بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مصادیق باقیات صالحات چیست؟ :

از مصادیقی که به عنوان باقیات صالحات مطرح شده است، مواردی است که پیامبر اکرم(ص) در این حدیث بیان فرموده است: ایشان می فرماید: اذا مات الانسان انقطع عمله الا من ثلاث: صدقه جاریه، او علم ینتفع به، او ولد صالح یدعو له؛ هرگاه انسان بمیرد، عملش هم قطع می شود، مگر از سه راه: صدقه جاریه، یا عملی که از آن سود می برند، یا فرزند شایسته ای که برای او دعا می کند.

از نظر قرآن انسانیت انسان در ایمان و عمل صالح است که زمینه ساز تقوای الهی و بهره مندی از مقامات بسیار از جمله خلافت الهی می شود و انسان را در دنیا و آخرت رستگار می سازد. دست یابی به کرامت در کنار شرافت برای انسان سخت نیست، بلکه بسیار آسان است به شرط آنکه تقوای الهی را پیشه گیرد و تسلیم محض خدا بوده و به بایدها و نبایدهای الهی توجه داشته باشد.

البته انسان با مرگ خویش توان عمل را از دست می دهد و در عالم برزخ نمی تواند کاری انجام دهد که موجبات رشد و افزایش درجات و کمالات او شود، مگر آنکه اعمالی صالح در قالب باقیات صالحات داشته باشد که حتی پس از مرگ نیز ادامه می یابد و او را از فواید و آثارش بهره مند می سازد. نویسنده در مطلب پیش رو درباره اهمیت باقیات صالحات و برخی مصادیق آن سخن گفته است.

چیستی باقیات صالحات

اصطلاح باقیات صالحات یک اصطلاح قرآنی است. خداوند در دو آیه بصراحت این اصطلاح را به کار برده و فرموده است: المال و البنون زینهْ الحیاهْ الدنیا و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر املا؛ مال و پسران زیور زندگی دنیاند و نیکیهای ماندگار (باقیات الصالحات) از نظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و از نظر امید نیز بهتر بوده و امید به ثمر دهی و نجات بخشی آنها بیشتر است. (کهف، آیه ۴۶) و نیز در جایی دیگر می فرماید: و یزید الله الذین اهتدوا هدی و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر مردا؛ و خداوند کسانی را که هدایت یافته اند بر هدایتشان می افزاید و نیکیهای ماندگار، نزد پروردگارت از حیث پاداش بهتر و خوش فرجام تر است. (مریم، آیه ۷۶)

در این اصطلاح کلمه صالح که صفت است به جای موصوف نشسته است؛ زیرا مراد از صالحات، اعمال صالح است نه چیز دیگر. همچنین کلمه باقیات به معنای مانده از چیزی است؛ بنابراین مراد از باقیات صالحات آن اعمال صالح ماندگار و باقیمانده است. این بدان معناست که برخی از اعمال صالح وقتی انجام می شود، آثاری دارد که در حال، مورد استفاده قرار می گیرد و در آینده نیز به سبب ماندگاری اش مورد استفاده قرار خواهد گرفت. از این رو، می توان به پایداری آن عمل توجه یافت. به این معنا که عمل از این خصوصیت برخوردار است که ماندگار و پایدار بماند. پس باید گفت که اعمال انسانی همان طوری که به دو دسته صالح و طالح تقسیم می شوند؛ می توانند به دو دسته ماندگار و غیرماندگار نیز تقسیم شوند. بر همین اساس باید گفت که ما چهار نوع عمل خواهیم داشت: ۱.عمل صالح ماندگار؛ ۲.عمل صالح غیرماندگار؛ ۳.عمل طالح ماندگار؛ ۴.عمل طالح غیرماندگار.

بعضی از چیزها همانند میوه ها و خوراکی ها وقتی مصرف می شوند دیگر مانایی و پایایی ندارند، اما برخی دیگر از این خصوصیت برخوردار هستند که بارها و بارها مورد استفاده قرار گیرند که از جمله بسیاری از اثاثیه ها و وسایل منزل است. وقتی کسی جاده و خیابانی را می سازد از زمان ساخت تا زمانی که به عللی تخریب شود، قابل استفاده است و هرکسی از آن استفاده می کند به سازنده اش «خدا بیامرزی» می دهد و «دست مریزاد» می گوید. اگر کسی باقیات صالحاتی را از خود به جا بگذارد مردم برایش خدا بیامرزی می دهند و همین بر وزنه اعمالش می افزاید. امام علی(ع) فرموده است: الا! و ان اللسان الصالح یجعله الله تعالی للمرء فی الناس خیر له من المال یورثه من لا یحمده؛ آگاه باشید! زبان خیر و یاد نیکی که خداوند در میان مردم از کسی برجای می گذارد، برای او بهتر از ثروتی است که برای کسی به ارث بگذارد که سپاسگزار او نباشد. (نهج البلاغه، فیض الاسلام، خطبه ۱۱۹)

