فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ویژگی های حکومت آخر الزمان به عنوان آینده مطلوب بشریت در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه :

مقدمه

در بسیاری از آیات قرآن ، جوامع روایی و نهج البلاغه بشارت حکومت آخر الزمان و ویژگی های آن به عنوان آینده مرجح (تعریف شده در آینده پژوهی) که مطلوب بشریت می باشد، اشارات فراوانی شده است که تبیین کننده اتفاقات، رویدادها و ویژگی های آن دوران می باشد.

از طرفی یکی از ارکان تشکیل دهنده آینده پژوهی تصویرها هستند که بیان کننده ذهنیت مشترک افراد جامعه نسبت به یک موضوع خاصی است. در این راستا می توان با برشمردن ویژگی ها و شرایط حاکم بر آن جامعه، تصویر واضحی ترسیم نمود. البته برای رسیدن به آن مقصود باید زمینه ایجاد آنرا در اولین قدم با شکل دادن گفتمان اسلام سیاسی که زمینه آن در انقلاب اسلامی ایران بوجود آمده است، را فراهم ساخت. «شکل گیری گفتمان اسلام سیاسی در فرآیند انقلاب اسلامی و متعاقب آن در کشورهای اسلامی، جنبش فرهنگی دینی است که نسبت به فرسایش هویت و امنیت از خود واکنش نشان می دهد و با در نظر گرفتن گونه های مختلف از اسلام سیاسی، در صدد ارائه رویکردی ایجابی و سازنده از حکومت دینی است (دهشیری و مقامی، ۱۳۹۴: ۵). «گفتمان ها در واقع منظومه های معانی هستند که در آنها نشانه ها با توجه به تمایزی که با یکدیگر دارند هویت و معنا می یابند… و تصور و فهمما از واقعیت و جهان را شکل می دهند» (عامری گلستانی و قادری، ۱۳۹۱: ۶). از دیدگاه نهج البلاغه، حکمرانی از مهمترین ابزارهای نیل جامعه به کمال و تعالی است، لذا حکومت بخاطر داشتن امکانات مناسب می تواند وسیله مناسبی برای نیل به این هدف اصیل باشد. حکمرانی ، سازمانی است که قدرت خود را به نمایندگی از مردم دارد، لذا حکمرانان وکیل (و نه قیم و مالک) مردم هستند. ما در این مقاله ضمن بیان تصویر حکومت ایده آل عدل الهی از دیدگاه نهج البلاغه، به واکاوی همه جانبه با ویژگی های آن به عنوان آینده مرجح ، (تعریف شده در آینده پژوهی) خواهیم پرداخت.

بیان مسأله

با توجه به پیشرفت شگفت انگیز علم، در همه شاخه ها، انسان ها نمی توانند نسبت به آینده خود و زمینه سازی برای ایجاد حکومت عدل الهی، بی تفاوت باشند. توجه گسترده بشر به علوم ستاره شناسی، نجوم و مانند آن برای پیش بینی آینده ، نشان دهنده این دغدغه فکری در جهان اطراف اوست . بنابراین، چگونگی برنامه ریزی و کسب تجربه گذشتگان در ترسیم آینده او بسیار مؤثر و حیاتی است. امام علی (ع) می فرمایند: «پسرم، هر چند من به اندازه همه آنان که پیش از من بوده اند نزیسته ام، اما در کارهاشان نگریسته ام و در سرگذشته هاشان اندیشیده ام و در آنچه از آنان مانده ، رفته و دیده ام تا چون یکی از ایشان گردیده ام (نامه / ۳۱). آینده پژوهی

در رابطه با ویژگی های حکومت آخرالزمان، با تکیه بر نهج البلاغه از اموری است که اولا: جایگاه آینده پژوهی را از دیدگاه نهج البلاغه مورد توجه قرار می دهد و ثانیا: می توان فهمید که اگر جامعه ای نگاه به آینده در زندگی فردی، اجتماعی و سیاسی خود نداشته باشد، چه اتفاقاتی آن جامعه را تهدید خواهد کرد و ثالثا: با این تحقیق به مکانیسمی دست خواهیم یافت که می توان برای معضلات جامعه ، راه حل مناسبی ارائه نمود.

