فایل ورد کامل پاورپوینت میزگرد: بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت میزگرد: بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سید الشهداء علیه السلام :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

اشاره

نهضت عاشورا اگر چه یک حادثه به ظاهر کوچک است که در یک مقطع خاص از
زمان و مکان اتفاق افتاد و جمعی با کم ترین عده و عده به مصاف خیل عظیم دشمن با
پیش رفته ترین تجهیزات نظامی و تبلیغی رفتند و در این نبرد نابرابر شکست خوردند و
اهل و عیالشان تن به اسارت دادند. اما به واقع، هر قدر پیش تر رویم ابعاد گوناگون
این قیام عظیم بیش تر رخ می نماید، چنان که می بینیم این واقعه اثری دگرگونه از
خود بر جای نهاده است: لشکر به ظاهر پیروز خصم به واقع شکست خورد و جمع اندک
منهزم، فاتح واقعی این میدان گشته اند. ما کوشیده ایم در محضر استادان ارجمند حجج
اسلام و المسلمین دکتر محمود تقی زاده داوری و محسن غرویان و دکتر محمد لگنهاوسن
به برخی از ابعاد این نهضت باشکوه بپردازیم و در محضر شما آن ها را به
بحث بنشینیم. ماحصل این گفتار پیشکش اهل معرفت

.

معرفت: وجه جاودانگی نهضت حسینی چیست؟ چرا این حادثه با وجود شکست
ظاهری، در طول تاریخ اثری معکوس از خود بر جای گذاشته است؟

دکتر تقی زاده: علت این که اندیشه ای جاودانه می شود یا ایده ای در طول
تاریخ تداوم و استمرار پیدا می کند این است که به آرمان و ایده آل یک قوم و ملت
تبدیل می شود. حال اگر چیزی به صورت آرمان یک قوم و ملتی درآید و سپس فراتر از آن،
به یک آرمان بشری تبدیل شود، مادامی که آن قوم حیات دارد و مادامی که بشریت زندگی
می کند، آن آرمان و اندیشه باقی خواهد ماند. در قیام عاشورا نیز حوادثی اتفاق
افتاد که سرنوشت پیروان و علاقمندان به خاندان پیامبر را رقم زد. و در طول تاریخ،
به آرمان آن ها تبدیل شد; آن ها همواره با تذکر و یادآوری آن حوادث، زندگی
کرده اند، عواطف خود تهییج نموده اند، ذخیره های مالی و غیرمالی زندگی خود را برای
تداوم یادآوری آن خرج کرده اند، تا این که، حوادث مزبور، به همه چیزشان تبدیل شده است.
در واقع، رمز و سر دوام و بقای تاریخی پیروان خاندان پیامبر که شیعه نامیده می شوند،
در نهضت و قیام سیدالشهداء نهفته است. این نهضت، به تدریج هویت تاریخی شیعه را شکل
داده و به صورت مذهب غالب ایرانیان درآمده و سرزمین آنان را به استقلال رسانده است

.

از آنجایی که در این قیام، آرمان های بشری وجود داشت، در هر فرهنگی که
آموزه های عاشورا وارد شد، احساسات مردم آن را تهییج نمود، روشنفکران را تسخیر کرد
و هم دلی و هم دردی دیگران را برانگیخت; زیرا این قیام جنبه های انسانی دارد. به
همین دلیل باقی مانده است بنابراین، رمز جاودانگی نهضت امام حسین علیه السلام این
است که از یک حادثه فرقه ای و قومی و تاریخی فراتر رفته و به یک تراژدی انسانی با
آرمان های روحانی و معنوی تبدیل شده و به همین روی، جاودان مانده است. همان گونه
که بسیاری از ارزش های انسانی تا وقتی که انسان باقی است باقی می ماند، این حادثه
و تعلیمات و آموزه های آن نیز جاودانه خواهد ماند

.