به قول شاعر: نام نیکی گر بماند ز آدمی/ به کزو ماند سرای زرنگار.

البته عمل بد نیز این گونه است که برخی اعمال بد مانند میوه و خوراکی گندیده است که اگر خورده شود موجب بیماری و دل درد می شود ولی یک بار است و تکرار نمی شود، اما برخی از اعمال بد است که آثار و تبعات آن باقی و برقرار است، مانند «دو به هم زنی» و ایجاد نفرت و کینه و دشمنی میان دو نفر؛ یا ساخت ابزاری برای یک کار حرام و زشت یا یک سنت پلید چون لواط در میان جامعه و جوانان.

علامه طباطبایی در تفسیر شریف المیزان می نویسد: و مراد از «باقیات الصالحات» در جمله «و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر املا» (کهف /۴۶) اعمال صالح است، زیرا اعمال انسان، برای انسان نزد خدا محفوظ است و این را نص صریح قرآن فرموده. پس اعمال آدمی برای آدمی باقی می ماند. اگر صالح باشد «باقیات الصالحات» خواهد بود، و اینگونه اعمال نزد خدا ثواب بهتری دارد، چون خدای تعالی در قبال آن به هرکس که آن را انجام دهد جزای خیر می دهد. و نیز نزد خدا بهترین آرزو را متضمن است، چون آنچه از رحمت و کرامت خدا در برابر آن عمل انتظار می رود و آن ثواب و اجری که از آن توقع دارند بدون کم و کاست و بلکه صددرصد به آدمی می رسد.

پس این گونه کارها، از زینت های دنیوی و زخارف زودگذر آن که برآورنده یک درصد آرزوها نیست، آرزوهای انسان را به نحو احسن برآورده می سازند و آرزوهایی که آدمی از زخارف دنیوی دارد اغلب آرزوهای کاذب است و آن مقدارش هم که کاذب نیست فریبنده است.

از طرق شیعه (نور الثقلین، ج ۳، ص ۲۶۴ ح، ۹۸) و سنی (الدر المنثور، ج ۴، ص ۲۲۵ و تفسیر طبری، ج ۱۵، ص ۱۶۶) از رسول خدا(ص) و از طرق شیعه (تفسیر برهان، ج ۲، ص ۲۷۰، ح ۵) از ائمه اهل بیت(ع) روایت شده که منظور از «باقیات الصالحات» تسبیحات چهارگانه یعنی «سبحان الله و الحمدالله و لا اله الا الله و الله اکبر» است. و در بعضی دیگر آمده که مراد از آن نماز اس. (تفسیر برهان، ج ۲، ص ۴۷۰، ح ۴ و منهج الصادقین، ج ۵، ص ۳۵۷) و در بعضی دیگر آمده که مقصود از آن مودت اهل بیت است، (منهج الصادقین، ج ۵، ص ۳۵۸)

سپس علامه طباطبایی در یک جمع بندی می فرماید: و همه اینها از باب ذکر مصادیق آیه است که جامعش این می شود که منظور از «باقیات الصالحات» اعمال صالح است.

مفسران تفسیر نمونه نیز می نویسند: گرچه جمعی از مفسران خواسته اند مفهوم «باقیات صالحات» را در دائره خاصی مانند نمازهای پنجگانه، یا ذکر سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر و امثال آن محدود کنند، ولی روشن است که مفهوم این تعبیر آنچنان وسیع و گسترده است که هر فکر و ایده و گفتار و کردار صالح و شایسته ای که طبعا باقی می ماند و اثرات و برکاتش در اختیار افراد و جوامع قرار می گیرد شامل می شود.

