بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شرح و تفسیر نامه امام علی علیه السلام به ابن عباس :

در شرح نهج البلاغه امیرالمؤمنین (سلام الله علیه) این نامه ها گاهی مفصّل و چند سطری است، گاهی در حد دو سطر یا سه سطر است. بعضی از نامه ها را مرحوم سید رضی کاملاً نقل می کند برخی از نامه ها را تقطیع می کند، گزینش دارد. نامه ۷۶ را به عبدالله بن عباس مرقوم فرمودند. یکی از استان های رسمی حکومت حضرت امیر(سلام الله علیه) از اهواز و بصره و کرمان شروع و ختم می شد، این مجموعه یک استان بود؛ چه اینکه آذربایجان هم یک استان بود. بخش اصفهان و کاشان و این محدوده وسیع هم یک استان بود. وجود مبارک حضرت امیر خاورمیانه را با این حکومت اداره می کردند. عبدالله بن عباس را استاندار بصره قرار دادند که اهواز و کرمان و بصره زیر تدبیر و فرمانروایی عبدالله بن عباس بود. این مضمون، مشترک است برای دستورهای مشترک امیرالمؤمنین (سلام الله علیه). این نامه تقریباً چهار سطر است که سه سطر آن تقریباً در نهج البلاغه آمده یا دو سطر یا یک سطر هم تخفیف شده و نیامده است. نامه های امیرالمؤمنین(سلام الله علیه) دو قسم است: یک قسم نامه‎هایی که قبل از خلافت مرقوم می فرمودند؛ قسم دیگر نامه هایی که بعد از خلافت بود. آن نامه هایی که قبل از خلافت مرقوم می فرمودند، می نوشتند: «مِنْ عَبْدِ اللَّهِ عَلِی بن أبِیطَالِب إِلی فلان». اما نامه هایی که بعد از حکومت ظاهری مرقوم می فرمودند این بود: «مِنْ عَبْدِ اللَّهِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِی بن أبِیطَالِب إلی فلان»، این لقب پرافتخار امیرالمؤمنین را تا آن روز اظهار نمی کردند، بعد از حکومت ظاهری اظهار کردند؛ گرچه حضرت برای همیشه امیر مؤمنان بود.

در این نامه۷۶ یکی دو سطر را سید رضی نقل نکرده است؛ وقتی که او را استاندار بصره قرار داد، مرقوم فرمود: «أُوصیک بِتَقْوَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ»، این در نهج البلاغه نیست «وَ الْعَدْلِ عَلی مَنْ وَلَّاک اللَّهُ أَمْرَهُ»؛ تو را سفارش می کنم به تقوای الهی و اینکه در قلمرو ولایت و حکومت خود عدل را رعایت کنی. آنچه در نهج البلاغه آمده است این است: «سَعِ النَّاسَ بِوَجْهِک وَ مَجْلِسِک وَ حُکمِک»؛ جامعه را با گشاده رویی بپذیر؛ خواه در محکمه تو بیایند، خواه تو در جامعه حضور پیدا کنی به محکمه و مجالس آنها بروی، در هر سه حال «سَعِ النَّاسَ بِوَجْهِک وَ مَجْلِسِک وَ حُکمِک»؛ در همه امور گشاده روی باش. مردم یا پیشنهاد حق دارند که باید انجام بدهی، یا مشکلی دارند که مقدور نیست، باید عذرخواهی کنی، ولی با گشاده رویی جامعه را تلّقی بکن؛ هم در مجالس خصوصی، هم در محاکم سیاسی، هم در محاکم قضایی و داوری. «سَعِ النَّاسَ بِوَجْهِک وَ مَجْلِسِک وَ حُکمِک»، این فراز اوّل.

