فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل راهبردهای سیاسی صادقین علیهما السلام در مواجهه با انحرافات سیاسی و فرهنگی :

مقدمه

بعد از دوره پیامبر(ص ) جامعه اسلامی به دلیل بحران جانشینی نتوانست در مسیر اصلی ادامه یابد و رهبری امت اسلامی در میان امویان و عباسیان مصادره گردید و امامان معصوم (ع) که به حق شایسته خلافت بعد از ایشان بودند، از صحنه سیاسی جامعه اسلامی کنار زده شدند. بعد از شهادت امام حسین (ع) حاکمیت موجود، از حضور ائمه (ع) در جامعه احساس خطر کردند؛ لذا برای حفظ حکومت خودشان، امامان معصوم و جامعه شیعی را در تنگناهای شدیدی قرار دادند. در چنین شرایطی ائمه (ع) برای حفظ هویت و بقای شیعیان، آن ها را امر به تاکتیک تقیه و اختفای اسرار می‏نمودند و مبارزه با حاکمیت جور را در اشکال غیرعلنی هدایت می کردند. در این میان، امام باقر و امام صادق (ع) در برهه خاصی از حاکمیت سیاسی (گذر از امویان به عباسیان ) حضور داشتند که این برهه نیز، تهدیدها و فرصت های خاصی را برای شیعه ایجاد کرده بود. ایشان با وجود مشکلات و سختی های فراوان، با ارائه رهیافت ها و استراتژی های متفاوتی سعی کردند تا شیعیان را از این پیچ خطرناک تاریخی عبور داده و حیات آن ها را در جامعه ای که شیعه جایگاهی نداشت، حفظ نمایند. این نوشتار بر این باور است: ازآن‏جاییکه جمعیت شیعه در آن شرایط سیاسی که عرصه بر مکتب اهل بیت (ع) تنگ شده بود برای برون‏رفت از وضعیت خفقان، نیازمند راهبردهای کارآمدی بوده است که صادقین (ع) بهترین راهبردها را ارائه کرده اند. برای تبیین این راهبردها بر پایه چارچوب «روش سوات» شرایط سیاسی، تحلیل، ضرورت و اهمیت راهبردهای برون رفت از آن شرایط را بیان کرده ایم. مقصود از راهبردها در فرآیند دست یابی به اهداف، مهم ترین عناصر کلیدی هستند که به منزله پل ارتباطی تلقی می‏شوند. راهبردها، جامعه را از وضع موجود به وضع مطلوب میرسانند و با سامان دادن به روش های دست یابی و تاکتیک های حرکت ، شکاف بین اهداف و تاکتیک ها را پر میکنند. برخی از محققان آن را به معنای علم و فن توسعه و کاربرد قدرت سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی یک ملت به هنگام صلح و جنگ به منظور تأمین حداکثر پشتیبانی از سیاست های ملی و افزایش احتمال پیروزی و تقلیل احتمال شکست تعریف کرده اند (روشندل، ۱۳۷۰: ۲۴۲ -۲۳۵ ). گاهی راهبرد با رویکردهای معرفتی در حوزه دانش ، هنر یا فن خاص تعریف شده است؛ گاهی نیز فراخ تر از رویکردهای خاص ، در معنایی جامع، به مجموعه ظرفیت های سامان داده شده ای از دانش، هنر و فن در به کارگیری فرصت ها و ظرفیت های یک ملت برای تأمین اهداف سیاسی آن استعمال شده است.