اگر می بینیم در بعضی از روایات به نماز شب و یا مودت اهل بیت علیهم السلام تفسیر شده بدون شک منظور بیان مصداقهای روشن است، نه منحصر ساختن مفهوم در این امور بخصوص اینکه در پاره ای از این روایات «من» که دلالت بر تبعیض می کند به کار رفته است. مثلا در روایتی از امام صادق(ع) می خوانیم که فرمود: لا تستصغر مودتنا فانها من الباقیات الصالحات؛ دوستی ما را کوچک مشمر که از باقیات صالحات است.

و در حدیث دیگری از پیامبر(ص) می خوانیم که فرمود: از گفتن تسبیحات اربع مضایقه نکنید که آنها از باقیات صالحات است.

حتی اگر همان اموال ناپایدار و فرزندانی که گاهی فتنه و مایه آزمایش هستند در مسیر الله قرار بگیرند آنها هم به رنگ باقیات صالحات در می آیند؛ چرا که ذات پاک خداوند جاودانی است و هر چیزی برای او و در راه او قرار گیرد جاودانه خواهد بود.

آخرت طلبی در باقیات صالحات

نگاه انسان به هستی و اصالت بخشی به دنیا و یا آخرت نقش تاثیرگذاری در سبک زندگی افراد و اعمال و رفتار آنان دارد. اگر کسی اصالت را به آخرت می دهد و باور و اعتقاد دارد که دنیا، مزرعه ای برای آخرت است، به طور طبیعی دنبال اعمالی می رود که آخرتش را درست کند. پس کسی که در زبان و گفتارش همواره «آخرت آخرت» می کند، ولی جان برای مال دنیا می دهد، منافقی بیش نیست؛ زیرا اگر برای شخص، آخرت اصل است تمام وجودش را برای دنیا هزینه نمی کند و برای کسب سعادت آخرت تلاش می کند و به سوی کارهای خیر به تعبیر قرآن سبقت و سرعت می جوید. (بقره، آیه ۱۴۸؛ مائده، آیه ۴۸؛ یس، آیه ۶۶ و آیات دیگر(

خداوند درباره این سرعت جویی انسان ها به کارهای خیر ماندگار آخرت ساز می فرماید: و برای نیل به آمرزشی از پروردگار خود و بهشتی که پهنایش به قدر آسمانها و زمین است و برای پرهیزگاران آماده شده است، بشتابید. (آل عمران، آیه ۱۳۳(

اصولا از نظر قرآن و روایات کسانی به کار نیک شتاب می گیرند که مرگ و حساب و کتاب قیامت را در مقابل خود می بینند و برای آن تلاش می کنند و می کوشند تا آخرت خویش را آباد کنند حتی اگر دنیایشان به یک معنا خراب شود و بهره ای از مادیات و لذائذ آن نبرند.

رسول خدا(ص) می فرماید: من ارتقب الموت سارع فی الخیرات؛ هر کس که چشم به راه مرگ باشد، در کارهای خیر، شتاب می کند. (بحار الانوار، ج ۷۷، ص ۱۷۱)

امیرالمؤمنین(ع) درباره آمادگی برای مرگ فرموده است: چیزی را که نمی دانی کی ناگهانی سراغت می آید، سزاوار است پیش از آنکه تو را فراگیرد، برای روبه رو شدن با آن آماده شوی. (میزان الحکمه، ج ۹، ص ۲۴۸)

بیشتر مردم از مرگ می ترسند، زیرا کارهایی نکرده اند که آخرت و بهشت ساز باشد، بلکه برای خود دوزخی را با اعمال بد خویش ساخته اند که از آن هراسان هستند. بسیاری از مردم دنیای خویش را با تخریب آخرت آباد می کنند و کم هستند کسانی که با تخریب دنیای خویش آخرت خود را آباد کنند. از این رو بسیاری از مردم از مرگ ترس دارند.

از امام حسن مجتبی(ع) درباره راز ناخوشایندی مرگ پرسیدند: چرا از مرگ بدمان می آید و آن را دوست نداریم؟ فرمود: زیرا شما آخرت خود را خراب کرده و دنیایتان را آباد ساخته اید، از این رو منتقل شدن از محل آباد به ویرانه را، دوست ندارید. (میزان الحکمه، ج ۹، ص ۲۶۱)

انسان پیش از آنکه بمیرد باید آخرت خویش را آباد کند و با پیش فرستادن نیکی زمینه ای برای استقبال نیک از خود در دنیا و آخرت فراهم آورد. خداوند همه ابزارهای لازم برای رهایی از دوزخ و ورود به بهشت را در دنیا برای همگان فراهم کرده