فایل پاورپوینت کامل اهمیت و جایگاه نیروی انسانی در اسلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اهمیت و جایگاه نیروی انسانی در اسلام :

مقدمه

در دنیای امروز، سرمایه های انسانی به عنوان با ارزش ترین منابع سازمانی، به سازمان معنا و مفهوم می بخشند و زمینه تحقق اهداف سازمانی را فراهم می کنند. رشد و توسعه سازمان ها و در پی آن جامعه و کشور، در گرو استفاده صحیح از سرمایه های انسانی است. یکی از شاخص های پیشرفت و توسعه کشورها داشتن سرمایه های انسانی کارا و بهره ور و توانمند است. اگر جامعه ای از این مزیت رقابتیبرخوردار نباشد به طور قطع نمی تواند به هدفهای مورد نظر خود دست یابد. سول اساسی که این مقاله درصدد پاسخگویی آن می باشد، این است که اهمیت نیروی انسانی از دیدگاه اسلام چیست و چه تفاوت اساسی با دیدگاه غرب دارد.

مدیریت منابع انسانی

مدیریت منابع انسانی (Human Resource Management) اصطلاحی نسبتاً جدید است که از دهه ۱۹۷۰ م به بعد مطرح گردیده است. صاحب نظران مدیریتدر بیان مسائل انسانی سازمان از واژه های مختلفی مانند، «کارگزینی»، «اداره امورکارکنان»، «مدیریت نیروی انسانی» و «مدیریت اداره امور کارکنان و منابع انسانی»استفاده نموده اند. از سوی این صاحب نظران، برای این اصطلاح تعاریف زیادیارائه شده است که ما به اقتضای بحث، به ارائه یک تعریف بسنده می کنیم. «مدیریت منابع انسانی شناسایی، انتخاب، استخدام، تربیت و پرورش نیرویانسانی به منظور نیل به اهداف سازمان است و منظور از منابع انسانی یکسازمان، تمام افرادی است که در سطوح مختلف سازمان مشغول به کارند.»[۱]

اهمیت و ضرورت نیروی انسانی

اداره نیروی انسانی از قدیمی ترین مباحث بشری است زیرا از آن روز که انسان حیات یافت و در زمین به تشکیل خانواده و اجتماعات اولیه همت گمارد، اهمیت اندیشه اداره افراد خانواده و یا جوامع اولیه در ذهن او مطرح بوده است. به فرموده مرحوم علامه طباطبایی رحمه الله «اولین کسانی که به طور گسترده آدمیان را به اجتماع دعوت کرده و به طور مستقل به حفظ و اداره انسان ها توجه داشتند، پیغمبران بودند.»[۲]

در حقیقت دعوت به اتحاد در اجتماع و برنامه ریزی اداره امور انسان ها برای اولین مرتبه از حضرت نوح علیه السلام که دارای کتاب و شریعت بوده شروع و آنگاه حضرت ابراهیم علیه السلام و پس از آن حضرت موسی علیه السلام و حضرت عیسی علیه السلام به طور دامنه دارتریعهده دار این راه شدند. اما باید گفت اسلام تنها دینی است که با صراحت و به طورهمه جانبه، اداره جامعه و نیروی انسانی را پایه و بنیان گذاشت و برای همه شئون اجتماع بشر برنامه ریزی کرد. شخص پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله علاوه بر نقش رسالت، به عنوان حاکم و مدیر و فرمانده ای توانمند توانست در کمترین مدت و با حداقل ضایعات به موفقیت های بزرگ دست یافته و از جهت اداره انسانی، چنان توانا عمل نماید که از یک جامعه نیمه وحشی، تمدنی بزرگ را بوجود آورد و از قبایل پراکنده عرب امتی بزرگ را تشکیل دهد. با برپایی حکومت پنج ساله علوی در گستره وسیعی از دنیای آن روز، الگویی عینی از حاکمیت الهی گردید.

البته در جوامع قدیم نیز رشحاتی از توجه به اداره نیروی انسانی وجود داشته است. به عنوان مثال، در رم باستان مدیران موظف بودند که افراد مستعد را برایگلادیاتوری جذب نمایند، آنها را به درستی انتخاب نموده و تحت آموزش قراردهند و وظایف آنها را مشخص نمایند. حتی نوعی سیستم ارزیابی عملکرد وپاداش را پیش بینی کرده بودند که ضعیف ترین آدم یا آدم هایی فاقد تمایل رابرانگیزانند.[۳]