پیشینه پژوهش

گرچه بنا بر عرف موجود این دانش مربوط به چند دهه پیش و از غرب می باشد، ولی با بررسی دقیق تاریخ خواهیم یافت که آینده پژوهی قدمتی به اندازه تاریخ بشر دارد. «توان پیش بینی در همان اوان زندگی، خود را نشان می دهد؛ در واقع، به محض درک این مهم از سوی نوزاد که گریه اش واکنش دیگران را در پی دارد، توان پیش بینی آینده رخ می نماید (وندل بل، ۱۳۹۱: ۴۲). اشتیاق بشر برای دانستن آینده در زمینه های مختلف و از جمله حکومت داری به درازای تاریخ زندگی بشر برمی گردد. صرف نظر از سنت و سیره انبیاء الهی و امامان معصوم (ع) در حکومت داری، «کتاب جمهور افلاطون آغازگر سنت آرمان شهری (مدینه فاضله) بودکه در گسترش مطالعات آینده نقش داشت). (مافی ، ۱۳۹۰: ۱۹). در طول تاریخ، بشر برای استیلای بر منابع مختلف و کسب قدرت، در پی یافتن راه های چیرگی بر انسان ها و جوامع بوده است . مثلا تافلر با انتشار کتاب «موج سوم» (۱۹۸۰) بیش از پیش و در ابعادی بی سابقه، توجه جهان را به این رویکردها جلب نمود. وی با انتشار آثاری چون «ورق های آینده»، «جابجایی در قدرت»، «جنگ و ضد جنگ» و «آفرینش تمدنی جدید: سیاست در موج سوم» در رأس آینده پژوهان و آینده شناسانی معاصر غرب جای گرفت و توجه بین المللی را به این رویکرد معطوف کرد. دو سازمان پر اعتبار «انجمن آینده دنیا» در سال ۱۹۶۷ در آمریکا و «فدراسیون جهانی آینده پژوهی در سال ۱۹۷۳ در پاریس تأسیس شدند که بطور حرفه ای در همه عرصه های آینده پژوهی فعالیت خود را آغاز نمودند. (دارابی، ۱۳۹۵: ۳۷). اما آنچه این مقاله را از پژوهش های دیگر متمایز می کند، بررسی آینده حکمرانی مطلوب و مرجح در آینده پژوهی اسلامی از دیدگاه نهج البلاغه می باشد.

ضرورت و اهمیت مسئله

امروزه تغییرات جهانی در بخش های علوم، فن آوری و غیره با آهنگی پر شتاب رخ می دهد.

به دنبال این تغییرات، تحولات روزافزون در جنبه های مختلف زندگی ، افزایش روزافزون وابستگی متقابل کشورها و حکومت ها، تمرکز زدایی جوامع و نهادهای موجود که به دلیل گسترش فن-آوری اطلاعات، شتاب بیشتری یافته است، تمایل روزافزون به جهانی شدن به همراه حفظ ویژگی های ملی، قومی و فرهنگی و بسیاری از عوامل دیگر، لزوم و ضرورت درک بهتر تغییرات و آینده حکمرانی را برای دولت ها، کسب و کارها، سازمان ها و مردم ایجاب می کند. این تحولات و تغییرات، یکی از پدیده های عادی در جوامع می باشد و روندی پیوسته و طولانی دارد. دگرگونی در همه زمینه ها، از گذشته تا حال و آینده امتداد داشته و خواهد داشت. و این نگاه غامض، پاسخ خردمندانه و حکیمانه به چالش های پدید آمده در پی دگرگونی هاست. چنان که تمایل به حس کنجکاوی و نگرانی انسان در باره سرنوشت خود در آینده، از مهم ترین دلیل های ضرورت آینده پژوهی در همه زمینه ها و از جمله حکمرانی هاست که با دقت در اصول مندرج در قانون اساسی انقلاب اسلامی، با هویت مردم سالاری و مبتنی بر اندیشه دینی پرچم دار ایجاد زمینه ظهور منجی عالم بشریت شده است . «انقلاب اسلامی داعیه دار به میدان آوردن دین در عرصه اجتماعی بود و مبتنی بر اندیشه دینی، حکومت و مردم سالاری دینی را تشکیل داد»(آجیلی و بیکی، ۱۳۹۵: ۱۱).

