فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی

دریافت فایل فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی + هدیه ویژه پاورپوینت حرفه‌ای!

یک پیشنهاد عالی برای صرفه‌جویی در زمان و بهبود کیفیت کار شما

اگر به دنبال یک منبع کامل، استاندارد و کاربردی هستید، اکنون فرصت آن را دارید که فایل فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی را دریافت کنید. فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی تمامی اطلاعات مورد نیاز شما را در قالبی منظم و حرفه‌ای ارائه می‌دهد. علاوه بر این، یک پاورپوینت آماده و جذاب نیز به‌عنوان هدیه ویژه در اختیار شما قرار خواهد گرفت.

چرا فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی انتخاب مناسبی برای شماست؟

این مجموعه شامل 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

بانگ آبم من به گوش تشنگان همچو باران می رسم از آسمان برجه ای عاشق
برآور اضطراب بانگ آب و تشنه و آنگاه خواب؟

(×)

نگرشی تاریخی – انتقادی بر بستر پیدایش و تطورات تفسیر قرآن،
نشانگرتنوع روش ها و گوناگونی رهیافت های تفسیری در قلمرو فضاهای مختلف فکری
مفسران و سلیقه ها و زاویه های علمی مطالعاتی ایشان است. پرسش اساسی آن است که آیا
واقعیت موجود، گویای همان حقیقتی است که می بایست مطرح باشد؟ برای رسیدن به پاسخ
این پرسش ناچاریم چشم اندازی هرچند کوتاه نسبت به گذشته داشته باشیم، آن ها را در
یک دسته بندی کلاسیک جستجو کنیم

.

۱-

نقل گرایی. استنادجویی به نصوص تفسیری –
تاویلی به غیر از روایات کلیدی و تعلیمی که شیوه ی تفسیر و تاویل را می آموزند،
قدیم ترین سبک تفسیر در میان مسلمانان کهن، صحابیان و تابعین و غیر ایشان بوده است
که آثار و پیامدهای ویژه ای نیز، در فهم دین و مستندات کتاب خدا از خود بر جای نهاده
است

.

اثر چشمگیر و قابل توجه این نوع تفسیر در صورتی که به نقل قابل اعتماد
از معصوم صادر شده باشد، و محتوای آن در تطابق کامل با اصول قطعی شریعت و
درایت باشد، آن است که در ارائه و گزارش مراد خداوند از اعتبار ویژه و ارزشمندی برخوردار
است

.

البته محدودیت قابل ملاحظه تفسیر اثری آن است که در بر گیرنده تمام
آیات قرآن نمی باشد. تعداد روایات تفسیری که به پیامبر اکرم(ص) منسوب است و از
طریق فریقین مورد پذیرش است بسیار اندک است. ممکن است یکی از عوامل این محدودیت آن
باشد که سطح پرسش ها، خواسته ها، انتظارات و اندیشه مخاطبان اولیه محدود بوده است.
افزون بر آن که چه بسا و در پرتو قرائن و شواهد محیط بر فضای نزول آیات، فهمی بسیط
و اقناع کننده برای ایشان حاصل بوده و نیازمند به توضیح نبوی نمی نموده است.
صرف نظر از آن که ممکن است تعداد معتنابهی از این احادیث تفسیری در عهد ممنوعیت
نقل و نگارش حدیث مفقود گردیده و برای همیشه جامعه از آنها بی بهره مانده است

.

با این همه در دوره های بعد مکتوباتی مستقل در زمینه این شیوه از تفسیر
تحریر یافت که جامع البیان محمدبن جریر طبری(۲۲۴ -۳۱۰) را می توان قدیم ترین نوع
مدون تفسیر اثری به مذاق اهل سنت شمرد. پس از آن تفسیر ابوالفداء حافظ عمادالدین
معروف به ابن کثیر (۷۰۰-۷۷۴)، و الدر المنثور فی التفسیر الماثور، از جلال الدین
سیوطی (۸۴۹ -۹۱۱

)

نامبردار است

.