روش تحقیق

گروه ها و سازمان های مختلف برای حفظ موجودیت خود با اتخاذ بهترین و دقیق‏ترین نقشه ها و تصمیم ها، اهداف خود را دنبال میکنند. آن ها با بررسی و شناسایی عوامل درونی، مانند: نقاط قوت و ضعف ؛ و عوامل بیرونی، مانند: فرصت و تهدید، راهکار و راهبردهای مناسب و دقیقی برای بیرون رفتن از وضعیت موجود، جهت رسیدن به وضعیت مطلوب ارائه میکنند. لذا مدیریت راهبردی با در نظر گرفتن عناصر: قوت، ضعف ، فرصت و تهدید و هم‏چنین با آمیختن این موارد با یک دیگر، جهت مقابله و مبارزه با بحران های پیش رو، راهبردهای منظم و دقیق را ارائه میکند.

نظریه راهبرد سوات (SWOT) برای اولین بار در سال ۱۹۵۰ مطرح شد. این روش در (۲۵ تا ۴۴) همان دهه به دلیل موفقیت هایی که کسب کرد، به عنوان بهترین ابزار مدیریت معرفی و شناخته شد (پیرس، ۱۳۸۰: ۲۷۰). در این روش، ابتدا اهداف و رسالت سازمان یا گروه مشخص شده، سپس در گام بعدی، متناسب با محیط و شرایط آن سازمان یا گروه، برای آن «استراتژی» طراحی می‏شود. در این مقاله با استفاده از روش مذکور، در مرحله اول به تجزیه و تحلیل محیط های داخلی (جامعه شیعی) و خارجی (جامعه غیرشیعی) پرداخته و در مرحله دوم، راهبردهای مورد نظر را ارائه خواهیم داد.

ویژگی های محیط درونی جامعه شیعی:

نقاط قوت

مهم ترین نقاط قوت جامعه شیعی در عصر این دو امام بزرگ وار عبارت بوده اند از:

۱.تشکیل مکتب علمی

امام باقر و امام صادق (ع) با استفاده از شرایط خاص سیاسی جامعه آن روز و با توجه به جایگاه دانشی که داشتند، پایه گذاران بزرگ ترین نهضت علمی در عصر تاریکی شدند و مکتبی علمی در ابعاد مختلف عقلی و نقلی تشکیل داده و به تعلیم و تربیت دانشمندان مختلف پرداختند. در محفل دانش ایشان افرادی چون: محمدبن مسلم، جابر جعفی، زراره بن اعین، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار، محمدبن مسلم طائفی و بریدبن معاویه عجلی، هشام بن حکم، مؤمن الطاق، مفضل بن عمر جعفی، و. . . را می‏توان نام برد (ابن شهرآشوب، ۱۳۹۷ق : ۲۱۱؛

۲.جغرافیای شیعیان

هسته اولیه شیعیان در عربستان شکل گرفت و تا پایان قرن نخست هجری بیش‏ترین راهبردهای سیاسی فعالیت آن ها در مکه و مدینه و چند شهر دیگر عراق بود. البته معارف اصیل تشیع تا حدودی به سایر بلاد اسلامی راه یافته بود. در این میان کوفه در رشد و گسترش تشیع سهم قابل ملاحظه ای داشته است و دلیل عمده تشیع و رشد آن در کوفه ، وجود حضرت علی(ع) در (۲۵ تا ۴۴) دوره خلافت‏شان در این شهر بوده است. هم‏چنین شهر «بصره » که پس از اسلام در حدود سال ۱۵ ه. ق. پدید آمد. در منابع مختلف تاریخی، از حضور شیعیان در مدائن از دهه های نخست تاریخ اسلام نیز سخن گفته شده است (مسعودی، ۱۳۶۷ش، ج ۱: ۶۶۳؛ طبری، ۱۹۸۷م، ج ۴: ۳۴۵). مصر نیز یکی از مهم ترین سرزمین های اسلامی است که در سال ۲۰ به دست مسلمانان فتح شد. مورخین بر این باور هستند که هم زمان با ورود اسلام به مصر، تشیع نیز وارد این حیطه جغرافیایی شده است (مقریزی، ۱۴۱۸ق، ج ۱: ۸۱۵ ). هم‏چنین در نیمه دوم قرن اول هجری در برخی از ایرانیان، خصوصا مردم خراسان، گرایش به تشیع گزارش شده است (قمی، ۱۳۶۱: ۲۴۰ ).