بعد از اینکه فرمود: «أُوصیک بِتَقْوَی اللَّهِ ـ عَزَّ وَ جَلَّ ـ وَ الْعَدْلِ عَلی مَنْ وَلَّاک». بعد فرمود: «وَ إِیاک وَ الْهَوی»؛ مبادا با این غدّه بدخیم کنار بیایی! این «هوی» از هر دشمنی بدتر است، دشمن بیرون به هر حال از آدم جان می خواهد، کاری دیگر نیست؛ یا زمین و معدن می خواهد، دیگر کاری دیگر نیست؛ اما اینکه حضرت فرمود: «أَعْدَی عَدُوِّک نَفْسُک الَّتِی بَینَ جَنْبَیک»؛[۱] فرمود: بدترین دشمن، دشمن درونی است؛ برای اینکه او که از ما خانه و زمین و زندگی نمی خواهد، از ما آبرو و دین می خواهد، اوّل دین، بعد آبرو! حالا اگر ـ معاذالله ـ کسی را بی دین کرد و کافر کرد، مگر رها می کند؟ تا آبروی او را نریزد رها نمی کند. اینکه در بخش هایی از نهج البلاغه آمده است که دنیا و غرور دنیا «وبی،[۲]موبی،[۳] أوبی» است که این چند کلمه در نهج البلاغه آمده است. فرمود: دنیا یک سرزمین و یک مزرعه سبز دلپذیر وباخیز است. این وبا با بیماری های دیگر فرق می کند؛ اگر کسی ـ خدای ناکرده ـ به بیماری بدخیم مبتلا شد، ـ إن شاءالله ـ خدا شفا عطا کند، ولی به هر حال می میرد؛ اما وبا تنها مرگ نیست، یک بیماری آبروبری است؛ انسان نه در بیمارستان آبرو دارد، نه در منزل آبرو دارد، بالا و پایین تاس و لگن! تاس و لگن! فرمود این «أوبی، موبی، وبی» است این تا آبرو را نبرده رها نمی کند. تنها این نیست که آدم را کافر بکند و رها بکند. حال ـ معاذالله ـ کسی را کافر کرده، مگر رها می کند؟ لذا فرمود این جهاد اکبر است و «أَعْدَی عَدُوِّک نَفْسُک الَّتِی بَینَ جَنْبَیک»؛ فرمود: بدترین دشمن این دشمن درونی و هوس و هوی است و مبارزه با او هم مبارزه جهاد کبیر یا جهاد اکبر است. جوانان عزیز بدانند که این مسئله فضای حقیقی، نه فضای مجازی! بارها به عرض شما رسید! سیم حقیقت نیست تا بی سیم بشود مجاز! این چهره شیشه تلویزیون حقیقت نیست تا بی شیشه بشود مجاز. هر جا اندیشه و فکر و نظر و اینها منتقل می شود فضا، فضای حقیقی است. این فضای حقیقی را شما باید مدیریت بکنید هر چیزی دیدید به درد شما نمی خورد نگاه نکنید، این جز آبروبری کاری ندارد. دشمن هم در همین سطح است. فرمود این کار را انجام بدهید، «وَ إِیاک وَ الْهَوی»، «أَعْدَی عَدُوِّک نَفْسُک الَّتِی بَینَ جَنْبَیک»؛ ولی اینکه تا «وبیء، موبی» تا انسان را به آن مزرعه وباخیز نبرد رها نمی کند.

آن‎که ما را آفرید، می داند که این بدن چه می خواهد و اینها خلیفه همان اند سخنگوی همان اند، یک کلمه از خود نگفته و نمی گویند. این تنها درباره قرآن کریم نیست که بفرماید: ما ینْطِقُ عَنِ الْهَوی[۴] آنچه مربوط به دین است در سه بخش: بخش قرآن؛ بخش حدیث قدسی؛ بخش روایات احکامی. حالا مسائل عادی حرفی دیگر است، ولی آنچه به دین برمی گردد، «من الله» است و لاغیر!

فرمود: «وَ إِیاک وَ الْهَوی فَإِنَّهُ یصُدُّک عَنْ سَبیلِ اللَّهِ». حیف است که آدم عمر را به این چیزها بفروشد. عزیزان! ما یک مولود ابدی هستیم. این کتاب ای کاش هر شب به ما دستور می دادند ما قرآن به سر بکنیم! از بس این کتاب شیرین است! این کتاب یعنی قرآن به ما می گوید انسان! شما مرگ را می میرانید نه بمیرید. زیر آسمان کسی این حرف را زده؟ در این هفت میلیارد این حرف را ما از کسی شنیدیم که ما مرگ را می میرانیم نه بمیریم؟ مرگ از پوست به در آمدن است نه پوسیدن؟ ما هستیم که هستیم که هستیم که هستیم! ما یک موجود ابدی هستیم، آن وقت ابد را آدم خراب بکند، راهی برای درمان ندارد. این را نگاه بکن، آن را نگاه بکن، این نامحرم را نگاه بکن، آن نامحرم را نگاه بکن! تعبیر قرآن این نیست که «کلّ نفس یذوقها الموت»؛ هر کسی را مرگ می چشد! فرمود: کلُّ نَفْسٍ ذَائِقَهُ الْمَوْتِ؛[۵]هر کسی مرگ را می چشد. الآن شربتی یک استکان چایی، یک لیوان آبی حضور شما آوردند، شما میل کردید، شما ذائق هستید و آن مذوق، شما آن را هضم کردید یا آن شما را هضم کرد؟ شما این شربت و این چای و آب را هضم می کنید هر ذائقی مذوق خود را هضم می کند. فرمود مرگ را شما می چشید و هضم می کنید مرگ را می میرانید. اگر این آیه را وجود مبارک سیدالشّهداء(سلام الله علیه) در روز عاشورا معنا کرد، به همین مناسبت است. در همان بحبوحه تیرهای فراوان، سیدالشهداء فرمود: «صَبْراً بَنِی الْکرَامِ»؛ فرمود: یاران کریم من! کمی بردبار باشید، «مَا الْمَوْتُ إِلَّا قَنْطَرَهٌ»؛[۶]مرگ پلی است زیر پای شما. مرگ چیزی نیست که شما را خفه کند، شما مرگ را خفه می کنید. مگر «الله»، خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیاهَ[۷]نیست؟ آنکه مرگ را آفرید به ما فرمود شما مرگ را می میرانید مرگ را که غیر از خدا کسی خلق نکرد، خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیاهَ، یحْیی وَ یمیتُ، فرمود او مذوق شماست شما ذائق هستید. سالار شهیدان(سلام الله علیه) در روز عاشورا فرمود: «صَبْراً بَنِی الْکرَامِ فَمَا الْمَوْتُ إِلَّا قَنْطَرَهٌ تَعْبُرُ بِکمْ»؛[۸]مرگ پلی است زیر پای شما، شما روی این مرگ پا می گذارید و می روید آن طرف که بهشتِ ابد است. مبادا ـ خدای ناکرده ـ این فضای آلوده به فضای حقیقی حقیقت را از ما بگیرد!