تصویر حکمرانی مطلوب در آینده پژوهی اسلامی از منظر نهج البلاغه

یکی از مهم ترین مباحثی که در نهج البلاغه به آن پرداخته شده و یک آینده پژوه اسلامی باید آنرا مورد تحقیق و بررسی قرار دهد، موضوع حکمرانی و ویژگی های یک حکمران ایده آل می -باشد. پاسداشت حقوق مردم در همه عرصه های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و مانند آن ، از اهمیت بالایی برخوردار است و اگر حکمرانان نسبت به آن ناآگاه یا بی توجه باشند، چون از امکانات و قدرت حکومتی زیادی برخوردار هستند، می تواند منشأ بسیاری از مفاسد و تباهی های آینده جوامع و در نتیجه سرایت به کل جهان باشد. هدف آینده پژوهی اسلامی در رابطه با حکمرانی خوب، ایجاد آینده متعالی ای است که در آن مردمی که مورد استضعاف قرار گرفته اند را از قید مستکبران نجات داده و محرومیت و تبعیض را از آنها بردارد. وقتی به آیات، ۵ قصص، ۱۰۵ انبیاء، ۵۱ غافر، ۲۱ مجادله، ۵۵ نور و مانند آن نظر می اندازیم، می بینیم که خواست و اراده الهی بر آن است که مستضعفان ، وارثان زمین در آینده باشند، و مقام امامت و پیشوایی به آنان تعلق گیرد و این در پرتو ایجاد حکومتی است که احکام قرآن را عملی سازد، لذا در اصول ۳، ۱۱، ۱۴ و ۱۵۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی به جهت تکریم جایگاه و شأن انسان ها اشاراتی به این امر مهم شده و مورد تإکید فراوان امام (ره) و مقام معظم رهبری قرار گرفته است. اگر از دیدگاه قرآن آینده باید اینگونه باشد (چه اینکه در تعریف آینده مرجح بیان می شود)، بنابر این یک آینده پژوه اسلامی نمی تواند منفک از تحقیق در این زمینه بسیار حیاتی و مهم باشد. «موضوع (کنش حمایت گرانه در دین اسلام در همه زمینه ها از جمله حمایت از فقرا و مستضعفان و محرومان) در اسلام نه تنها به عنوان یک اصل انکار نشدنی تلقی شده ، بلکه یکی از معیارهای تحقق دین مداری و ایمان شناخته می شود» (درخشه و کمالی، ۱۳۹۵،

۵-۴). یکی از شاخصه منحصر به فرد نهج البلاغه آن است که گوینده کلمات بلند و نورانی آن به عنوان حاکم جامع الشرایط نظام اسلامی، علاوه بر ارائه دیدگاه متعالی نظری، خود نیز عامل به آن بوده و برای تحقق حکومت اسلامی از نوجوانی در رکاب حضرت رسول اکرم (ص) از هیچ فداکاری دریغ نداشته است. «من در خردسالی، بزرگان عرب را به خاک افکندم و شجاعان دو قبیله معروف ربیعه و مضر را در هم شکستم» (خطبه / ۱۹۲) و تعلیم یافته و بزرگ شده مکتب آن بزرگوار است. «و من همواره با پیامبر(ص) بودم، چونان فرزند که همواره با مادر است . پیامبر هر روز نشانه تازه ای از اخلاق نیکو را برایم آشکار می فرمود و به من فرمان می داد که به او اقتدا نمایم» (خطبه / ۱۹۲) و در این راه از ملامت هیچ ملامتگری متأثر نمی شد و با یقین و اعتقاد راسخ مسیر حضرت رسول (ص) را دنبال می فرمود. «و أنی لمن قوم لا تأخذهم فی الله لومه لائم (خطبه / ۱۹۲). امام علی (ع) کسی است که به تعبیر ابن ابی الحدید معتزلی اگر وی نمی بود رسالت حضرت رسول اعظم (ص) به انجام نمی رسید. «اگر ابوطالب و فرزندش نبودند، دین (اسلام) هرگز تجسم نمی یافت و برپا نمی ایستاد او (ابوطالب) در مکه پناه داد و حمایت کرد و این (امام علی (ع)) در مدینه تا پای جان جنگید» (ابن ابی الحدید، ۱۳۷۸، ج ۱۴، صص ۸۴-۸۳). تمامی این مبارزات و مجاهدت های امیرالمؤمنین علی (ع) برای تحقق آرمان های حکومت اسلامی بوده است تا انسان ها را از یوغ سرسپردگی به شیاطین و هواهای نفسانی به آزادی و زندگی واقعی راهنمایی کند. «ای اهل ایمان هنگامی که خدا و پیامبرش شما را به حقایقی که به شما زندگی واقعی می بخشد دعوت می کنند اجابت کنید» (انفال / ۲۴). فرق دیدگاه امام علی (ع) به حکمرانی (که در زمان حضرت مهدی (عج) ظهور پیدا می کند) با هوا پرستان در آن است که وی، حکمرانی را بعنوان وسیله ای برای هدف متعالی رساندن بشر به عبودیت خداوند سبحان و تربیت آنها و ایجاد زندگی اجتماعی آرمانی تعریف شده در قرآن و عترت دعوت می کند: «خدایا تو میدانی که جنگ و درگیری ما برای به دست آوردن قدرت و حکومت و دنیا و ثروت نبود، بلکه می خواستیم نشانه های حق و دین تو را به جایگاه خویش باز گردانیم و در سرزمین های تو اصلاح را ظاهر کنیم(خطبه / ۱۳۱)، در حالی که نگاه دیگر حکمرانان به حکومت رسیدن به منابع ثروت و قدرت و تحکم بر مردم می باشد. «لکن از این اندوهناکم که بیخردان و تبهکاران این امت، حکومت را به دست آورند، آنگاه مال خدا را دست به دست بگردانند و بندگان او را به بردگی کشند» (نامه / ۶۲).

