فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین

فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین، محتوای خود را در قالب 120 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تقریرات و تطورات برهان صدیقین :

راههای اثبات وجود حق تعالی، بسیار است و هر کس طریقی را پیموده است، می توان گفت به عدد انفاس خلائق راه موجود است.در یک تقسیم بندی کلی طرق رسیدن به حق دو قسم است:برخی بدیهی و بعضی نظری.به عبارت دیگر برخی ادعا کرده اند که هستی واجب احتیاج به استدلال و فکر و نظر ندارد و واضح و روشن است، و عده ای دیگر راه اثبات وجود حق را نظری می دانند و قائلند که باید راه استدلال و عقل را پیمود تا به هستی الله رسید.

فخر رازی در بیان این دو گروه چنین گوید:

«مردم جهت اثبات واجب راههایی پیموده اند، گروهی از طریقه امکان که مورد نظر حکماء است و عده ای از راه احکام و اتقان آسمانها و زمینها و بدن انسان و منافع جلیه و بدایع غریبه در آن پی می برند که مدبر حکیم وجود دارد و این طریقه ای است بر ذات و عالمیت او دلالت دارد و گروهی علم به خداوند را بدیهی می دانند، بدین صورت:انسان هنگامی که دچار سختیها و مصائب می شود، خود را نیازمند به موجود قادر می داند تا او را از سختیها نجات دهد و اصحاب ریاضات و تجرید نفوس نیز اعتقاد دارند که علم به وجود خدا ضروری و بدیهی است. (۱)

فخر رازی می گوید:برخی راه عقل و استدلال را پیموده اند و در این طریقه شیوه های گوناگونی دارند، چنانچه حکما، طریق امکان، و عده ای از راه سیر در آفاق و ابدان موجودات، و عده ای راه دل و فطرت را برگزیده اند و گویند:علم به وجود خدواند متعال ضروری و بدیهی می باشد، چنانچه عرفا قائلند که در شهود واجب هیچ مانع و پرده ای وجود ندارد و مشاهده الله را از مشاهدات اولیه می دانند.البته مشاهده با جان نه مشاهده با چشم چنانچه امیر المؤمنین علی(ع)فرمود: «لا تدرکه العیون بمشاهده العیان ولکن تدرکه القلوب بحقائق الایمان». (۲)

فیلسوف و حکیم فرزانه صدر المتألهین می فرماید:«و اعلم ان الطرق الی الله کثیره لانه ذو فضائل و جهات کثیره و لکل وجهه هو مولیها» (۳)

چون خداوند دارای فضائل و جهات فراوان است لذا برای رسیدن به او می توان از هر کدام از این جهات و فضائل وارد شد، او واجد جمیع کمالات و فضائل است و هر کمال و فضیلتی راهی است برای اثبات وجود حق تعالی.

حکیم حاج ملا هادی سبزواری در تعلیقه بر اسفار ذیل این مطلب می فرماید: (۴) کلام صدر المتألهین ظاهری دار و باطنی، که ظاهر آن مناسب طریقه اهل نظر است و نیز آنچه ملا صدرا در صدد بیانش می باشد یعنی ذکر براهین حکما.

و باطن آن مناسب مشرب و روش اهل ذوق و عرفان است.

توضیح آنکه:اگر ظاهر کلام را بگیریم باید گفت:مراد ملا صدرا از طرق کثیره راههای وجود، امکان، حدوث، حرکت، و…می باشد و مقصود از فضائل و جهات حق تعالی، صرف الوجود بودن او و اینکه او واجب است و منتهی سلسله امکانات است و قدیم است و ایجاد کننده حوادث و محرک متحرکات و…که هر طائفه و گروهی مسلکی را اتخاذ کرده و بیان می نمایند.

و اما اگر باطن کلام را اخذ کنیم باید گفت: مقصود از طرق الی الله و کثرت آن است که راههای رسیدن به خدا به عدد انفاس خلائق و موجودات است و فضائل و جهات او همان اسماء حسنی و صفات علیای او می باشد و مقصود از کلام حق تعالی که می فرماید:«و لکل وجهه هومولیها»آن است که هر ماهیتی از ماهیات و هر عینی از اعیان ثابته، تحت اسمی است، مثل ملک و فلک و حیوان و جان و انسان که تحت اسماء حسنای سبوح و قدوس، دائم و رفیع، سمیع و بصیر، لطیف و خبیر، خدا می باشند، و هر کدام آن اسماء حسنی و صفات علیا را عبادت می کند، چنانچه حیوان عبد سمیع و بصیر و ملک عبد سبوح و قدوّس و هکذا.و اما انسان خصوصا انسان کامل عبد خداست و مظهر اتم و اسم اعظم است.

