زمان جاهلیت خواهند پرداخت.

هر طایفه، فدی اسرای خود را به عرف و عدالت بین مؤمنان تقسیم نموده، آنان را آزاد خواهد کرد.

– بنو ساعده، طبق سنت کنونی، دی مقتولان خود را مانند زمان جاهلیت خواهند پرداخت. هر طایفه، فدی اسرای خود را به عرف و عدالت بین مؤمنان تقسیم نموده، آنان را آزاد خواهد کرد.

– بنی جُشم، طبق سنت کنونی خویش، دی مقتولان خود را مانند زمان جاهلیت خواهند داد. هر طایفه، فدی اسرای خود را به عرف و عدالت بین مؤمنان تقسیم و آنان را آزاد خواهد کرد.

– بنی نجار، طبق سنت کنونی، دی مقتولان خود را مانند زمان جاهلیت خواهند پرداخت و هر طایفه،

فدی اسرایشان را به عرف و عدالت میان مؤمنان تقسیم و آنان را آزاد خواهد کرد.

– بنی عمرو بن عوف، طبق سنت کنونی خویش، دی مقتولان خود را مانند زمان جاهلیت خواهند پرداخت.

هر طایفه، فدی اسرای خود را به عرف و عدالت بین مؤمنان تقسیم و آنان را آزاد خواهد کرد.

– بنی نَبِیت، طبق سنت کنونی خود، دی مقتولانشان را مانند زمان جاهلیت خواهند داد. هر طایفه،

فدی اسرایشان را به عرف و عدالت میان مؤمنان تقسیم و آنان را آزاد خواهد کرد.

– بنی اوس، طبق سنت کنونی، دی مقتولان را مانند زمان جاهلیت خواهند پرداخت. هر طایفه، فدی

اسرای خود را به عرف و عدالت میان مؤمنان تقسیم و آنان را آزاد خواهد کرد.

– الف) مؤمنان، با نپرداختن فدیه یا خونبها، هیچ کس را تهیدست نخواهند کرد.

ب) مؤمن به بهای اتحاد و حمایت، آزادی مسلمان دیگری را از او سلب نخواهد کرد.

– مؤمنان متقی، با اتحاد در مقابل افراد یاغی و ایجادکنندگان ناآرامی یا کسی که در پی گسترش بی عدالتی،

گناه، خصومت یا فساد میان مؤمنان است، خواهند ایستاد. هر فردی باید بر ضدّ این افراد بایستد، حتی اگر

چنین فردی پسر یکی از خودشان باشد.

– مؤمن، فرد مؤمن دیگر را، به خاطر یک کافر نمی کشد و به کافر که در مقابل مؤمن قرار گرفته، کمک نمی کند.

– عهد و پیمان خدا یکی است، هر یک از مسلمانان یا کافران می توانند در کنار هم زندگی کنند و همسایه باشند. اما مؤمنان دوست، همیار و مددکار یکدیگرند ولی با کافران دوستی و همکاری نمی کنند.

– یهودیانی که از ما پیروی می کنند، مانند مؤمنان از کمک برخوردار می شوند. به آنان ظلم نخواهد شد و کسی به دشمنان آنان کمک نخواهد کرد.

– صلح میان مؤمنان یکسان و جدایی ناپذیر است. هنگامی که مؤمنان در راه خدا می جنگند هیچ صلح جداگانه ا ی منعقد نخواهد شد. شرایط باید برای همه منصفانه و برابر باشد.

– در هر حمله ای، سوارکاران و پیکارگران باید همدیگر را حمایت کنند.

– مؤمنان باید انتقام خون فردی را که در راه خدا کشته می شود، بگیرند.

– الف) مؤمنان متقی از بهترین و درست ترین رهنمودها بهره مند می شوند

ب) هیچ مشرکی دارایی قریش یا افراد آنان را تحت حمایت و حفاظت خویش قرار ندهد، به علاوه هیچ مشرکی نباید در امور مؤمنان مداخله کند.

– اگر شخصی، مؤمنی را بدون دلیل بکشد، قصاص خواهد شد، مگر اینکه (با پرداخت خونبها یا دیه) رضایت بازماندگان را جلب کند. مؤمنان با چنین فردی مخالف خواهند بود و خود را مقید به انجام اعمالی بر ضد او میدانند.