ایرانیان باستان نیز جهت اداره انسانی به نکات عمده ای جهت رعایت روابط انسانی، رعایت عدالت در کار، آشناسازی کارکنان به وظایف و استفاده بهینه از زمان، اشاره داشته اند چنان که گزنفون می نویسد: تأکید به استفاده از طرح جا و مکان، مطالعه زمان و حرکت توسط کوروش پادشاه هخامنشی، اصولی بوده اند که او را در اداره کشور بزرگ ایران و ارتش نیرومندش یاری می داد.[۴] سازمان های صنعتی بازرگانی و حتی خدماتی پیشرفته دنیا گرچه برایخنثی کردن نگاه ماشینی به انسان، توجه بیشتری به امور رفاهی کارکنان معطوف داشتند و به موازات این عطف توجه، تلاش برای افزایش بهره وری منجر به انجامتحقیقاتی در کارخانه هاثورن (Houthornr) گردید. تلاشی که به نهضت روابط انسانی معروف گشت. امّا نکته قابل توجه این است که غرب با آن همه ادعا فقط چند دهه است که رسیدگی به امور کارکنان را مورد توجه قرار داده است (آن هم نهبه احترام انسانیت انسان، بلکه به هدف بهره کشی هرچه بیشتر از او) ولی دین مبین اسلام بیش از چهارده قرن قبل، عالی ترین توجه و انسانی ترین عنایت را به ساحت انسان روا داشته است.

در اینجا ما به عنوان نمونه ای از تکریم انسان توسط رهبران دین اسلام اشاره می کنیم. اهمیت نیروی انسانی در گستره فرهنگ و رفتار سازمانی در دو بخش قابل تأمل و بررسی است که عبارتند از:

بخش اول: تجزیه و تحلیل و شرح شغل

۱- ضرورت شرح شغل

حضرت علی علیه السلام می فرماید: برای هر یک از زیردستان و کارکنان خود شغل و وظیفه ای خاص و مشخصتعیین کن تا او را نسبت به همان کار موخذه و بازپرسی کنی، زیرا این روش سزاوارتر است، تا اینکه کارهایت را به یکدیگر وانگذارند.[۵]از این روایت به خوبی مشخص می شود که بایستی برای هر یک از نیروهای زیر دست یک کار مشخص همراه با حدود و ثغور آن تعیین کرد تا هم فرد بداند چه وظیفه ای برای وی در نظر گرفته شده است و هم مدیر بتواند نظارت خود را اعمال نماید. بدیهی است در صورت عدم واگذاری وظیفه ای خاص به فرد معین، تشویق و تنبیه میسر نخواهد شد و تمیز خادم و خائن از یکدیگر امکان پذیر نیست و مدیر نیز قادر نخواهد بود، میزان دستیابی به اهداف را پیش بینی نماید و در صورت بروز کاستی و اهمال در انجام وظیفه، هر یک از کارکنان تقصیر را به گردن دیگری می اندازد. این حالت می تواند به یک بحران اساسی در سازمان تبدیل شود.

۲- شرایط احراز شغل

حضرت علی علیه السلام در این زمینه می فرماید: برای هر یک از مشاغل و امور خود، فردی را بگمار که کارهای سنگین و زیاد، او را درمانده نسازد و کثرت کارها او را پریشان و خسته نکند.[۶]از این روایت از منظر مدیریت منابع انسانی نکات بسیار مفیدی چون واگذاری مسئولیت هر یک از مشاغل به فرد خاص، و تناسب شاغل با شغل را توان برداشت کرد.

۳- واگذاری هر شغل به اهلش

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله می فرماید: هنگامی که کارها به دست غیر اهلش سپرده شود، منتظر پایان کار باش.[۷]

بخش دوم: برنامه ریزی نیروی انسانی

برنامه ریزی و آینده نگری از جمله وظایف بسیار مهم همه مدیران از جمله مدیران منابع انسانی است. در کلام معصومین علیهم السلام نیز به این امر توجه خاص مبذول شده است تا حدی که بقا و دوام حکومت ها و سازمان ها منوط به وجود برنامه ریزی و آینده نگری قلمداد شده است.

۱- اهمیت برنامه ریزی

حضرت علی علیه السلام در این زمینه می فرماید: بقای مناصب و دولت ها مربوط به برنامه ریزی و چاره اندیشی در امورمی باشد.[۸] با عنایت به این حدیث، برنامه ریزی و چاره اندیشی اساس بقا و دوام سازماناست و چون از جمله ارکان مهم یک سازمان بلکه مهم ترین رکن سازمان، نیروی انسانی است، برنامه ریزی نیروی انسانی از مهم ترین و ظایف مدیران است. در ادامه حضرت علی علیه السلام به آینده نگری در برنامه ریزی اشاره می کند ومی فرماید: مومنان کسانی هستند که آینده را می شناسند.[۹]برنامه ریزی چون ناظر به آینده است، پس شناخت اهداف و برنامه های آتی ونیازهای سازمان به نیروی انسانی در آینده بسیار ضروری است. در حدیث دیگریپیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ضرورت