فرمود: «وَ إِیاک وَ الْهَوی» این «هوی» کاری به زمین و معدن نفت و گاز و اینها ندارد. این در درجه اوّل دین، در درجه دوم آبرو. وقتی آدم را گرفت، انسان می شود تفاله؛ آن وقت تقاضای مرگ می کند. فرمود: «وَ إِیاک وَ الْهَوی فَإِنَّهُ یصُدُّک عَنْ سَبیلِ اللَّهِ»، «وَ إِیاک وَ الإِحَنَ» این در نهج البلاغه نیست. «إحَنْ» جمع «إحْنَه» است، «إحْنَه» با «الف» و «حاء»؛ یعنی کینه. فرمود: کینه کسی را در دل نداشته باش! اگر خلاف کرد، امر به معروف و نهی از منکر برای همین است. این کینه یک بیماری است در درون خود آدم، جلوی سعادتِ آدم را می گیرد. اگر کسی بد کرد، ما موظفیم امر به معروف کنیم نهی از منکر کنیم، بعد او را به ذات اقدس الهی رها کنیم.

فرمود: «وَ إِیاک وَ الإِحَنَ فَإِنَّهَا تُمیتُ الْقَلْبَ وَ الْحَقَّ»؛ حق را در درون شما ذبح می کند از بین می برد؛ همان طوری که باطل «یموت بترک ذکره»، حق هم «یموت بترک ذکره»؛ البته در دستگاه الهی موجود است، سالیان متمادی بود که قبر مطهّر امیرالمؤمنین مخفی بود، سالیان متمادی! اینکه در عصر عاشورا دامن آن بچه که آتش گرفته بود، یک عربی خاموش کرد این بچه احساس کرد او نسبت به این محبتی کرد، از این عرب سؤال کرد راه نجف کجاست؟ این گفت، چون نجف بیابانی بود اطراف کوفه، جایی نبود، آن را می گفتند «غَرِی». این بزرگانی که در نجف تربیت شدند حوزه علمیه نجف، اینها شناسنامه هایشان «غَروی» است، آن سرزمین را می گویند سرزمین «غَرِی». اینها منسوب به آن سرزمین اند می شوند غروی. گفت با نجف چه کار داری؟ آن‎جا یک بیابان است! گفت تو ما را نمی شناسی، ما بچه های علی بن ابیطالب هستیم، قبر جدّ ما آن‎جاست، ما را به قبر جدّمان راهنمایی کنید! قبر علی(علیه السلام) آن زمان تا آن وقت هم مخفی بود، بعدها هم مخفی بود. شما می بینید وقتی اربعین شد بیست میلیون در آن سرزمین هستند، این خداست! کسی که این را راه اندازی نکرده است. فرمود ما حافظ هستیم: إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ؛[۹] قرآن را اهل بیت را؛ اهل بیت را قرآن را که باهم اند. شما در کجای دنیا دیدید این طور شیفته وار عده ای بروند و عده ای هم شیفته وار از اینها پذیرایی کنند؟! تا آن‎جا که مقدور ماست این است که تسلیم باطل نشویم.

فرمود: «وَ إِیاک وَ الإِحَنَ فَإِنَّهَا تُمیتُ الْقَلْبَ وَ الْحَقَّ»؛ «إحَن» جمع إحنه است، «إحنه»؛ یعنی حقد و کینه. بعد فرمود: «إیاکَ وَ الْغَضَبَ فَإِنَّه