– مؤمنی که به مفاد این سند اعتقاد دارد و معتقد به خدا و روز جزا است، نباید به فرد بدکار یاری کند یا

به او پناه دهد. هرگاه چنین کاری را انجام دهد، نفرین و خشم خدا در روز رستاخیز نصیب او خواهد شد و هیچ توبه و عذر و بهانه ای از او پذیرفته نمی شود.

– هرگاه در موضوعی اختلاف داشتید، باید به خدای عزّ و جلّ و محمد (ص) رجوع کنید.

– یهودیان تا زمانی که در کنار مؤمنان می جنگند، به پرداخت هزینه های جنگ کمک خواهند کرد.

– یهودیان بنی عَوف با مؤمنان، جامعه ای واحد و یکپارچه هستند. (هر یک از یهودیان و مسلمانان دین خود را دارند) بردگان آزاد شده و افراد آنان جامع واحدی را با مسلمانان تشکیل میدهند، به جز آنان که غیر منصفانه رفتار و گناه می کنند. اما تنها افراد گناهکار مجازات خواهند شد و خانواده هایشان آسیب خواهند دید.

– یهودیان بنی نجّار نیز وضعیت یهودیان بنی عوف را دارند.

– وضعیت یهودیان بنی حارث نیز همانند یهودیان بنی عوف خواهد بود.

– یهودیان بنی ساعده هم وضعیتی چون یهودیان بنی عوف خواهد داشت.

– سرنوشت یهودیان بنی جُشَم نیز مانند یهودیان بنی عوف خواهد بود.

– یهودیان بنی اَوس نیز وضعیت یهودیان بنی عوف را دارند.

– یهودیان بنی ثَعلبه نیز وضعیت یهودیان بنی عوف را دارند، به جز آنانی که غیر منصفانه رفتار و گناه

می کنند. اما تنها افراد گناهکار مجازات خواهند شد و خانواده هایشان آسیب خواهند دید.

– وضعیت یهودیان جَفنه (عشیرهای از ثعلبه) نیز چونان یهودیان بنی عوف خواهد بود.

– بنی شُطَیبه هم وضعیتی چون یهودیان بنی عوف خواهند داشت. نیکوکاری موجب حفاظت از فرد در برابر گناه است.

– بردگان آزاد شد ثعلبه، مانند دیگر افراد ثعلبه هستند.

– دوستان نزدیک یهودیان، مانند خودِ آنان اند و شرایط یهودیان بر آنان صدق می کند.

– الف) هیچ فردی جز با اجاز محمد (ص) به جنگ نخواهد رفت

ب) اگر فردی بخواهد انتقام زخمها و جراحت های خود را بگیرد، جلوی او گرفته نمی شود. کسی که بدون جنگ شخص دیگری را به قتل برساند یا ترور کند، خود و خانواده خود را به کشتن داده است، مگر این که فرد مقتول به او ستم کرده باشد. در این صورت خداوند از او رضایت دارد.

– یهودیان باید هزینه های خود را تقبل کنند و مسلمانان هم باید هزینه های خود را بپردازند. هر یک از آنها باید دیگر اشخاص مذکور در این سند را در برابر دشمنان و جنگ افروزان یاری نماید. در میان آنان باید رهنمودها و مشورت های صادقانه برقرار و حاکم باشد. روابط دو طرف نباید بر پای دروغ و گناه پی ریزی شود. هیچ کس در مقابل خطا و اعمال بد متحدان خود مسئول نیست. باید مظلومان را یاری رساند و از آنان حمایت کرد.

– یهودیان باید تا زمانی که جنگ ادامه دارد، همراه با مؤمنان هزینه های جنگ را بپردازند.

– یثرب برای امضاکنندگان این پیمان‏نامه، حریم امن خواهد بود.

– بیگانه یا همسایه ای که هیچ صدمه ای نمیزند و هیچ جرمی مرتکب نمی شود، میزبان خان خود و تحت حمایت این پیمان‏نامه خواهد بود.

– هیچکس بدون اجاز همپیمانان خود [چه طرف مسلمان و چه طرف یهودی] به شخص کافری که طلب یاری و حمایت می کند، کمک نخواهد کرد.

– اگر احتمال آن وجود دارد که بحث یا اختلافی موجب درگیری و فساد میان امضا کنندگان این پیمان‏نامه گردد، برای حل و فصل آن باید به خداوند و محمد (ص) فرستاد خدا مراجعه شود. خداوند همراه و طرفدار باتقواترین و نیکوکارترین افرادی است که در این پیمان‏نامه حضور دارند و آن را امضا کرده ا ند.