به هر حال عده ای راه عقل و استدلال را پیموده و براهینی همچون برهان سینوی، صدرایی، ارسطی بیان کرده اند.و برخی دیگر طریق دل و فطرت را طی نموده و معتقدند که با مرکب نیرومند و سبکبا عشق به سوی خدا باید پرواز نمود و گویند که:

بحث عقلی گر در و مرجان بود

آن دگر باشد که بحث جان بود

بحث جان اندر مقامی دیگر است

باده جان را قوامی دیگر است

و متکلمین طریق حدوث را پیش رفته اند و دانشمندان طبیعی از طریق سیر در آفاق و انفس که بر اساس حس یا طبیعت است، به خدا می رسند، چنانچه سعدی گوید:

برگ درختان سبز در نظر هوشیار

هر ورقش دفتری است از معرفت کردگار

در قرآن کریم و سنت به همه این روشها اشاره شده است و قرآن گاهی با زبان دل و قلب سخن می گوید و زمانی با زبان عقل و استدلال با اهل خرد و در خور فهم عقلا تکلم می کند و بار دیگر از تمثیل استفاده نموده و زمان دیگر انسان را توجه به طبیعت و سیر در آفاق و انفس می دهد. قرآن«تبیانا لکل شئ»است و با هر کس به زبان خویش سخن می گوید:

آنجا که زبان فطرت را می گشاید، می فرماید: «فاقم و جهک للدین حنیفا فطره الله التی فطر الناس علیها»(روم/۳۰).

ترجمه:پس تو ای رسول(با همه پیروانت) مستقیم روی به جانب آئین پاک اسلام آور و پیوسته از طریقه دین خدا که فطرت خلق را بر آن آفریده است پیروی کن.

و زمانی که طریق حس و طبیعت را می پیماید می فرماید:«ان فی خلق السموات و الارض و اختلاف اللیل و النهار و الفلک التی تجری فی لبحر بما ینفع الناس و ما انزل الله من السماء من ماء فاحیی به الارض بعد موتها و بث فیها من کل دابه و تصریف الریاح و السحاب المسخر بین السماء و الارض لایات لقوم یعقلون».(بقره/۱۵۹)

ترجمه:محققا در خلقت آسمانها و زمین و رفت و آمد شب و روز و کشتی ها که به روی آب برای انتفاع خلق در حرکت است و بارانی که خدا ز بالا فرو فرستاد و با آن آب زمین را بعد از مردن زنده کرد سبز و خرم گردانید و در برانگیختن انواع حیوانات در زمین و در وزیدن بادها به هر طرف و در خلقت ابر که میان زمین و آسمان مسخر است در همه این امور برای عاقلان ادله ای واضح بر علم و قدرت آفریننده است.

و آنجا که از طریق تعقل و تفکر سخن گفته، فرموده است:«لو کان فیهما الهه الا الله لفسدتا» (انبیاء/۲۲).

گر در آسمان و زمین جز خدای یکتا خدایانی بود عمانا فاسد می شدند.

و قرآن خود آیات فراوانی دارد که جز با تعقل و تفکر فهم آنها میسر نمی باشد، مثلا جایی می فرماید:«لیس کمثله شی»یا می فرماید: «هو الاول و الاخر»و قرآن کرارا دعوت به تفکر و تعقل کرده است:«کتاب انزلناه الیک مبارک لیدبروا آیاته و لیتذکروا اولو الالباب»(ص/۲۹): (این قرآن بزرگ)کتابی مبارک و عظیم الشأن است که برتو نازل کردیم تا امت در آیاتش تفکر کنند و صاحبان عقل متذکر حقایق آن شوند.البته این خود بحث مفصلی دارد که از حوصله این مقاله خارج است.

قبل از آنکه تقریرات برهان صدیقین بیان شود لازم است چند نکته را روشن نماییم:اقسام براهین چیست؟در حکمت الهی و اثبات وجود حق تعالی چه برهانی جاری است؟و برهان صدیقین از کدام یک از اقسام براهین است؟وجه تسمیه برهان به صدیقین چیست؟آیا صدیقین مشرب و طریق خاصی دارند یا نه؟ نخست مسائل مذکور بطوری که نه ایجاز مخل و نه اطناب ممل باشد بیان می شود و سپس به تقریرات و تطورات می پردازیم:

اقسام براهین

برهان را بطور کلی بر دو قسم تقسیم کرده اند:

۱-«لمی»، ۲-«ان»یا«انی».