همین طور در میان تفاسیر اثری شیعه معمولا تفسیر علی بن ابراهیم، از
معروفیت و قدمت برخوردار است. هرچند به دیده ی تحقیق این تالیف با محتوای فعلی
خویش صرفا یک تفسیر اثری نبوده و استناد آن به علی ابن ابراهیم را ناتمام شمرده،
آن را دست پرورده افراد گوناگون نشان می دهد. همین سان تفیر فرات کوفی و تفسیر
عیاشی و تفسیر البرهان تدوین سیدهاشم بحرانی و نورالثقلین تدوین حویزی نیز از
تفاسیر روایی شیعه محسوب اند. لیکن مناسب تر و پیراسته تر از اینها تفسیر صافی اثر
عالم وارسته و محدث بزرگ و پر احاطه ملامحسن فیض کاشانی است

.

از آفات و آسیب های تفسیر ماثور در همان معنای رایج خود می توان این
امور را بر شمرد

:

اولا: ضعف یا فقدان سند. بسیاری از روایات تفسیری که در کتب تفسیر
ماثور ثبت شده، اساسا فاقد سند معتبر است، این روایات صرفا به صحابه یا تابعین
نسبت دارد و موقوف است. از این رو، تبیین آیات الهی با تکیه بر چنین منقولاتی
مواجه با اشکال است

.

ثانیا: وضع، جعل، اسرائیلیات. آسیب بسیار بزرگ دیگری که روایات تفسیری
بدان مبتلا هستند، مساله جعل و تولید حدیث ومنسوب ساختن آن به پیامبراکرم(ص) است.
این موضوع علل گوناگونی دارد که بررسی همه آنها دور از غرض فعلی ما است. اما
ناگزیر می بایست به اشاره آن را مطرح نمائیم. پس از شهادت امیرالمؤمنین علی(ع) و
روی کارآمدن معاویه و تشکیل حکومت قیصری و کسرایی به جای خلافت نبوی، بسیاری از
حدود و مرزها درهم شکسته شده و ارزش های پست جاهلی بدست کسانی که هرگز اسلام در
جان شان نرفته بود دوباره احیاء گردید. معاویه که خود و خاندانش کینه ای دیرینه از
اسلام و خاندان پیامبر در دل داشتند و اسلام را تنها وسیله ای برای رسیدن به مقاصد
شوم دنیوی خویش می دیدند، در این عصر فرصت مناسبی برای نیل به اهداف خویش یافتند.
در چنین فضایی شخصیت های دین به دنیا فروش همانند عبدالله بن سلام و کعب الاحبار،
ابوهریره، پس از آنها نیز وهب بن منبه و ابن جریح و امثال اینان، ابزار بسیار
مناسبی برای ایفای این نقش بودند. آنان با وضع و جعل و نقل افسانه های یهودی –
مسیحی به عنوان شرح و بیان مفاهیم دینی، هرآنچه که می خواستند به نام دین اسلام و
سخنان پیامبر اکرم(ص) در فکر و فرهنگ جامعه تحت حکومت امویان القاء نمودند و تاریخ
دیانت و نشو و نمای اسلام را آنسان که می پسندیدند رقم زدند

.

ثالثا: افزون براین، آفت دیگری که این شیوه از تفسیر در بر داشته است،
رهیافت دگم اندیشانه بر ظاهر سنت و موقوف ساختن معانی کتاب بر آن و تعطیل ابزار
اندیشه و عقل در فهم دین است. این بینش یک سویه و تک بعدی مبنای یک تفکر بسته در
معرفت دینی است که باعث رکود و انزوای دین از صحنه زندگی سیال و پویای انسان در
مدار تحول و پیشرفت و دگرگونی اجتماعی گردید

.

رابعا: جبران خلاءها با فکر انسانی. پیامد معکوس دیگری که نقل گرایی به
مفهوم رایج آن در میان اهل سنت از مسلمانان بر جای نهاد آن بود که با توجه به
فقدان حدیث نبوی در راهبرد تمام معارف بینشی و بایسته ها و نبایسته های رفتاری در مسائل
عبادی و معاملاتی و سیاسی اجتماعی، به ناچار این گروه برای رفع کمبود در این
زمینه ها به عناوین بسیار غیرقابل دفاعی همچون مصالح مرسله، استحسان، قیاس، سد
ذرایع متوسل شدند که هیچ یک از اینها مستند مناقشه ناپذیری را به همراه نداشت و
خود مانعی بزرگ برای رسیدن به مقاصد حقیقی خدای متعال بشمار می آمد

.

۲-

دگراندیشی های بی ضابطه و هرج و مرج گرایانه.
در برابر شیوه نقل محوری در تفسیر، شیوه دیگری در فرایند فهم وحی در میان مسلمانان
پدیدار شد که می توان آن را نوعی بی پروایی افسارگسیخته و حریم شکن در مدار عقل و
وحی تلقی کرد

.