– قریش و حامیانِشان از کمک و حمایت مذکور برخوردار نخواهند شد.

– طرفین قرارداد مقید هستند در صورت هرگونه حمله به یثرب به یکدیگر کمک کنند.

– الف) اگر مسلمانان به صلح فراخوانده شوند و آنان یهودیان را به این کار دعوت کنند، یهودیان باید با

درخواست مسلمانان مبنی بر صلح موافقت کنند و اگر یهودیان درخواست مشابهی از مسلمانان داشته

باشند، مسلمانان باید به این درخواست پاسخ مثبت دهند، مگر در مورد کسانی که با دین می جنگند،

ب) هر کسی باید سهم خود را در هزینه های جنگ، به انداز مشخص، پرداخت کند.

. یهودیان اوس و بردگان آزادشد آنان، با امضا کنندگان این پیمان‏نامه جایگاهی برابر دارند و به آنان وفاداری کامل خواهند داشت. نیکوکاری و خوبی موجب محافظت در برابر گناه است. هر کسی اگر چیزی را به دست می آورد، متعلق به خود او است. خداوند این سند را تأیید می کند.

– این پیمان‏نامه حامی افراد ظالم و گناهکار نیست. فردی که به جنگ می رود و فردی که در شهر در خان خود میماند، در امنیت به سر میبرد، مگر اینکه ستم یا گناه کند. خداوند و محمد رسول الله (ص) حامی افراد نیک و متقی می باشند.

طرف های امضا کنند پیمان‏نامه

پیامبر (ص) به محض رسیدن به مدین منوره، جلس مهمی را با انصار و سران مهاجر در خان اَنس ابن مالک تشکیل دادند. در این جلسه اصول و مبانی قانونی برای برادری و عقد اخوت میان مهاجر و انصار به شور و تبادل نظر گذاشته شد. این اقدام از جمله مهم ترین اولویت های پیامبر (ص) به عنوان نخستین مسؤول ایجاد حیات کریمه، طیبه و امن، برای مسلمانان مهاجر و انصار به شمار می رفت. در این جلسه بندهای تا از این پیمان‏نامه تعیین و نوشته شد. به دیگر سخن، اصول حاکم بر روابط اجتماعی و قانونی جامع نوپای اسلامی به تثبیت رسید. پس از این جلسه، پیامبر (ص) در خان بنت حارث، جلساتی برای همفکری با رهبران، بزرگان و نمایندگان گروه های غیر اسلامی؛ از جمله یهودیان و مشرکان ترتیب دادند. [۱۰] در این جلسات مبانی و اصول اولی تشکیل دولت جدید مدین منوره که به منزل «قانون اساسی جدید دولت» به تصویب رسید. این قانون اساسی همان پیمان‏نامه مدین منوره به شمار می رفت.

شایان ذکر است که این جلسات مهم در فضایی آکنده از آرامش و با گفتگویی آزاد و آرام تشکیل شد. نمایندگان هر یک از قبایل، دغدغه ها و خواسته های خود را مطرح کردند و پس از تبادل آراء و مناقش طولانی، پیامبر (ص) به پیش نویس عادلانه و نهایی دست یافت. این پیش نویس به منزل چارچوب مشترکی بود که در آینده مواد پیمان‏نامه بر اساس آن تدوین و نوشته شد.

بازخوانی برخی از بندهای پیمان‏نامه: پیمان نام مدین منوره نخستین قانون اساسی در اولین دولت اسلامی در طول تاریخ مسلمانان به شمار می رود. حتی استاد محمد حمید الله معتقد است که این پیمان‏نامه، در دور تاریخی خود، تنها قانون اساسی مکتوب و مدون در سطح جهان بوده است. [۱۱]

نیاز مبرم و ضروری به توقف حالت بی قانونی و ناامنی که مردم مدینه بیش از یک قرن و ربع قرن در گرداب آن فرو رفته بودند؛ از جمله مهم ترین دلایلی بود که باعث شد این پیمان‏نامه به سرعت مورد قبول طرفین درگیر در آن زمان قرار بگیرد. بدون موافقت با این پیمان‏نامه، امکان رسیدن به راه حلی برای برون رفت از این بحران و ایجاد ثبات و امنیت اجتماعی و سیاسی برای مردم مدینه ممکن نبود.