بنابر این، نوع رفتار و سیاست گذاری های حاکمان، بشدت متأثر از نوع نگاه آنها به حکمرانی می باشد. اگر حاکمان از حکمرانی، تسلط بر منابع و ثروت و دستیابی به قدرت اراده کنند، حاکمیت استبداد و خودکامگی بوجود خواهد آمد، ولی اگر نگاه حاکمان به حکومت، خدمت به مردم و هدایت و ارشاد آنها به آرمان های والای الهی باشد هرگز از امکانات به قصد خودکامگی و تسلط بر منابع مالی و استبداد استفاده نخواهند کرد، بلکه حکمران خود را خزانه دار مردم و امانتدار بیت المال می بیند. «در روابط خود با مردم انصاف داشته باشید و در برآوردن نیازهایشان شکیبا باشید. همانا شما خزانه داران مردم و نمایندگان ملت و سفیران پیشوایان هستید»(نامه / ۵۱).

در نامه ۵ امام علی (ع) به اشعث می فرمایند: «در دست تو اموالی از ثروتهای خدای بزرگ و عزیز است و تو خزانه دار آنی تا به من بسپاری. حال، این نگاه امام علی (ع) را با آنچه در نگاه غیر علوی از حکمرانی استنباط می شود، مقایسه نمایید، که در بدو حکمرانی خود، چک سفید امضاء در تصرف و دخل و خرج بیت المال و دیگر امکانات را می طلبند تا اختیارات حکمرانی خود را تا آنجا که ممکن است افزایش دهند ولی از نظر امام علی (ع)، حکمران خزانه دار و امانتدار بیت المال است.

گاهی مفهوم حکمرانی به دلیل تبلیغات فریبنده در بین جوامع چنان ترویج داده می شود که از واقعیت خود فرسنگ ها دور می گردد و مترادف با هنرپیشگی حاکمان در چگونگی تسلط بر جامعه به هر وسیله ممکن تبدیل می شود. (دیدگاه ماکیاولی (یا دیدگاه معاویه) که هدف وسیله را توجیه می کند). «به خدا سوگند معاویه زیرک تر از من نیست لیکن شیوه او پیمان شکنی و گنهکاری است. اگر پیمان شکنی ناخوشایند نمی بود، زیرک تر ازمن کسی نبود»(خطبه / ۲۰۰).

بنابر این حکمرانی در منطق معاویه دعوت جامعه به خود است ولی حکمرانی در منطق امام علی (ع) دعوت مردم به خدا و اجرای احکام الهی است. (جوادی آملی، ۱۳۶۸: ۵۷-۶۷). این مهم به عنوان یکی از مبانی و پایه های حکمرانی در نهج البلاغه است، که مفهوم جایگاه و ویژگی های حکومت و حاکمان در نهج البلاغه به عنوان آینده مرجح و مطلوب در آینده پژوهی اسلامی باید به درستی تبیین شود.