همان سان که اشارت رفت پس از چالش های فریب کارانه و گمراه کننده
معاویه با حکومت قانونی مسلمین، و از پی روی کار آمدن امویان در عرصه حاکمیت امت
اسلامی و فقدان یک پایگاه فکری معنوی اقناع کننده و هدایت گر در جامعه اسلامی،
مجال گسترده ای برای نشو و نمای اندیشه های بیگانگان – در برابر اندیشه های ناب
اسلام محمدی ۹ که عترت پیامبر پرچمدار آن بودند – فراهم گردید. پیدایش فرق گوناگون
کلامی مذهبی، شعوبی گری، جبری گری، قدری گری، تفکرتشبیهی، اندیشه ارجائی،
صوفی گری، باطنی گرایی، ادب گرایی و علم مداری و جز آن منشا اعمال سلیقه محض در فهم
دین گردید. هر یک از این فرق هدف و مقصد ویژه ای را جستجو می نمودند و به تناسب،
دانسته یا نادانسته، مبنای خاصی را برای فهم دینی خویش گزینش کرده بودند

.

فرقه های کلامی به تاثیر از فرهنگ های وارادتی و ذهنیت های پیش ساخته
خود در مواجهه با مسائل گوناگون به پاره ای از آیات استناد می جستند و پاره ای
دیگر را در بوته نسیان می نهادند، و گاه برای تطبیق آیات بر اندیشه های مقبول خویش
دست به تاویل زده، از معانی ظاهری آن اعراض می نمودند

.

نگرش های کلامی و عقل گرا اگر چه در پی تطبیق مفاد آیات بریافته های
عقلی و توجیه آنها براساس اندیشه های انسانی متعارف بود، و توسل به استعاره و مجاز
و تمثیل را به طور نوعی وسیله کار خویش می دانستند، لیکن الفاظ را از قلمرو معانی
خویش بریده نمی دانستند

.

اما فرقه های دیگری موسوم به باطنیان و متصوفان در عرصه حیات فرهنگی
جامعه اسلامی نشات یافتند که مبنای اساسی دین فهمی ایشان آزادی از هرگونه قاعده و
قانون، و تساهل و تسامح اباحیگری کامل بود. آنان با دستاویز قراردادن یک سلسله
کنایات و اشارات و معانی باطنی و پنهانی قرآن، از قلمرو قواعد عرفی عقلائی حاکم بر
الفاظ پای بیرون نهاده اساس معرفت دینی خویش را بر تاویل و دعوی نیل به اسرار
درونی و نهفته قرار دادند. باطنیان – قائلان به امامت اسماعیل پسر امام صادق(ع) –
پیش از آنکه دارای یک تفکر مذهبی باشند یک گروه سیاسی تلقی می شدند

.

اهتمام
این فرقه در امر دینی رسیدن به مقاصد سیاسی محسوب می شد و مستند ایشان در فهم دین
تشخیص رهبری فرقه به اتکاء رمز و تاویل و جز آن بود. ایشان ظاهر شریعت رابه عنوان
قشر دانسته و مقصد اصلی آن را باطن که به منزله مغز و لب است می شمردند. بر این
اساس تمام ظواهر شریعت را رمز و مفاهیم دینی کفر و ایمان، بهشت و جهنم و فرشتگان و
… را حاکی از امور نهانی می پنداشتند. زعم ایشان آن بود که آیه «و یضع عنهم
اصرهم والاغلال التی کانت علیهم »(اعراف:۱۵۷) مؤید دعوی ایشان مبنی بر خلع از آداب
شریعت است

.
^(۱)

از میان متصوفان غزالی و ابن عربی که بزرگترین مقرر آراء نظری آن محسوب
می شدند، جولان گاهی بسیار گسترده و بی حد و مرز از تاویل و فهم باطنی شخصی را در
فهم نصوص دینی در پیش روی خود می دیدند

.