معرفت: به طور خلاصه، اهداف اصلی حضرت سیدالشهداءعلیه السلام از نهضت
عاشورا چه بود؟

دکتر تقی زاده: اهداف عاشورا در آموزه های عاشورا و در اسنادی که از
عاشورا باقی مانده کاملا روشن است. متونی وجود دارد که حضرت سیدالشهداءعلیه السلام
بر طبق آن ها، اهداف خود را روشن کرده اند; خرافاتی در جامعه شیوع پیدا کرده بوده
که قصد امحای آن ها را داشته و اصلاحاتی را مد نظر داشته است که می توان از آن به
«امر به معروف و نهی از منکر

»

یا به اصطلاح سیاسی از آن به «اصلاحات
اجتماعی » تعبیر کرد. می توان گفت: حقوق انسانی در جامعه عصر آن حضرت و رژیم سیاسی
دوران ایشان مورد غفلت و انکار قرار گرفته بود، احکام اسلامی در روابط اجتماعی
مورد توجه قرار نمی گرفت و حکومت به صورت وراثتی در دست یک طبقه اشراف قرار گرفته
بود، در توزیع بیت المال نیز قرابت های قومی و خانوادگی به جای لیاقت و شایستگی
قرار داشت. از لحاظ سیاسی هم حکومت مبتنی بر دفاع از حقوق افراد نبود بلکه حقوق
عمومی را انکار می کرد. ارزش حاکمی که در جامعه رواج داشت، تملق گویی و چاپلوسی
بود. از این رو، حضرت سیدالشهداءعلیه السلام برای امر به معروف و نهی از منکر و
اصلاحات اجتماعی دست به قیام زدند

.

معرفت: در منابع دینی ما برای امر به معروف و نهی از منکر شروطی را
برشمرده اند که از جمله آن ها احتمال تاثیر است

.

با توجه به این که یکی از
اهداف اصلی حضرت سیدالشهداءعلیه السلام امر به معروف و نهی از منکر بود و بر سر
همین کار، جان خود و اطرافیان خود را نیز فدا کرد، چگونه می توان قیام آن حضرت و
این هدف ایشان را توجیه کرد؟

دکتر تقی زاده: حضرت سیدالشهداءعلیه السلام قیام مسلحانه نکردند،
دیگران ایشان را به شهادت رساندند و میان این دو، تفاوت بسیار است. خود آن حضرت
نیز در تعبیراتشان فرموده اند که من شورش نکرده ام و یاغی نیستم. قیام مسلحانه را یک
یاغی و شورشی به پا می کند، ولی حضرت این کار را نکردند، بلکه مناصحه داشتند، برای
امت اسلامی، خیرخواهی داشتند. ایشان شریف ترین فرد باقی مانده از خاندان پیامبرصلی
الله علیه وآله، اولی و احق نسبت به حکومت و دل سوزتر از بقیه نسبت به دین آباء و
اجدادی خود بودند، خاندانشان نیز در جان نثاری برای اسلام از همه پیش قدم تر بودند

.

بنابراین،
طبیعی بود که حق مناصحت و امر به معروف و نهی از منکر داشته باشند، ولی شمشیر بلند
نکرده و هیچ کس را نکشتند، اما آن ها حضرت سیدالشهداءعلیه السلام و حضور ایشان را
تحمل نمی کردند تا این که ایشان را کشتند

.

بنابراین، باید فرق واضحی
بگذاریم بین گروهی که خروج می کند و هر چه را سر راهش است برمی دارد و گروهی که
پیام دارد و اهل مناصحه است، اما دیگران آن ها را تحمل نمی کنند و به رویشان شمشیر
می کشند

.

معرفت: از جمله ابعاد نهضت عاشورا بعد عرفانی و معنوی آن است. لطفا
تجلی عشق و عرفان را در نهضت حسینی بیان نمایید

.