۳.وضعیت فرهنگی جامعه شیعی

بعد از پیامبر (ص) و تثبیت خلافت در خاندان امویان، اقداماتی برای محدودکردن اهل بیت پیامبر(ص) در جامعه اسلامی و جاهل نگه داشتن مردم انجام گرفت؛ این اعمال باعث افول وضعیت فرهنگی جهان اسلام شد (مرتضی عاملی، ۱۴۰۹ق، ج ۱: ۸۰). در این میان برجسته ترین شاخصه رفتاری شیعیان در عصر رهبری امام باقر و امام صادق (ع) که مانند دوران دیگر ائمه به عنوان فرهنگ رفتاری مذهبی تلقی می شد، تبعیت از امامان معصوم (ع) بوده است؛ طوری که می توان آن را به عنوان فرهنگ تشیع تلقی کرد. شایان ذکر است که در نظام تشیع، مسأله شناخت امامت، مجرای شناخت خداوند نیز معرفی شده است . البته در این بین افرادی از شیعیان بودند که با ایشان مخالفت می‏کردند (یعقوبی، ۱۳۷۳ش، ج ۳: ۶۶؛ کلینی ، ۱۳۶۲ش ، ج ۲: ۱۸).

نقاط ضعف

مهم ترین نقاط ضعف جامعه شیعی در دوران امام باقر و امام صادق (ع) عبارت است از:

۱.ضعف اقتصادی شیعیان

شیعیان از بسیاری فرصت ها که غیرشیعیان می‏توانستند بهره مند شوند، محروم بودند. هم‏چنین امام باقر و امام صادق (ع) نیز آنان را از هرگونه همکاری و اشتغال به کارهایی‏که بگونه ای همکاری با حکومت جور شمرده می‏شد، منع کرده بودند. لذا شیعیان، از فرصت های علمی شغلی آزاد، که کم‏تر به حکومت مربوط می‏شد، هم‏چون: تجارت و صرافی و کارهای پژوهشی – خدماتی دیگر استفاده می‏کردند. شیعیان از لحاظ مالی و زندگی در یک طبقه نبودند؛ برخی از آن ها ثروتمند بودند. افرادی که زکات می‏پرداختند، در زمره شیعیان ثروتمند شمرده می‏شدند (طوسی، ۱۴۱۰ق، ج ۴: ۹۶؛ الحموی، ۱۹۹۰ م، ج ۵: ۷۵؛ خویی، ۱۳۷۲ش، ج ۲۰: ۷۲ و ۱۵۷ و ج ۱: ۲۳۰ و ج ۷: ۶۱ و ج ۸: ۳۳؛ زبیدی، ۱۹۷۰م: ۲۰۴؛ کلینی، ۱۳۶۲، ج ۳: ۵۵۵). به همین ترتیب ، فقر نیز در میان شیعیان عمومیت داشت. برخی از محققین در مورد فقر شیعه می‏گویند: تصادفی نیست اصحابی که بر جانشینی و خلافت امام علی (ع) اصرار می‏ورزیدند، متعلق به اکثریت فقیر بودند؛ یا از کسانی بودند که چون مال و مکنت بر آن ها عرضه شد، آن را نپذیرفتند. اساسا نیروهایی را که تحت لوای تشیع مبارزه کرده اند، یک رشته به هم مرتبط می‏سازد و آن عامل، فقر اقتصادی و فقدان ثروت است (العلوی، ۱۳۷۶: ۲۱ ).