ابن عربی عقیده خود را چنین بازگو می نماید: همان طور که تنزیل اصل
قرآن بر پیامبران از پیش خداوند بوده است، تنزیل فهم آن بر قلوب مؤمنان نیز، از
ناحیه حضرت حق صورت می پذیرد… فیض الهی و بشارت های روحانی هرگز مسدود نگشته است
و این خود، از مراتب و شؤونات نبوت است. راه روشن است و در، باز و عمل، مشروع

… . ^(۲)

او عبارت شریفه: «فاعتبروا یا اولی الابصار» را گواه برداشت خویش
می داند که از صورت و ظاهر باید گذشت و به معانی باطنی رسید

. ^(۳)

این مبنای
فکری، او را تا جایی پیش می برد که تساهل کلامی در امر دین و پذیرش هر نوع
عقیده ای را روا می شمارد

.

«

مبادا خود را به اعتقادی ویژه مقید سازی و غیر
آن را مردود شماری، که خیر بسیاری را از دست می دهی، بلکه حقیقت از تو پنهان
می شود. روانت را چون ماده اولی برای پذیرش تمام انواع اعتقادات آماده نما

.»

او مفادآیه شریفه «اینما تولوا فثم وجه الله » را شاهد بر این موضوع
می گیرد که همه اعتقادات درست اند. «ثم » در آیه اشاره به همان اعتقادات متخالف
است، پس همه مصیب و مطابق با واقع اند و همه ماجورند و هر ماجوری رستگار است و هر رستگاری
مورد رضایت است

.
^(۴)

او براساس تذوق، مفاهیم ظاهری تمام آیات را کنار نهاده به تاویل
می پردازد. در تفسیر آیات مربوط به کعبه، بیت و حج می گوید

:

بیت، قلب است و مقام ابراهیم، مقام روح و مصلا، مشاهده و مواصله الهیه
است، و بلد امن، صدر انسانی است و طواف، اشاره به رسیدن به مقام قلب و بیت معمور،
قلب عالم است و حجر اسود، روح است

. ^(۵)

چنان که اشاره شد یک شیوه برخورد با کلام الهی در سیر تطوری آن، مواجهه
ادب گرایانه با آن بوده است. تردید نمی رود که قرآن شیواترین متن عربی است که
تاریخ این زبان به خود دیده است. بی گمان بازشناسی ظرافت های بلاغی قرآن کمک بسیار
بزرگی در باز نمود اعجاز بیانی قرآن خواهد بود. لیکن تمام سخن این جاست که این بعد
که یک ویژگی و یک چهره از قرآن می بود، آن گونه برخی را به خود مشغول داشت و به
افراط کشیده شد که اهداف ارشادی و تربیتی قرآن را تحت الشعاع قرار داده و به آن،
تنها به عنوان یک کتاب ادبی و آثار کلاسیک نگریسته شد. اگر در آثار زمخشری (۵۳۸ ه

)

و
ابن عطیه اندلسی (۵۴۲ ه ) و ابومسلم اصفهانی (۳۲۲ ه ) و امثال اینها نکات ادبی به
عنوان ابزار کار فهم تلقی می گشت، در آثاری مانند البحر المحیط ابوحیان اندلسی
(۷۴۵ ه ) و شروح متعدد انوار التنزیل بیضاوی (۶۸۵ ه ) تمام هدف و کار به حساب آمد
و مقصد اساسی هدایت یابی از قرآن بسیار کم رنگ و بی رونق گردید

.

روش دیگری از تفسیر که در طول تاریخ همواره کمابیش مورد توجه و مورد
استفاده بوده است، تفسیر علمی است. گرچه تعریف مورد وفاقی از تفسیر علمی بدست
نیامده، لیکن این برداشت های سه گانه در مفهوم تفسیر علمی مد نظر بوده است

:

اول، استخدام علوم برای فهم قرآن

;

دوم، تطبیق آیات قرآن بر کشفیات علمی

;

سوم، استخراج علوم گوناگون از متن قرآن

محتوای علمی و دقیق است که بر اساس استانداردهای دانشگاهی و آموزشی تنظیم شده است. تمامی داده‌ها به‌صورت ساختاریافته تدوین شده‌اند تا شما بتوانید بدون نیاز به ویرایش‌های اضافی، از آن برای پروژه‌های تحقیقاتی، پایان‌نامه‌ها و ارائه‌های خود استفاده کنید.

