بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جایگاه عقل در معارف اسلامی :

آیا عقل در معارف اسلامی جایگاهی دارد یا خیر؟ آیا عقل می تواند به سمت معارف اسلامی پرواز کند؟ قرآن کریم می فرماید: (ادْعُ إِلی سَبِیلِ رَبِّک بِالْحِکمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِی أَحْسَنُ ) «با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت دعوت نما و با آنها به روشی که نیکوتر است استدلال و مناظره کن پروردگارت از هر کسی بهتر می داند چه کسی از راه او گمراه شده است و او به هدایت یافتگان داناتر است».

این آیه به ما می آموزد که اگر بخواهیم حقیقت را به دیگران بگوییم سه راه دارد:

۱.بالحکمه: حکمت در این آیه به معنای اصطلاحی نیست، بلکه هر سخنی که محکم و استوار باشد، به آن سخن حکیمانه می گویند. اگر معارف عقلی هم از این طریق ثابت شود بخشی از حکمت است.

۲.و الموعظه الحسنه: یعنی با پند و اندرز افراد را از گمراهی نجات دهیم.

۳.و جادلهم بالتی هی احسن: اگر شخصی، مخالف ما است با مسلّمات خودش با او سخن بگوییم. مجادله به معنای این است که مسلّمات خصم را بگیریم و طبق مسلّمات او با او حرف بزنیم. چرا قرآن این سه راه را پیشنهاد می کند؟ چون مخاطب ها فرق می کنند. گاهی مخاطب، انسانی عقلانی، حکیم و اهل استدلال است. مسلماً باید با او با قول محکم و استوار و عقل پسند سخن گفت. گاهی مخاطب آنقدر ادراک ندارد که با او به برهان سخن بگوییم بلکه باید عواطفش را تحریک کرد. اثر موعظه، تحریک عواطف است. پس باید با نشان دادن عواقب کار، او را هدایت کرد.

گاهی مخاطب، نه حکیم است و نه انسان موعظه پذیر، بلکه مخالف است و نظر او با نظر ما فرق دارد. باید با او به جدال احسن پرداخت، یعنی مسلمات خودش راگرفت و بر علیه او استفاده کرد. پس قرآن، دلیل و برهان را یکی از راه های دعوت می داند. دلیل و برهان یعنی چیزی که خرد پسند باشد و عقل انسان او را بپذیرد. حال باید ببینیم فایل پاورپوینت کامل جایگاه عقل در معارف اسلامی و عقلی چیست؟

فایل پاورپوینت کامل جایگاه عقل در معارف اسلامی و عقلی

نسبت به فایل پاورپوینت کامل جایگاه عقل در معارف اسلامی، اندیشمندان به سه دسته تقسیم شده اند: گروه حس گرایان، گروه معطّله، و راهی میان تشبیه و تعطیل.

حس گرایان: غالب غربی ها و اروپایی ها حس گرا هستند و فلسفه آن ها بر «حس» استوار است.

ایشان می گویند ما نمی توانیم ماورای حس را درک کنیم، چون ابزار درک ما، تجربه است و تجربه هم فقط می تواند در مسائل حسی سخن بگوید، و درباره چیزی که ماورای حس است مثل برزخ، خدا، قیامت و مانند آن نمی توانیم نفیاً و اثباتاً قضاوت کنیم. ابزار درک ما آزمایش است و آزمایش هم فقط می تواند در مورد ماده و انرژی قضاوت کند و بگوید هست یا نیست. ولی روح مجردی را که خداپرستان مدعی آن هستند، نمی تواند اثبات کند. چاقوی آزمایش ما، به رگ و استخوان می خورد اما به روح نمی خـورد.

نقد:

به طور اجمال باید گفت: شما در همان مسائل حسی، گزاره هایی را قبول دارید که عقلی اند نه حسی از جمله:

۱.شما معتقدید که «تجربه» شما را به واقع می رساند. شما تجربه را از کجا به دست آورده اید؟ تجربه و آزمایش، خود قابل تجربه نیست پس شما گزاره ای را قبول دارید که از مجرای حس به دست نیامده است. بنابراین حس گرایان باید حداقل یک قضیه عقلی را قبول داشته باشند.

۲.حس گرایان می گویند: «همه معلومات باید از طریق تجربه بدست آید». این گزاره، عقلی است چون استدلال می کنند و می گویند وسیله من آزمایش است و آزمایش هم در ماورای حس راه ندارد. پس باید تمام قضایا در مجرای حس باشد و ماورای حس، قابل درک نیست.