۲.وضعیت خفقان سیاسی اجتماعی حاکم بر شیعیان

بعد از واقعه کربلا و اقدام حکومت وقت در به شهادت رساندن امام حسین (ع) و به اسارت بردن خاندان اهل بیت (ع)، خفقان سنگینی بر جهان اسلام سایه افکند. اگرچه با قیام هایی مانند: قیام توابین، قیام مختار و … جرقه امیدی در آن خفقان بود، ولی با سرکوب شدید آنان، این جرقه امید نیز محو شد. فشاری که از ناحیه اموی‏ها بر شیعه اعمال می‏شد، جز در دو سال حکومت عمربن عبدالعزیز از ۹۹ تا ۱۰۱ در تمام دوران حکومت آنان به شدت ادامه داشت (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج ۴۶: ۳۶۰). بعد از این که عباسیان با شعار «الرضا من آل محمد » بر مسند خلافت تکیه زدند، در دوران حکومت منصور عباسی، شدیدترین فشارها بر شیعیان اعمال شد؛ به طوریکه اصحاب امام (ع) به منظور صیانت خود از گزند منصور، به تقیه روی آوردند هم‏چنین سفارش های مکرر امام صادق (ع) بر تقیه، خود دلیل آشکاری بر وجود چنین فشار سیاسی بوده است. خطر هجوم بر شیعه چنان نزدیک بود که امام برای حفظ آنان ، ترک تقیه را مساوی ترک نماز اعلام فرمود (احمد بن محمد بن خالد البرقی، ۱۳۷۱: ۱۱۹؛ جعفریان، ۱۳۸۱: ۲۸۳-۲۸۱).

۳.انشعاب و پیدایش فرقه های شیعی

شیعیان بعد از عاشورا به چند گروه تقسیم شدند: گروه اول، امامیه به رهبری امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بود. گروه دوم، زیدیه است که بعد از شهادت زید فرزند امام سجاد(ع) (طبری، ۱۳۷۱، ج ۳: ۲۰۵-۲۰۸ ) فرزندش «یحیی» رهبر زیدیان شد (محری، ۱۳۸۲: ۱۵۱ و ۱۵۰). گروه سوم، حسنیان به رهبری عبدالله محض از فرزندان حسن بن حسن (حسن مثنی) هستند (مفید، ۱۳۷۶: ۱۱۹)؛ حسنیان چون دنبال خلافت و قدرت سیاسی بودند، اعتقادی به نصب امام از طرف خداوند به نص آشکار (برخلاف امامیه ) یا پنهان (برخلاف زیدیه ) نداشتند (بلاذری، ۱۴۱۷ق ، ج ۳: ۳۰۵ ). گروه چهارم، حنفیان به رهبری محمدبن حنفیه بودند؛ وی بعد از شهادت امام حسین (ع) داعیه دار امامت نبوده است، ولی مقبولیت عامه (ابن جوزی، ۱۴۱۸ق: ۲۶۴) و منتسب بودن برخی گروه ها به وی قطعی است (اشعری قمی، ۱۳۶۱: ۲۱). وی در سال ۸۱ هجری قمری از دنیا رفت. حنفیان با مرگ وی، پسرش ابوهاشم را با اعتقاد به نص محمدبن حنفیه بر امامت وی، به مواجهه با انحرافات امامت برگزیدند و پس از آن، ابوهاشم رسما به عنوان امام حنفیان فعالیت خود را آغازکرد. حنفیان نیز مانند سایر گروه ها برعلیه امویان مبارزه می‏کردند؛ البته فعالیت ایشان بعد از شکست قیام مختار بیش‏تر به صورت مخفیانه صورت گرفت (دفتری، ۱۳۷۵: ۷۶). حنفیان پس از مرگ ابوهاشم به فرقه های گوناگونی در آمدند؛ اما اغلب آنان انتقال امامت از وی به محمدبن علی عباسی (عباسیان ) را پذیرفتند و به طور کامل در عباسیان هضم شدند (دفتری، همان: ۷۶؛ مسعودی، ۱۳۶۷، ج ۲: ۸۰ -۸۱) بنابراین پس از انشعاب شیعیان، جمعیت شیعه در مورد امام معصوم نیز دچار اختلاف شدند. احادیث شیعه بر انتخاب امام باقر و امام صادق (ع) به عنوان وصی و امام از طریق نص خاص، و هم‏چنین از سوی امامان قبلی وارد شده است؛ با این وجود، بخشی از چالش های امام باقر و امام صادق (ع)، حل و فصل منازعات داخلی شیعیان برای اثبات حقانیت امامت و مصداق واقعی بودن آل محمد بود که از جمله آن ها: ادعای امامت ابوهاشم (فرزند محمد حنفیه )، ادعای عبدالله محض برای امامت فرزندش «محمد نفس زکیه » و هم‏چنین زیدبن علی و یحیی بن زید را می توان نام برد (جعفری ، ۱۳۷۳: ۲۸۹)؛ لذا در صحبتی که میان امام باقر (ع) با زید اتفاق افتاد، سعی امام بر تبیین مفهوم امامت و وظایف او به عنوان مفسر واقعی احکام الهی و جانشین رسول الله از طرف خدا بود و در این زمینه هم موفق به برگرداندن برخی از پیروان خود شد که به سوی زید رفته بودند. این موارد نشانگر آن است که در بین خاندان اهل بیت (ع) کسانی بودند که می‏خواستند امامت را به خود اختصاص داده و از آن بهره ببرند؛ هم‏چنین کسانی نیز بودند که می‏خواستند اختلافی بین صفوف شیعیان انداخته و از آن به نفع خود سوء استفاده کنند؛ اما امام باقر و امام صادق (ع) با این تفکر مبارزه کرده و حافظ خط اصیل امامت بودند (کلینی، ۱۳۶۲، ج ۱: ۳۵۴؛ کشی، ۱۳۴۸: ۲۷۶ و ۳۴۷؛ جعفری ، ۱۳۷۳: ۲۹۰؛ شهرستانی، ۱۳۹۵ق، ج ۱: ۱۵۴؛ الموسوی، ۱۴۱۱ق: ۲۶-۲۷).