ویژگی‌های منحصر به فرد این مجموعه

• ساختاری کاملاً استاندارد: تمامی بخش‌ها با دقت بالا تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به تغییر، آماده استفاده هستند.
• محتوای علمی و به‌روز: فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی بر اساس جدیدترین منابع و اطلاعات علمی تدوین شده است.
• همراه با پاورپوینت هدیه: یک پاورپوینت حرفه‌ای نیز برای ارائه بهتر مطالب به شما ارائه می‌شود.
• قابل ویرایش و شخصی‌سازی: فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی به راحتی قابل ویرایش است تا بتوانید آن را مطابق با نیاز خود تنظیم کنید.
• بدون نیاز به صرف زمان اضافی: فایل فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی به‌گونه‌ای طراحی شده است که بدون هیچ تغییری قابل استفاده باشد.

یک پیشنهاد استثنایی برای شما!

به‌جای صرف ساعت‌ها وقت برای تنظیم و تهیه یک فایل استاندارد، می‌توانید از این مجموعه استفاده کنید که تمامی مراحل تدوین و فرمت‌بندی آن از قبل انجام شده است. همچنین، با دریافت فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی، یک پاورپوینت آماده و حرفه‌ای نیز به‌صورت رایگان دریافت خواهید کرد که ارائه‌های شما را جذاب‌تر و مؤثرتر خواهد کرد.

تضمین کیفیت و پشتیبانی کامل

کیفیت فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی کاملاً تضمین‌شده است و در صورت بروز هرگونه مشکل، تیم پشتیبانی ما آماده پاسخگویی خواهد بود. ما اطمینان داریم که این مجموعه، بهترین انتخاب برای شما خواهد بود.

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت مبانی و معیارهای فهم روشمند وحی :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

بانگ آبم من به گوش تشنگان همچو باران می رسم از آسمان برجه ای عاشق
برآور اضطراب بانگ آب و تشنه و آنگاه خواب؟

(×)

نگرشی تاریخی – انتقادی بر بستر پیدایش و تطورات تفسیر قرآن،
نشانگرتنوع روش ها و گوناگونی رهیافت های تفسیری در قلمرو فضاهای مختلف فکری
مفسران و سلیقه ها و زاویه های علمی مطالعاتی ایشان است. پرسش اساسی آن است که آیا
واقعیت موجود، گویای همان حقیقتی است که می بایست مطرح باشد؟ برای رسیدن به پاسخ
این پرسش ناچاریم چشم اندازی هرچند کوتاه نسبت به گذشته داشته باشیم، آن ها را در
یک دسته بندی کلاسیک جستجو کنیم

.

۱-

نقل گرایی. استنادجویی به نصوص تفسیری –
تاویلی به غیر از روایات کلیدی و تعلیمی که شیوه ی تفسیر و تاویل را می آموزند،
قدیم ترین سبک تفسیر در میان مسلمانان کهن، صحابیان و تابعین و غیر ایشان بوده است
که آثار و پیامدهای ویژه ای نیز، در فهم دین و مستندات کتاب خدا از خود بر جای نهاده
است

.

اثر چشمگیر و قابل توجه این نوع تفسیر در صورتی که به نقل قابل اعتماد
از معصوم صادر شده باشد، و محتوای آن در تطابق کامل با اصول قطعی شریعت و
درایت باشد، آن است که در ارائه و گزارش مراد خداوند از اعتبار ویژه و ارزشمندی برخوردار
است

.

البته محدودیت قابل ملاحظه تفسیر اثری آن است که در بر گیرنده تمام
آیات قرآن نمی باشد. تعداد روایات تفسیری که به پیامبر اکرم(ص) منسوب است و از
طریق فریقین مورد پذیرش است بسیار اندک است. ممکن است یکی از عوامل این محدودیت آن
باشد که سطح پرسش ها، خواسته ها، انتظارات و اندیشه مخاطبان اولیه محدود بوده است.
افزون بر آن که چه بسا و در پرتو قرائن و شواهد محیط بر فضای نزول آیات، فهمی بسیط
و اقناع کننده برای ایشان حاصل بوده و نیازمند به توضیح نبوی نمی نموده است.
صرف نظر از آن که ممکن است تعداد معتنابهی از این احادیث تفسیری در عهد ممنوعیت
نقل و نگارش حدیث مفقود گردیده و برای همیشه جامعه از آنها بی بهره مانده است

.