بدین ترتیب، این امکان فراهم شد که هر یک از اطراف امضا کنند این پیمان‏نامه، موجودیت طرف مقابل را، همانطور که هست و بدون اعمال هر نوع فشاری، به رسمیت بشناسند. در کنف حمایت قانون و در پرتو این پیمان‏نامه، گفتمان دعوت به شناخت متقابل، ارتباط دوجانبه، احترام به حق زندگی برای هم مردم و احترام به اندیشه ها و افکار مخالفان پایه گذاری شد. نکت قابل توجه این است که پیمان نام مدینه یهودیان را در زمر اهل ذمه به شمار نیاورده است. یهودیان تنها زمانی به عنوان اهل ذمه معرفی شدند که به مسلمانان خیانت کردند، تعهدات خود را در پیمان‏نامه زیر پا گذاشتند و در غزو احزاب در برابر پیامبر (ص) و اصحاب ایشان از قبایل جزیر العرب یاری خواستند و توان خود را با کمک آنان بالا بردند. پس از این حوادث و به عبارت دقیق تر، پس از گذشت هفت سالِ کامل از عمل به تعهدات خود در پیمان‏نام مدینه بود که پیامبر (ص) یهودیان را از مدینه به خیبر عقب راند. با این وجود باز هم قرآن کریم تنها در سال نهم هجری بود که دستور دریافت جزیه از آنان را صادر کرد. [۱۲]

افزون بر این، مشرکان مدینه نیز به عنوان یک نهاد اجتماعی مستقل، در تدوین این پیمان‏نامه مشارکت داشتند. این دسته از مشرکان، علی رغم جنگ هایی که میان مسلمانان و کافران عرب روی داد، از اقدام علیه مسلمانان و پیمان شکنی خودداری کردند و کسی نیز به آنان ضرر و زیانی نرساند. خداوند متعال در قرآن کریم در خصوص این مشرکان چنین فرمود: (إِلاَّ الَّذینَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِکینَ ثُمَّ لَمْ ینْقُصُوکمْ شیئاً وَ لَمْ یظاهِرُوا عَلَیکمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَیهِمْ عَهْدَهُمْ إِلی مُدَّتِهِمْ إِنَّ اللهَ یحِبُّ الْمُتَّقینَ). [۱۳]«مگر کسانی از مشرکان که با آنان عهد بستید و چیزی از آن را در حقّ شما فروگذار نکردند و احدی را بر ضدّ شما تقویت ننمودند؛ پیمانشان را تا پایان مدّتشان محترم بشمارید؛ زیرا خداوند پرهیزگاران را دوست دارد!»

مهم ترین اصول بنیادین پیمان‏نامه:

– هر طرح یا برنامه ای با هدف تثبیت پایه های حق، عدالت و احترام به قوانین و حقوق دیگران، بدون حضور کلی طرف های پیمان‏نامه، در فضایی آکنده از گفتگو و احترام متقابل، محکوم به شکست خواهد بود. بند پیمان‏نامه به این اصل تصریح می کند.

– استفاده از «اصل مشارکت» به جای «استبداد رأی و تحمیل نظر» بر اساس آی: (ما أُرِیکمْ إِلّا ما أَری)؛[۱۴]«من جز آنچه را معتقدم به شما ارائه نمیدهم». همچنین بر اساس آی زیر هیچ کس به کار حاکم خرده نمی گیرد، ولی حاکم می تواند در مورد کارهای آنان سؤال کند: (لا یُسئَلُ عمّا یفعَلُ وَ هُمْ یُسْئَلُونَ)؛[۱۵]«هیچ کس نمی تواند بر کار او خرده بگیرد؛ ولی در کارهای آنان، جای سؤال و ایراد هست!»

– ضرورت انتخاب مرجع عالی دینی و سیاسی که هنگام بروز درگیری ها و اختلافات، به آن مراجعه شود. این مرجعیت عالی در شخص پیامبر (ص) نمود می یافت. این اصل در بند پیمان‏نامه ذکر شده است. پیامبر (ص)، هم به عنوان حاکم در میان مسلمانان شناخته می شد و هم به عنوان حَکَم در بین دیگران مطرح بود. خداوند متعال در قرآن کریم، دربار نقش اول ایشان می فرماید: (فَلا وَ رَبِّک لا یؤْمِنُون