۴.قیام زید و فرزندش یحیی

زید، فرزند امام سجاد(ع) با خون‏‏خواهی امام حسین (ع) و با شعار «یا منصور أمت » قیام کرد. قیام زید در زمان امامت امام صادق (ع) اتفاق افتاد، اما مقدمات آن در زمان امام باقر (ع) شکل گرفته بود. وی پس از پشت سرگذاشتن درگیری های لفظی با هشام بن عبدالملک بر ضد بنی امیه، در سال ۱۲۱ق قیام کرد، اما در اثنای جنگ به شهادت رسید و قیامش با شکست مواجه شد (مفید، ۱۳۷۶، ج ۲: ۱۷۱؛ بلاذری، ۱۴۱۷ق، ج ۳: ۴۳۴ -۴۳۳؛ طبری ، ۱۹۸۷م، ج ۴: ۲۰۶؛ یعقوبی، ۱۳۷۳، ج ۲: ۲۹۹-۲۹۸). بعد از شهادت زید در سال ۱۲۱ق پسرش یحیی به خراسان رفت و در آن جا توسط “نصربن سیار” زندانی شد؛ اما پس از مرگ هشام از زندان گریخت و مردم زیادی از شیعیان خراسان، اطراف او جمع شدند. وی به سوی نیشابور آمد و با حاکم آن‏جا جنگید و او را شکست داد. در نهایت در سال ۱۲۵ق در جوزجان، هنگام جنگ با سپاه بنی‏امیه کشته شد و نیروهایش پراکنده شدند (مسعودی، ۱۳۶۷، ج ۲: ۲۱۰؛ محری، ۱۳۸۲: ۱۵۱ و ۱۵۰).