با این همه در دوره های بعد مکتوباتی مستقل در زمینه این شیوه از تفسیر
تحریر یافت که جامع البیان محمدبن جریر طبری(۲۲۴ -۳۱۰) را می توان قدیم ترین نوع
مدون تفسیر اثری به مذاق اهل سنت شمرد. پس از آن تفسیر ابوالفداء حافظ عمادالدین
معروف به ابن کثیر (۷۰۰-۷۷۴)، و الدر المنثور فی التفسیر الماثور، از جلال الدین
سیوطی (۸۴۹ -۹۱۱

)

نامبردار است

.

همین طور در میان تفاسیر اثری شیعه معمولا تفسیر علی بن ابراهیم، از
معروفیت و قدمت برخوردار است. هرچند به دیده ی تحقیق این تالیف با محتوای فعلی
خویش صرفا یک تفسیر اثری نبوده و استناد آن به علی ابن ابراهیم را ناتمام شمرده،
آن را دست پرورده افراد گوناگون نشان می دهد. همین سان تفیر فرات کوفی و تفسیر
عیاشی و تفسیر البرهان تدوین سیدهاشم بحرانی و نورالثقلین تدوین حویزی نیز از
تفاسیر روایی شیعه محسوب اند. لیکن مناسب تر و پیراسته تر از اینها تفسیر صافی اثر
عالم وارسته و محدث بزرگ و پر احاطه ملامحسن فیض کاشانی است

.

از آفات و آسیب های تفسیر ماثور در همان معنای رایج خود می توان این
امور را بر شمرد

:

اولا: ضعف یا فقدان سند. بسیاری از روایات تفسیری که در کتب تفسیر
ماثور ثبت شده، اساسا فاقد سند معتبر است، این روایات صرفا به صحابه یا تابعین
نسبت دارد و موقوف است. از این رو، تبیین آیات الهی با تکیه بر چنین منقولاتی
مواجه با اشکال است

.

ثانیا: وضع، جعل، اسرائیلیات. آسیب بسیار بزرگ دیگری که روایات تفسیری
بدان مبتلا هستند، مساله جعل و تولید حدیث ومنسوب ساختن آن به پیامبراکرم(ص) است.
این موضوع علل گوناگونی دارد که بررسی همه آنها دور از غرض فعلی ما است. اما
ناگزیر می بایست به اشاره آن را مطرح نمائیم. پس از شهادت امیرالمؤمنین علی(ع) و
روی کارآمدن معاویه و تشکیل حکومت قیصری و کسرایی به جای خلافت نبوی، بسیاری از
حدود و مرزها درهم شکسته شده و ارزش های پست جاهلی بدست کسانی که هرگز اسلام در
جان شان نرفته بود دوباره احیاء گردید. معاویه که خود و خاندانش کینه ای دیرینه از
اسلام و خاندان پیامبر در دل داشتند و اسلام را تنها وسیله ای برای رسیدن به مقاصد
شوم دنیوی خویش می دیدند، در این عصر فرصت مناسبی برای نیل به اهداف خویش یافتند.
در چنین فضایی شخصیت های دین به دنیا فروش همانند عبدالله بن سلام و کعب الاحبار،
ابوهریره، پس از آنها نیز وهب بن منبه و ابن جریح و امثال اینان، ابزار بسیار
مناسبی برای ایفای این نقش بودند. آنان با وضع و جعل و نقل افسانه های یهودی –
مسیحی به عنوان شرح و بیان مفاهیم دینی، هرآنچه که می خواستند به نام دین اسلام و
سخنان پیامبر اکرم(ص) در فکر و فرهنگ جامعه تحت حکومت امویان القاء نمودند و تاریخ
دیانت و نشو و نمای اسلام را آنسان که می پسندیدند رقم زدند

.

ثالثا: افزون براین، آفت دیگری که این شیوه از تفسیر در بر داشته است،
رهیافت دگم اندیشانه بر ظاهر سنت و موقوف ساختن معانی کتاب بر آن و تعطیل ابزار
اندیشه و عقل در فهم دین است. این بینش یک سویه و تک بعدی مبنای یک تفکر بسته در
معرفت دینی است که باعث رکود و انزوای دین از صحنه زندگی سیال و پویای انسان در
مدار تحول و پیشرفت و دگرگونی اجتماعی گردید

.