مفهوم شناسی و جایگاه سیاست و حکومت داری در آینده پژوهی اسلامی از دیدگاه نهج البلاغه

اولین گام تحقیق آینده پژوهان اسلامی در زمینه حکمرانی آن است که سیاست را به عنوان ابزار هدایت، رهبری، تدبیر امور و فراهم ساختن زمینه های اصلاح و ارشاد مردم (و نه عامل فریب و گمراهی آنها) در حکومت ها بدانند. سیاست و حکومت داری آخر الزمان تصویر روشنی از تعاریفی است که امام علی (ع) از آن نشان می دهند. وی، سیاست درست و نیکو را مایه راستی و درستی و برپایی مردم دانسته، می فرمایند: «نیکویی سیاست، برپا دارنده مردم است. (خوانساری، ۱۳۶۰، ج ۳: ۳۸۴). حکومت حضرت مهدی (عج) مطابق اندیشه امام علی (ع)، به مفهوم قدرت مداری ، خودرأیی، تحکم و تجبر نمی باشد، بلکه تدبیر صحیح امور در جهت خدمت به مردم ، تحقق عدالت و فراهم کردن زمینه تربیت است. از این رو امام علی (ع) زمامداران و حاکمان قدرت مدار و خودکامه را سیاست مدار و شایسته قرار گرفتن در جایگاه سیاست مردمان نمی داند، لذا در نامه ای به معاویه می فرمایند: «معاویه! از کی شما سیاست مداران مردم و سرپرستان کار این امت بوده اید؟ نه پیشینه ای در دین دارید، و نه شرفی مهین از زمان پیشین؛ و پناه به خدا از گرفتاری به شقاوت دیرین…» (نامه / ۱۰). بنابر این از منظر امام علی (ع)، سیاست انسانی به دور از فریبکاری، قدرت مداری، ریاکاری و زورگویی است؛ بلکه تدبیر امور با مبانی اخلاقی و رفتار انسانی است ، و از آفات نفسانی و مدیریتی به دور بوده و بر اساس خطوط کلی سامان می یابد که اهداف آن عبارتند از (۱) آگاهی بخشی سیاسی و غیرسیاسی (خطبه ۳۴ و ۵۱). (۲) پاسداشت آزادی (نامه ۱ و ۵۴ و کلام ۲۰۸). (۳) دادگستری (بخش پایانی خطبه ۳ و نامه ۵۳). (۴) امنیت سازی (نامه ۵۳ «و أشعر قلبک…» و کلام ۴۰ و ۱۳۱ وخطبه ۲۱۶«فلا تکلمونی بما تکلموا به الجبابره …»). (۵) بهبود مادی (نامه ۵۳ «اسبغ علیهم الارزاق …» و خطبه ۳۴«و توفیر فیئکم …»). (۶) حقوق گرایی (خطبه ۲۱۶ و کلام ۲۰۵). (۷) اصلاح فرهنگی (خطبه ۱۰۵«و الاحیاء للسن…» و کلام ۱۶۴ و حکمت ۳۷ وِخطبه ۳۲ و ۴۱ و کلام ۲۳۳).

پایه های حکمرانی (آخر الزمان) در آینده پژوهی اسلامی از نگاه نهج البلاغه

پایه های حکمرانی حضرت حجت (عج) در آینده پژوهی اسلامی با تکیه بر نهج البلاغه که مورد تحقیق آینده پژوهان اسلامی واقع می شود، در یک تقسیم بندی کلی بر دو مبنا استوار است.

۱)ماهیت حکمرانی؛ که همان پیمان الهی از علما و فرهیختگان برای برپایی حکومت الهی است. امام علی (ع) در این خصوص می فرمایند: «و اگر خداوند از عالمان پیمانی سخت نگرفته بود که در برابر شکم بارگی ستمگر و گرسنگی ستمدیده، هیچ آرام و قرار نگیرند بی تأمل رشته حکومت را از دست می گذاشتم(خطبه / ۳). «خداوند از آگاهان و فرهیختگان پیمان گرفته است که برای برپایی حق و عدالت برخیزند و این پیمانی فطری است، زیرا فطرت آدمی عشق به کمال مطلق و انزجار از نقص دارد» (موسوی خمینی ، ۱۳۶۲: ۱۵۲).