ویژگیهای محیط بیرونی جامعه شیعی:

فرصت های جامعه شیعی

در دوره مذکور، مهم ترین فرصت های موجود در محیط خارجی جامعه شیعه عبارت بودند از:

۱.درگیری امویان و عباسیان

پس از این که بنی‏امیه به قدرت رسیدند، با روش های مختلفی ارتباط جریان اصیل و چهره درخشان اسلام ناب و معارف امامان معصوم (ع) را با جامعه قطع کردند. این حرکت تا دوران امام صادق (ع) ادامه یافت، تا این که در اوائل سده دوم هجری، عباسیان از فضای ضد اموی به وجودآمده در جامعه اسلامی استفاده کرده و با نام اهل بیت پیامبر(ص) با حکومت امویان درگیر شده و سبب ضعف و افول قدرت سیاسی خاندان آن‏ها شدند و در فرصت مناسب ، امویان را از صحنه سیاسی جامعه اسلامی خارج کردند (طقوش، ۱۳۸۰: ۱۸۸ ).

۲.تأسیس حکومت عباسیان

دوره امامت امام صادق (ع) مصادف با دوره ضعف و تزلزل حکومت بنی‏امیه و افزایش تبلیغات بنی‏عباس بود. عباسیان از زمان “هشام بن عبدالملک “ تبلیغات و مبارزات سیاسی خود را به صورت رسمی آغاز کردند و در اکثر نقاط ممالک اسلامی با شعار «الرضا من آل محمد » بر علیه امویان تحرکات سیاسی خود را به راه انداختند و در نهایت در سال ۱۳۲ هجری قمری توانستند سلسله امویان را از خلافت ساقط کرده و خود سوار بر کرسی خلافت شوند و بیش از ۵۰۰ سال بر ممالک اسلامی حکمرانی کنند (یعقوبی ، ۱۳۷۳: ۳۴۳؛ الطبری، ج ۱۱: ۴۶۱۴؛ دینوری، ۱۳۷۱: ۴۰۰).

۳.رفع ممنوعیت حدیث

از اقدامات مهم بعد از رحلت پیامبر اکرم (ص) جلوگیری از کتابت و نقل احادیث پیامبر (ص) بود؛ البته این ممنوعیت به جزء مدت کوتاه حکومت امام علی و امام حسن (ع) را شامل می‏شود. در واقع، جلوگیری از نقل احادیث پیامبر (ص) با انگیزه های سیاسی انجام می‏شد تا معارف و بیانات آن بزرگ‏وار در جامعه منتشر نشود. این عمل تا دوران امامت امام باقر (ع) نیز ادامه داشت و یکی از چالش های مهم امام باقر (ع) در متن حکومت اسلامی، عدم آشنایی مردم با معارف پیامبر(ص) بود؛ وقتی عمربن عبدالعزیز به خلافت رسید، این بدعت را از میان برداشت (سیوطی، ۱۴۰۹ق، ج ۲: ۶۴؛ مدیر شانه چی، ۱۳۶۲: ۳۰؛ السبحانی، ۱۴۱۰ق، ج ۱: ۵۸-۷۳).

تهدیدهای جامعه شیعی:

مهم ترین تهدیدها در محیط خارجی جامعه شیعیان آن روزگار عبارت بودند از:

۱.جریان های فکری سیاسی عصر صادقین (ع)

۱.جبریه و قدریه

جریان فکری «جبریه» و «قدریه» در زمان حکومت معاویه ایجاد شدند؛ آن‏ها عقیده داشتند که انسان از خودش هیچ گونه اختیاری ندارد و مجبور است ؛ لذا تمامی اعمالی که انجام می‏دهد، غیرارادی است و باید در برابر تمامی امور تسلیم باشد. در مقابل، قدریه اعتقاد داشتند هر بنده ای به وجودآورنده فعل خود است و خدا او را خلق کرده و تمامی امور را به خودش واگذار کرده است و انسان حتی در اسباب کار یا انگیزه آن هم مختار است (دشتی، ۱۳۷۶، ج ۸: ۲۶۱).