رابعا: جبران خلاءها با فکر انسانی. پیامد معکوس دیگری که نقل گرایی به
مفهوم رایج آن در میان اهل سنت از مسلمانان بر جای نهاد آن بود که با توجه به
فقدان حدیث نبوی در راهبرد تمام معارف بینشی و بایسته ها و نبایسته های رفتاری در مسائل
عبادی و معاملاتی و سیاسی اجتماعی، به ناچار این گروه برای رفع کمبود در این
زمینه ها به عناوین بسیار غیرقابل دفاعی همچون مصالح مرسله، استحسان، قیاس، سد
ذرایع متوسل شدند که هیچ یک از اینها مستند مناقشه ناپذیری را به همراه نداشت و
خود مانعی بزرگ برای رسیدن به مقاصد حقیقی خدای متعال بشمار می آمد

.

۲-

دگراندیشی های بی ضابطه و هرج و مرج گرایانه.
در برابر شیوه نقل محوری در تفسیر، شیوه دیگری در فرایند فهم وحی در میان مسلمانان
پدیدار شد که می توان آن را نوعی بی پروایی افسارگسیخته و حریم شکن در مدار عقل و
وحی تلقی کرد

.

همان سان که اشارت رفت پس از چالش های فریب کارانه و گمراه کننده
معاویه با حکومت قانونی مسلمین، و از پی روی کار آمدن امویان در عرصه حاکمیت امت
اسلامی و فقدان یک پایگاه فکری معنوی اقناع کننده و هدایت گر در جامعه اسلامی،
مجال گسترده ای برای نشو و نمای اندیشه های بیگانگان – در برابر اندیشه های ناب
اسلام محمدی ۹ که عترت پیامبر پرچمدار آن بودند – فراهم گردید. پیدایش فرق گوناگون
کلامی مذهبی، شعوبی گری، جبری گری، قدری گری، تفکرتشبیهی، اندیشه ارجائی،
صوفی گری، باطنی گرایی، ادب گرایی و علم مداری و جز آن منشا اعمال سلیقه محض در فهم
دین گردید. هر یک از این فرق هدف و مقصد ویژه ای را جستجو می نمودند و به تناسب،
دانسته یا نادانسته، مبنای خاصی را برای فهم دینی خویش گزینش کرده بودند

.

فرقه های کلامی به تاثیر از فرهنگ های وارادتی و ذهنیت های پیش ساخته
خود در مواجهه با مسائل گوناگون به پاره ای از آیات استناد می جستند و پاره ای
دیگر را در بوته نسیان می نهادند، و گاه برای تطبیق آیات بر اندیشه های مقبول خویش
دست به تاویل زده، از معانی ظاهری آن اعراض می نمودند

.

نگرش های کلامی و عقل گرا اگر چه در پی تطبیق مفاد آیات بریافته های
عقلی و توجیه آنها براساس اندیشه های انسانی متعارف بود، و توسل به استعاره و مجاز
و تمثیل را به طور نوعی وسیله کار خویش می دانستند، لیکن الفاظ را از قلمرو معانی
خویش بریده نمی دانستند

.

اما فرقه های دیگری موسوم به باطنیان و متصوفان در عرصه حیات فرهنگی
جامعه اسلامی نشات یافتند که مبنای اساسی دین فهمی ایشان آزادی از هرگونه قاعده و
قانون، و تساهل و تسامح اباحیگری کامل بود. آنان با دستاویز قراردادن یک سلسله
کنایات و اشارات و معانی باطنی و پنهانی قرآن، از قلمرو قواعد عرفی عقلائی حاکم بر
الفاظ پای بیرون نهاده اساس معرفت دینی خویش را بر تاویل و دعوی نیل به اسرار
درونی و نهفته قرار دادند. باطنیان – قائلان به امامت اسماعیل پسر امام صادق(ع) –
پیش از آنکه دارای یک تفکر مذهبی باشند یک گروه سیاسی تلقی می شدند

.

اهتمام
این فرقه در امر دینی رسیدن به مقاصد سیاسی محسوب می شد و مستند ایشان در فهم دین
تشخیص رهبری فرقه به اتکاء رمز و تاویل و جز آن بود. ایشان ظاهر شریعت رابه عنوان
قشر دانسته و مقصد اصلی آن را باطن که به منزله مغز و لب است می شمردند. بر این
اساس تمام ظواهر شریعت را رمز و مفاهیم دینی کفر و ایمان، بهشت و جهنم و فرشتگان و
… را حاکی از امور نهانی می پنداشتند. زعم ایشان آن بود که آیه «و یضع عنهم
اصرهم والاغلال التی کانت علیهم »(اعراف:۱۵۷) مؤید دعوی ایشان مبنی بر خلع از آداب
شریعت است

.
^(۱)

از میان متصوفان غزالی و ابن عربی که بزرگترین مقرر آراء نظری آن محسوب
می شدند، جولان گاهی بسیار گسترده و بی حد و مرز از تاویل و فهم باطنی شخصی را در
فهم نصوص دینی در پیش روی خود می دیدند

.