۲) اقبال عمومی مردم؛ که سبب محقق شدن حکومت می گردد. «اگر حضور فراوان بیعت کنندگان نبود و یاران حجت را بر من تمام نمی کردند… مهار شتر خلافت را بر کوهان آن انداخته، رهایش می ساختم (خطبه / ۳). بنابر این حکمرانی احدی جز به خواست مردم محقق نمی گردد (البته اینکه خداوند دلها را منقلب می کند و مانند آن، امر دیگری است) مگر آنکه بوسیله استبداد و تجبر بر ملتی حکمرانی کرد که پایه ای بشدت متزلزل و ناپایدار خواهد داشت زیرا مردم نقش ایجادی، ابقایی و اصلاحی دارند و در آخر الزمان باید مردم به آن بینش و معرفت برسند تا زمینه ظهور محقق گردد و دولت عدالت گستر ایجاد شود. امام علی (ع) پس از آنکه مردم در روز شورا با عثمان بیعت کردند فرمودند: «ما را حقی است، اگر به ما داده شود، و گرنه بر پشت شتران سوار شویم و برای گرفتن آن برانیم هر چند شب روی به طول انجامد»(حکمت / ۲۲). و یا اینکه می فرمایند: «اگر حضور مردم نبود»(خطبه / ۳) و یا: «دستم را (برای بیعت) گشودید و من آنرا بستم و به سوی خود کشیدید و من آنرا برگرفتم سپس به من هجوم بردید»(کلام / ۲۲۹) که اشاره به نقش ایجادی مردم دارد. نکته قابل توجه اینکه، در نظام بشری، روابط انسانی و مدیریت بشر بر بشر، کسی مالک و صاحب اختیار کس دیگری نیست چون جنس آن حقوقی و رابطه دو ذی حق است (تماثل حقوقی که در خطبه ۲۱۶ مفصل آمده است) لذا بلافاصله حق و تکلیف ظاهر می گردد. حضرت علی (ع) در جنگ صفین به لشکریان خود می فرمایند: «جز این نیست که ما و شما بندگان و مملوک پروردگاریم و جز او پروردگاری نیست. او مالک ماست و ما را بر نفس خود اختیاری نیست (خطبه / ۲۱۶).

البته نظر اهل تسنن در این رابطه با اعتقادات شیعه (غیر از بند ۵ زیر) تفاوت دارد و آنان معتقد به اصول ششگانه زیر برای تصدی امر خلافت و حکومت داری هستند. ۱) تئوری اهل حل و عقد (مثل آنچه در تشکیل سقیفه کردند) ۲) اصل تغلب (همان چیزی را که امام علی (ع) در خطبه های ۱۷۲ و ۲۱۷ به آن اشاره می نمایند) ۳) اصل استخلاف (که در خطبه ۳ امام (ع) به آن اشاره می فرمایند آنجا که ابوبکر قبل از فوتش ، خلافت را به عمر تسلیم کرد) ۴) اصل شورا (که در خطبه ۳ امام علی (ع) می فرمایند: فَیَا للَّهِ وَ لِلشُّورَى) ۵) اجماع و ۶) توارث، هستند. (ر. ک. دلشاد تهرانی، ۱۳۹۱، دفتر دوم).

نکته بعدی که آینده پژوهان اسلامی در این زمینه به آن می پردازند اینکه حق حاکمیت، علی الاطلاق از آن خداوند سبحان است ولی همان خدا، حق حاکمیت و رقم خوردن سرنوشت سیاسی و اجتماعی هر قومی را به خود آنان واگذار کرده است . مانند هدایت و ضلالت که از آن خداست «یهدی من یشاء و یضل من یشاء»(مدثر/ ۳۱) و مانند آن، خدای متعال گرچه راضی به گمراهی ما نیست «و لا یرضی لعباده الکفر»(زمر/ ۷)، در عین حال می فرماید: «فمن شاء فلیؤمن و من شاء فلیکفر»(کهف / ۲۹). اما حق حکومت و حکمرانی از آن شایستگان و فرهیختگان است و خداوند به همه امر فرموده تا این امانت را به اهلش واگذار کنیم «إن الله یأمرکم أن تؤدوا الأمانات إلی أهلها»(نساء/۵۶).