۲.قیاس گرایی

جریان قیاس گرایی در زمان امام باقر و امام صادق (ع) ظهور کرد؛ مبتکر این جریان ابوحنیفه بود. جریان قیاس گرایی زمینه بسیاری از بدعت ها و انحرافات را به وجود آورد. شالوده و بنیان این جریان مسأله عمل به قیاس (مقایسه احکام خدا با یکدیگر) و استحسان بود. نتیجه قیاس و استحسان، در حقیقت به اعمال نظر شخصی و سلیقه ای در دین خدا و خروج از دستورالعمل پیامبر(ص ) است (البرقی، ۱۳۷۱، ج ۱: ۳۳۸؛ مشکور، ۱۳۶۸: ۳۵۸).

۳.مرجئه

مرجئه نیز یکی از فرقه های فکری بودند که دنبال توجیه ستم خلفای بنی امیه در قالب اندیشه های کلامی برآمدند. مرجئه بر این باور بودند که مرتکب گناهان کبیره ، مخلد در دوزخ نمی‏ماند، بلکه کار او را به خدا وا می‏گذاشتند و به این دلیل آنان را مرجئه می‏خواندند. مرجئه طرفدار روح امید و رجاء بود. آنان نیت و ایمان درونی را کافی می‏دانستند و عمل صالح را در جامعه لازم نمی‏دیدند و بر این باور بودند که خدا نیز بر آن بسنده می‏کند و عذابشان نخواهد کرد (شهرستانی، ۱۳۹۵ق: ۶۰؛ حسینی، ۱۳۷۶، ج ۹: ۲۶۹).

۴.زنادقه

فعالیت زنادقه بر ایجاد شک و تردید در دین و القای شبهه در بین مردم بود. یکی از مستمسک های زنادقه در مجادله با مسلمانان، ترویج عقاید دهری‏گری بوده است. دهریون، دهر و زمان را سبب هلاک انسان و موجب اجرای تقدیر می‏دانستند و معتقد بودند که تنها، حیات این جهان اعتبار دارد و با مرگ انسان، همه چیز تمام می‏شود و آن چه که انسان را هلاک میکند و از بین می‏برد، گذشت زمان است (زرین کوب، ۱۳۸۶: ۵۰۴ – ۵۰۵).

۵.خوارج

خوارج پس از داوری بین امام علی(ع) و معاویه در جنگ صفین پدید آمدند. آنان امام علی(ع)، معاویه، عثمان و حکمین را کافر شمردند؛ چون قائل بودند که آنان حکمین را در مقابل حکم خدا انتخاب کرده اند، لذا مرتکب گناه کبیره شده اند. خوارج بر این باورند که مرتکب گناهان کبیره کافر است. آن ها در حکومت داری مخالف ارباب-رعیتی بودند و با نظر مخلوق بودن قرآن به شدت مخالفت می‏کردند (طبرسی، ۱۴۱۶ق، ج ۱: ۱۷۴؛ شهرستانی، همان، ج ۱: ۵۰).

۶.رواج احادیث ساختگی و مجعول

یکی از مشکلاتی که در پی انحرافات عمیق پس از رحلت رسول اکرم (ص) به جز دوران امام علی و امام حسن (ع) دامن گیر جهان اسلام شد، جلوگیری از تدوین احادیث پیامبر اسلام بود. آثار زیانبار این عمل سالیان طولانی بر پیشانی فرهنگ دینی جامعه اسلامی باقی ماند. نزدیک به یک قرن از نگاشتن و محفوظ داشتن احادیث نبوی (ص ) جلوگیری شدید به عمل آمد و به جای آن، سیل عظیمی از تحریفات و احادیث ساختگی وارد جامعه شد. چون تدوین و نقل احادیث پیامبر ممنوع شده بود، آن ها از این فرصت استفاده کرده و روایات دروغ و بی اساس را به نفع حکومت و مشروع جلوه دادن ماهیت آن نقل می کردند. در این میان امام باقر و امام صادق (ع) رواج احادیث ساختگی و مجعول را بزرگ‏ترین تهدید برای جامعه اسلامی می‏دانستند و مانند سایر ائمه با آن به مقابله برخاستند(الذهبی، ۱۴۱۹ق، ج ۱: ۷؛ ابن ابیالحدید، ۱۴۲۱ق، ج ۴: ۶۳-۶۸ و ج ۱۱: ۴۴-۴۶؛ پیشوایی، ۱۳۷۵: ۳۲۵).