ابن عربی عقیده خود را چنین بازگو می نماید: همان طور که تنزیل اصل
قرآن بر پیامبران از پیش خداوند بوده است، تنزیل فهم آن بر قلوب مؤمنان نیز، از
ناحیه حضرت حق صورت می پذیرد… فیض الهی و بشارت های روحانی هرگز مسدود نگشته است
و این خود، از مراتب و شؤونات نبوت است. راه روشن است و در، باز و عمل، مشروع

… . ^(۲)

او عبارت شریفه: «فاعتبروا یا اولی الابصار» را گواه برداشت خویش
می داند که از صورت و ظاهر باید گذشت و به معانی باطنی رسید

. ^(۳)

این مبنای
فکری، او را تا جایی پیش می برد که تساهل کلامی در امر دین و پذیرش هر نوع
عقیده ای را روا می شمارد

.

«

مبادا خود را به اعتقادی ویژه مقید سازی و غیر
آن را مردود شماری، که خیر بسیاری را از دست می دهی، بلکه حقیقت از تو پنهان
می شود. روانت را چون ماده اولی برای پذیرش تمام انواع اعتقادات آماده نما

.»

او مفادآیه شریفه «اینما تولوا فثم وجه الله » را شاهد بر این موضوع
می گیرد که همه اعتقادات درست اند. «ثم » در آیه اشاره به همان اعتقادات متخالف
است، پس همه مصیب و مطابق با واقع اند و همه ماجورند و هر ماجوری رستگار است و هر رستگاری
مورد رضایت است

.
^(۴)

او براساس تذوق، مفاهیم ظاهری تمام آیات را کنار نهاده به تاویل
می پردازد. در تفسیر آیات مربوط به کعبه، بیت و حج می گوید

:

بیت، قلب است و مقام ابراهیم، مقام روح و مصلا، مشاهده و مواصله الهیه
است، و بلد امن، صدر انسانی است و طواف، اشاره به رسیدن به مقام قلب و بیت معمور،
قلب عالم است و حجر اسود، روح است

. ^(۵)

چنان که اشاره شد یک شیوه برخورد با کلام الهی در سیر تطوری آن، مواجهه
ادب گرایانه با آن بوده است. تردید نمی رود که قرآن شیواترین متن عربی است که
تاریخ این زبان به خود دیده است. بی گمان بازشناسی ظرافت های بلاغی قرآن کمک بسیار
بزرگی در باز نمود اعجاز بیانی قرآن خواهد بود. لیکن تمام سخن این جاست که این بعد
که یک ویژگی و یک چهره از قرآن می بود، آن گونه برخی را به خود مشغول داشت و به
افراط کشیده شد که اهداف ارشادی و تربیتی قرآن را تحت الشعاع قرار داده و به آن،
تنها به عنوان یک کتاب ادبی و آثار کلاسیک نگریسته شد. اگر در آثار زمخشری (۵۳۸ ه

)

و
ابن عطیه اندلسی (۵۴۲ ه ) و ابومسلم اصفهانی (۳۲۲ ه ) و امثال اینها نکات ادبی به
عنوان ابزار کار فهم تلقی می گشت، در آثاری مانند البحر المحیط ابوحیان اندلسی
(۷۴۵ ه ) و شروح متعدد انوار التنزیل بیضاوی (۶۸۵ ه ) تمام هدف و کار به حساب آمد
و مقصد اساسی هدایت یابی از قرآن بسیار کم رنگ و بی رونق گردید

.

روش دیگری از تفسیر که در طول تاریخ همواره کمابیش مورد توجه و مورد
استفاده بوده است، تفسیر علمی است. گرچه تعریف مورد وفاقی از تفسیر علمی بدست
نیامده، لیکن این برداشت های سه گانه در مفهوم تفسیر علمی مد نظر بوده است

:

اول، استخدام علوم برای فهم قرآن

;

دوم، تطبیق آیات قرآن بر کشفیات علمی

;

سوم، استخراج علوم گوناگون از متن قرآن

.

این واقعیت تردید نا