دکتر تقی زاده:می توان گفت که محرم موجب بازیابی هویت دینی ما است;
افراد سعی می کنندهویت دینی خود راباز یابند و یا مجددا آن راتوسعه دهند; علاوه بر
این که باطنشان دینی است، ظاهرشان را هم دین فرابگیرد ونمود اجتماعی پیدا کند

.

دکتر لگنهاوسن: وقتی درباره بعد عرفانی نهضتی بحث می کنیم، باید به چند
عنصر توجه داشته باشیم. به عبارت دیگر، اگر در هر نهضتی چند عنصر موجود باشد،
می توان آن را دارای بعد عرفانی دانست: اول ظاهر و باطن; دوم عمق معنویت; و سوم
همان گونه که در نوشته های عرفا آمده تجلی خداوند است. یعنی این که چگونه خداوند
می تواند خود را در چیزی که ظاهرا کسی فکر نمی کند نشان بدهد. همین ابعاد را
می توانیم در نهضت امام حسین علیه السلام بیابیم

.

وقتی به ظاهر نهضت امام
حسین علیه السلام نگاه می کنیم، می بینیم یک کار سیاسی بود برای اصلاح اجتماع ولی
وقتی به معنویت این نهضت توجه می کنیم، می بینیم درصدد احیای هنجارها و ارزش های
دینی و روحیات اسلامی درجامعه اسلامی و در بین مسلمانان بودند. هدف حضرت صرفا یک
امر به معروف معمولی نبوده، اگرچه در پی امر به معروف و نهی از منکر نیز بوده اند.
بر این اساس، وقتی خوب دقت می کنیم، می بینیم ایشان در پی احیای روح اسلام
بوده اند. در این نهضت همچنین می توانیم بروز محبت خدا را بیابیم. هدایت خدا که در
فرستادن پیامبران علیهم السلام تجلی کرده در اصل، همان محبتی است که خداوند
نسبت به انسان نشان می دهد. خداوند پیامبران علیهم السلام را فرستاد تا انسان را هدایت
کنند، به امام حسین علیه السلام هم ماموریت داد تا به عنوان یک واسطه در غیاب
پیامبران علیهم السلام و ائمه اطهارعلیهم السلام برای هدایت الهی عمل کند; یعنی
محبت خدا در نهضت امام حسین علیه السلام تجلی کرده است. در خود امام
حسین علیه السلام هم می بینیم که عشق به خدا به عنوان یک انگیزه عمل وجود داشت.
چرا امام حسین علیه السلام حاضر بود برای امر به معروف و نهی از منکر و برای احیای
ارزش های اسلامی در جامعه اسلامی همه چیز خود را فدا کند; خانواده اش از بین برود
و صمیمی ترین دوستانش فدا شوند؟ تمام این ها به دلیل محبت خداوند و ابراز عشقی بود
که به او داشت. عشقی که امام علیه السلام به خدا داشت، در محبت نسبت به مسلمانان و
دیگر انسان ها تجلی پیدا می کند. مسلمانان وقتی شکایت می کنند که ما نمی توانیم
ظلم بنی امیه را تحمل کنیم، ایشان حرکت می کنند و وظیفه خود می دانند که به آن ها
کمک کنند و جامعه را اصلاح نمایند و لذا چنین نهضتی جاودانه را در تاریخ رقم
می زنند

.

واژه عربی «شهادت » نیز که درباره ایشان به کار می رود و آن را به
معنای گواهی دادن نیز به کار برده اند، همین موضوع را تایید می کند. جالب است که
در دین مسیح نیز کلمه

(martyrdom)

مثل دین اسلام دارای چنین
کاربردی است

:

امضا کردن با خون به جای استفاده از قلم و مرکب. وقتی کسی به چیزی
شهادت می دهد، می خواهد که مخاطب به طور غیر مستقیم به حقیقت آن چیز متوجه شود;
یعنی امضای حقیقت چیزی. و تمام تلاش عارف در سیر و سلوک عرفانی خود این است که خدا
را مشاهده کند; او سعی می کند خودش را محو کند تا نور خدا متجلی شود و خودش مظهر
تجلی خدا گردد. نزد عرفا مشهور است که آن ها احوال و مقام هایی دارند تا به این
مرحله می رسند، ولی امام حسین علیه السلام بسیار عینی تر این کار را انجام داد و
این مراحل را به سرعت پیمود; با خون خود طومار محبت خدا را امضا کرد

.