۷.عملکرد حکومت های وقت

بعد از واقعه عاشورا، امویان به صورت آرام بر تمامی ممالک اسلامی سیطره پیدا کرده و اهل بیت پیامبر(ص) را از جامعه اسلامی دور کردند. این سیاست تا پایان حکومت امویان ادامه داشت . هم‏چنین وقتی عباسیان به حکومت رسیدند، منصور دوانیقی نیز عرصه را چنان بر شیعیان تنگ کرد که امام صادق (ع) مجبور شد یاران خود را امر به تقیه کند. این فضا در مدت حکومت امویان و عباسیان هم‏چنان ادامه داشت و تهدید جدی برای شیعیان به شمار میرفت (جعفریان، ۱۳۸۱: ۳۲۵ -۳۱۷؛ القرشی، ۱۴۰۴ق، ج ۲: ۵۱-۵۲).

راهبردهای سیاسی امام باقر و امام صادق (ع)

بعد از واقعه عاشورا، حکومت های وقت از پتانسیل شیعیان آگاهی یافته و آن ها را در سختی و تنگنا نگه داشته و مورد آزار و اذیت قرار دادند. این سختی و مشکلات باعث شد شیعیان زندگی سختی را داشته باشند و متحمل دردها و رنج های فراوانی شوند. البته با تحمل مشکلات و مصائب از عقاید خود دست برنداشته و حاکمیت غیر ائمه معصومین (ع) را قبول نمی‏کردند؛ آن ها در مقابل مشکلات و شکنجه های حکومت، صبر و استقامت می ورزیدند. امامان معصوم (ع) به خصوص صادقین (ع) نیز بر امر استقامت و صبر در برابر مشکلات و پای‏بندی به ولایت ائمه معصومین (ع) تأکید داشتند. به خاطر همین مساله، ایشان با توجه به شرایط سیاسی جامعه اسلامی در عصر امویان و عباسیان، در کنار اسقامت و صبر، راهبرد تقیه و مدارا را نیز برای شیعیان ارائه کردند؛ چون با وجود تقیه و کتمان حقایق در دل خود، خوف آن می‏رفت که شیعیان در مذاهب دیگر هضم شوند و اثری از تشیع باقی نماند، لذا امام باقر (ع) و امام صادق (ع) با تأکید نسبت به شناخت دوستان و دشمنان اهل بیت (ع) راهبرد تولی را برای دوست داشتن اهل بیت (ع) و تبری را برای کینه و دشمن داشتن مبغضین اهل بیت (ع) ارائه کردند تا شیعیان با عمل به این چهار راهبرد، هم از خطرات مصون بمانند و هم در راه خود ثابت قدم باشند و از راه ولایت منحرف نشده و به سرمنزل سعادت نائل آیند. در ادامه راهبردهای چهارگانه فوق تبیین می‏شوند:

۱.راهبرد تقیه

«تقیه » در لغت به معنای نگاه داشتن، پرهیز کردن و پنهان نمودن است. در منابع اسلامی، تقیه به معنای نگاه داری خود از صدمه دیگری از راه ابراز موافقت با او در گفتار یا رفتار مخالف حق است؛ به تعبیر شیخ مفید: تقیه یعنی پنهان کردن حق و پوشاندن اعتقاد خود در برابر مخالفان، به