آخرین نکته اینکه، موضوع نبوت و امامت یک جایگاه معنوی و الهی است ولی حکمرانی، امری بشری و دنیایی است که فی نفسه هیچ ارزشی ندارد. در نبوت و امامت مردم نه اختیار سلب دارند و نه اختیار دادن، ولی در امر حکمرانی ، چون از آن مردم می باشد لذا می توانند از کسی سلب یا به کسی عطا نمایند و این همان امری است که آینده پژوهان با بررسی نوع دیدگاه و رویکرد اجتماعی ، اعتقادی و فرهنگی هر جامعه، امکان تحقق حکومت عدل الهی را برای آینده جوامع پیش بینی می نمایند. اگر به بخش های مختلف نهج البلاغه و مخصوصا خطبه ۲ توجه کنیم این موضوع را بیشتر درک خواهد شد. حضرت علی (ع) در این خطبه می فرمایند: «و لهم خصائص حق الولایه (خطبه / ۲). با دقت در موضوع فوق الذکر در می یابیم که حق ولایت که همان حکمرانی است از آن شایستگان (اهل بیت عصمت و طهارت (ع)) می باشد ولی بدلایلی که مردم اقبال نکردند محقق نشد. پس از ۲۵ سال خانه نشینی، امام (ع) در ادامه می فرمایند هم اکنون حق ولایت به اهلش بازگشت «ألآن إذ رجع الحق إلی أهله و نقلِ إلی منتقله (خطبه / ۲). از اینجا معلوم می شود که حق حکومت و حکمرانی یک امری بشری است چون اگر حق حکومت را امر الهی و معنوی بدانیم، (چه اینکه خوارج مبتلای به همین اشتباه شدند – رجوع شود به خطبه ۴۰) دچار خطای بزرگی خواهیم شد زیرا امر معنوی و الهی رفتنی نیست که به خواست مردم برگردد.

شاخصه های بشری حکمرانی در آینده پژوهی اسلامی از نگاه نهج البلاغه

از جمله مسائل بسیار مهمی که مورد ارزیابی آینده پژوهان اسلامی از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه قرار می گیرد، اینکه حکمرانی فی حد ذاته، شأن و مقامی بحساب نمی آید و تنها وسیله ای است که می توان با آن احکام و فرامین الهی را اجرا کرد و نظام عادلانه اسلامی را برقرار نمود.

حضرت امام خمینی (ره) در کتاب ولایت فقیه خود در قسمت «حکومت وسیله ای است برای تحقق هدف های عالی اینگونه می فرمایند: «عهده دار شدن حکومت (حکمرانی) فی حد ذاته ، شأن و مقامی نیست، بلکه وسیله اجرای احکام و برقراری نظام عادلانه اسلام است… . پس نفس حاکم شدن و فرمانروایی وسیله ای بیش نیست … . بعضی از مردم چون دنیا چشمشان را پر کرده خیال می کنند که ریاست و حکومت فی نفسه برای ائمه (ع) شأن و مقامی است که اگر برای دیگری ثابت شد دنیا به هم می خورد» (موسوی خمینی، بی تا: ۵۹ -۶۰). در سال ۳۶ هجری قمری، امام علی (ع) هنگام عزیمت به شهر بصره، جهت جنگ با ناکثین در سرزمین ذی قار در حال پینه زدن کفش مبارک شان بودند که عبدالله ابن عباس بر وی وارد می شود. امام (ع) از او می پرسند: در نظر تو این کفش چقدر ارزش دارد؟ او جواب می دهد: قیمتی ندارد. امام (ع) به وی می فرمایند: «به خدا سوگند همین کفش بی ارزش نزد من از حکومت بر شما محبوب تر است مگر آنکه حقی را با آن بر پا دارم یا باطلی را دفع نمایم (خطبه /۳۳). در بخش پایانی خطبه ۳ امام پس از بیان شرایط قبولی حکمرانی، در ادامه آن می فرمایند: «آنگاه می دیدید که دنیای شما (ناظر به حکمرانی است) نزد من از آب بینی بزغاله ای بی ارزش تر است.

شاخصه های بشری بودن حکمرانی که مورد ارزیابی آینده پژوهان اسلامی در رفتارشناسی امام علی (ع) قرار می گیرد عبارتند از:

۱) گذرا و موقتی بودن حکمرانی:

در معرفت شناسی، حکومت برخاسته از دولت است که از «دَو