حجه الاسلام غرویان: اساس عشق و عرفان نوعی عاطفه است; یعنی عنصر اصلی
در عشق و عرفان، عواطف است. امام حسین علیه السلام با نهضت خود در حقیقت، شدیدترین
عواطف بشری را فانی در عاطفه و محبت الهی کردند. عارف کسی است که به مقام فنا
می رسد و حیات طبیعی، طبیعت و زندگی مادی را با همه لوازم اش در علقه بالاتر و
عشقی متعالی تر فانی می کند. در نهضت امام حسین علیه السلام، می بینیم نمونه ها و
الگوهای کامل عواطف طبیعی و مادی حضور داشتند: علاقه به خواهر، به بردار، به
فرزند، که این ها هر کدام از شدیدترین و عمیق ترین علاقه ها و عواطف است

.

همه
این عواطف و نمونه های عشق زمینی و دنیوی و عواطف مادی در آن جا حضور داشتند، اما
امام حسین علیه السلام با نهضت و حرکت خود، همه این عواطف را یکجا در عشق الهی و
محبت به حق محض فانی کردند و به همین دلیل است که بعد عرفانی نهضت امام
حسین علیه السلام بسیار بالاست. هر ایثارگر به طور معمول، ممکن است فقط یکی از این
عواطف را فانی کند، اما امام حسین علیه السلام در نهضت عاشورا، در یک نیم روز،
بسیاری از این عواطف و محبت ها و عشق های زمینی را در راه عشق الهی فانی کردند. و
به نظر می رسد که یکی از وجوه جاودانگی نهضت امام حسین علیه السلام در همین است

.

حق، جاودانگی اش ذاتی است. اما اگر چیز دیگری جاودانه شود، به اعتبار
تعلق اش به حق و ارتباط اش با اوست; «کل ما بالعرض ینتهی الی ما بالذات.» هر چیزی
که در طول تاریخ جاودانه می شود، اگر حق محض باشد، بالذات جاودانه است، اما اگر حق
محض نباشد، به میزان برخورداری اش از حقیقت جاودانه می شود. به عنوان مثال، در
ریاضیات حقایقی داریم که جاودانه است; مانند روابط اعداد که مثلا می گوییم: ۴ ۲×۲
این حق است. خاصیت ذاتی حق این است که جاودانه باشد و فرازمانی و فرامکانی و
فراشخصی است. حقایق و حوادث تاریخ هم به میزان برخورداری اش از حق ناب و محض
جاودانه می شود. نهضت ها و حوادث متعددی در طول تاریخ رخ داده و قیام ها و
انقلاب های فراوانی بوده، اما چرا در بین همه این قیام ها و نهضت ها، نهضت امام
حسین علیه السلام جاودانه شده است؟ به همین دلیل است که در این نهضت، حق محض خودش
را نشان داد. همان گونه که اشاره کردند، همین بعد عرفانی نهضت امام
حسین علیه السلام آن را جاودانه کرده

;

چون نهایت عرفان رسیدن به خداست.
ملاصدرارحمه الله می گوید: «حق » و تعبیر «حقیقت » را اولا و بالذات باید درباره خداوند
به کاربرد، او احق الحقایق است. عشق و عاطفه و محبت هم هر قدر رنگ الهی پیدا کند،
حقیقت بیش تر در آن تجلی می کند. نهضت امام حسین علیه السلام هم چون نهضتی بود که
عشق الهی و محبت نسبت به حق محض در او به تمامه خود را نشان داد، جاودانه شد.
بنابراین، رمز جاودانگی نهضت امام حسین علیه السلام تجلی و تبلور حق محض در آن است

.