۳.مورد تجربه شما، یک قضیه جزئی است اما شما بارها آن را تجربه می کنید و به یک قضیه کلی دست می یابید. این که همه آنتی بیوتیکها ضد تب هستند، یک قضیه کلی است و آن را از راه عقل بدست آورده اید. عقل می گوید: «حکم الامثال فی ما یجوزُ و فی ما لا یجوزُ واحدٌ». همین که از مورد جزئی، یک قاعده کلی ساخته اید، کار عقل است.

علاوه بر این موارد، نقض های دیگری هم وجود دارد. در کشور ما بحمدالله این مسئله طرفدار ندارد چون بعد از فروپاشی شوروی، مارکسیست ها عقب نشینی کرده اند. معطّله: این گروه چون عقل خود را از درک، تعطیل کرده اند به «معطّله» مشهور شده اند. این گروه که غالباً محدثین اهل سنت اند (حنابله و امثال آن) می گویند: با وجود کتاب و سنت، نیازی به استفاده از عقل در ماورای طبیعت نداریم. عقل برای درک ورای کتاب و سنت راهی ندارد.

کتاب و سنت می گوید خدا دست دارد، ( وَقَالَتِ الْیهُودُ یدُ اللّهِ مَغْلُولَهٌ غُلَّتْ أَیدِیهِمْ وَلُعِنُواْ بِمَا قَالُواْ بَلْ یدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ). ما هم می گوییم خدا دست دارد ولی برای اینکه جزو مشبّهه نباشیم می گوییم دست و چشم او مانند دست و چشم ما نیست. اینها می گویند با وجود کتاب و سنت نیازی به عقل نیست. حکایتی در تاریخ معروف است که حتی ابن تیمیه هم در الرسائل نقل کرده است. او می گوید مردی پیش مالک بن انس آمد و با قرائت آیه ( الرَّحْمَنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوَی) از کیفیت و چگونگی «استوی» پرسید و گفت، ما «استوی» را به معنای «جلس» می دانیم. پیشانی مالک عرق کرد و گفت: «الکیف غیر معقول و الاستواء معلوم و الایمان به واجب و السؤال عنه بدعه» سپس دستور داد سائل را از مجلس بیرون کردند. بعضی کتاب ها نقل کرده اند که گفت: «الکیف مجهول و الاستواء معلوم». این گروه دستگاه عقل خود را از بررسی معارف تعطیل کرده و می گویند همین ظواهر را می گیریم و اگر بوی تشبیه و تجسیم داد، می گوییم دست دارد بلا کیف، چشم دارد بلا کیف، استواء دارد بلا کیف.

نقد:

روش معطّله، روش صحیحی نیست. قرآن کریم، ما را به تفکر و تدبر دعوت کرده است. خداوند قرآن را تنها برای خواندن نفرستاده است، قرآن را برای تدبر هم فرستاده است. ( لیدَّبَّرُوا آیاتِهِ) قرآن امر به تدبر و تفکر کرده است. ماده عقل با تمام مشتقاتش چهل و نه مرتبه در قرآن آمده است. تفکر و تدبر چند بار در قرآن آمده است. اگر سؤال واقعاً بدعت است چرا قرآن اینها را آورده و دعوت به تدبر و تفکر کرده است؟ معطله می خواهند بگویند اسلام سراپا تعبّد است و تفکر فقط در مسئله اثبات صانع و نبوت جایز است و در بقیه مسائل تفکر ممنوع است. این نظریه برخلاف قرآن است. قرآن ما را به تفکر و تدبر دعوت می کند. حتی تفکر را یکی از نشانه های مؤمن می داند: ( الَّذِینَ یذْکرُونَ اللّهَ قِیامًا وَقُعُودًا وَعَلَی جُنُوبِهِمْ وَیتَفَکرُونَ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً) «همانها که خدا را در حال ایستاده و نشسته و آنگاه که بر پهلو خوابیده اند یاد می کنند و در اسرار آفرینش آسمان ها و زمین می اندیشند و می گویند: بارالها اینها را بیهوده نیافریده ای». ( أَفَلاَ یتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَی قُلُوب أَقْفَالُهَا) «آیا آنها در قرآن تدبر نمی کنند یا بر دلها