معرفت: از بعد عقلانی چگونه می توانیم نهضت عاشورا را بررسی کنیم؟

دکتر لگنهاوسن: عقل کارکرد خاصی دارد. در همه فهم های انسان و همه
کارهایی که انجام می دهد، در جایی که موضوعات مربوط به ایمان، عشق و فداکاری است
زیاد شنیده ایم که می گویند: این جا دیگر عقل جایی ندارد، عاشق مجنون است، مؤمن
تعصب دارد و… . ولی به نظر می رسد، این دیدگاه بسیار سطحی است. با وجود این،
متاسفانه گسترش زیادی هم پیدا کرده است. این گونه نتیجه گیری ها دلیل این است که
از آن سوء استفاده کنند; نوعی که هم عقل و هم دین آن را محکوم می کند. اگر ملاحظه
کنیم نهضت عاشورا از لحاظ پیش فرض های معمولی دنیوی با ملاک ارضای امیال دنیوی
کاری نامعقول است. حضرت امام حسین علیه السلام می دانست که هیچ شانسی برای زنده
ماندن ندارد، می داند که آن ها می خواهند او را شهید کنند. کارهای ایشان کارهای
شخص دیوانه یا کسی که توان خود را از دست داده باشد هم نبود، بلکه حتی انتخاب و
تصمیم ایشان کاملا عاقلانه بود. اگر به موقعیت سختی که امام علیه السلام در آن بود
توجه کنیم، متوجه می شویم که چقدر انحراف در جامعه اسلامی زیاد بود وقتی ما به
اهداف بسیار بالایی که ایشان داشت نظر کنیم، می بینیم برای رسیدن به آن اهداف در
آن موقعیت، هیچ عاقلی نمی توانست راه دیگری را انتخاب کند. با توجه به آن اهداف و
موقعیت، امام حسین علیه السلام هم نمی توانست از آن صرف نظر کند; به دلیل عشق و
تقوایی که ایشان داشت. همان عشق و تقوا بود که به عقل ایشان جهت می داد. به عبارت
دیگر، عاشورا نتیجه عقلانیت امام حسین علیه السلام است، همان گونه که نتیجه عشق
ایشان است. می توان گفت عاشورا نتیجه عقل است که در قالب عشق تبلور یافت

.

حجه الاسلام غرویان: عشق مقوله ای است که با دل انسان ارتباط دارد. اما
فکر و اندیشه، که گاهی آن ها را در کلمه «عقل

»

جمع می کنیم، با قوه
عاقله و ذهن انسان سر و کار دارد. بر همین اساس حکمت را به دو بخش حکمت نظری و
حکمت عملی تقسیم می کنند. این مقوله در تاریخ حکمت و عرفان و ادبیات عرفانی ما
سابقه بسیاری دارد و بحث های فراوانی هم در این زمینه انجام گرفته است; چنان که در
این دیدگاه، انسان یک موجود دو ساحتی و دو بعدی است: یک بعد دل دارد که پایگاه
معنویات و علایق و عشق هاست. و یک بعد تفکر و اندیشه و محاسبه گری که پایگاهش عقل
و ذهن است

.

لازم است توجه کنیم که اصلا امکان ندارد حقیقتا بین دل و عقل انسان
تباینی وجود داشته باشد; زیرا در یک دستگاه وجودی همانند انسان نمی توان تصور کرد
که خداوند – مثلا – دل را طوری بیافریند که ضد عقل باشد و یا عقل را به گونه ای که
ضد دل و قلب باشد. این ها دو ابزار و دو پایگاه و دو بعد وجودی انسان است که هر
کدام مکمل یکدیگر است

.

بنابراین، تضاد بین عقل و عشق وجهی ندارد. اما می توان
گف