برهان لمی:برهانی را گویند که در آن از علت پی به وجود معلول برده می شود، و حد وسط علاوه بر اینکه واسطه در اثبات واسطه در ثبوت نیز هست، یعنی حد اوسط هم علت تصدیق به نتیجه است و هم علت وجود نتیجه.و علت آنکه این برهان را لمی گویند آن است که لمیّه و علت در وجود و تصدیق یا ثبوت و اثبات هر دو را بیان می کند.

به عنوان مثال ما از راه محاسبات دقیق نجومی و حائل شدن زمین بین ماه و خورشید، علم به گرفتن ماه حاصل می کنیم که در اینجا از علم به حائل شدن، علم به کسوف و از حائل شدن، خود کسوف حاصل می شود.

مثال دیگر:«این آهن گرم شده است، و هر آهن گرمی انبساط می یابد، پس این آهن انبساط می یابد».استدلال از گرما به انبساط، استدلال از علت به معلول است، همانطور که حرارت تصدیق به وجود انبساط را برای آهن در ذهن ایجاد می کند، در عالم خارج هم انبساط را برای آهن پدید می آورد.

برهان ان یا انی:برهانی است که تنها حد اوسطه واسطه در اثبات است و واسطه در ثبوت نیست، یعنی برهان تنها بیان کننده سبب تصدیق باشد، نه مبین سبب وجود خارجی.و علت اینکه این برهان را ان گویند چون فقط وجود و ثبوت در عقل را می رساند، و در نفس الامر و خارج را بیان نمی کند.

مثال:این آهن منبسط است، و هر آهن منبسطی گرم است، پس این آهن گرم است.که استدلال به انبساط بر گرمی، استدلال به معلول بر علت است.

قسم دیگری از برهان ان آن است که ما از معلول پی به علت نمی بریم، بلکه از احد المتلازمین پی به ملازم دیگر خواهیم برد.اما برهان لمی بیش از برهان ان معتبر است.چون علت پیدایش اکبر را در خارج برای اصغر بیان می کند و از علت به معلول می رسد، چنانچه مرحوم خواجه طوسی در شرح اشارات گوید:«احق البراهین باسم البرهان هو برهان لم لانه معط للسبب فی الوجود و العقل».و مرحوم حاجی سبزواری در منظومه چنین می فرماید: (۵)

برهاننا باللم والان قسم

علم من العله بالمعلول لم

و عکسه ان ولم اسبق

و هو با عطاء الیقین اوثق

در حکمت الهی چه برهانی جاری است؟

علامه طباطبائی می فرماید: (۶) چون موضوع فلسفه وجود است و وجود اعم از اشیاء است، یعنی هر چه باشد در دائره وجود می گنجد و خارج از دائره وجود همه عدم هستند، لذا وجود نمی تواند معلول برای چیزی باشد، زیرا خارج از وجود، چیزی موجود نمی باشد.پس علتی برای او نیست، بنابراین ما نمی توانمی از علت به معلول برسیم، و در نتیجه براهینی که در فلسفه استعمال می شود از برهان لمی نمی باشد.و شاید مراد بوعلی در شفا که می فرماید:«لا برهان علیه لانه لاعله له»مراد از برهان همان برهان لمی باشد، چون خدا علت ندارد که از راه علم به علت به معلول یعنی خدا پی ببریم.

برهان انی که از راه معلول به علت باشد علاوه بر آنکه مفید یقین نیست الا درجائی که علت منحصره باشد که در این صورت از علم به معلول اگر به علت رسیدیم مفید یقین است، ولی این نظر نیز وجود دارد که اصلا از معلول به علت نمی توان رسید، و نیز از معلول پی به علت بردن ممکن نمی باشد.زیرا علت در مرتبه قبل از معلول قرار دارد و محال است ما مرتبه بعدی یعنی معلول را علم داشته باشیم، ولی مرتبه قبل و سابق آن را یعنی علت جهل داشته باشیم.

همانطور که وجود معلول بدون وجود علت تامه اش نمی باشد و انفکاک این دو محال است، علم به معلول نیز بدون علم به علت امکان ندارد، و نمی توان علم به معلول داشت، ولی علت برای ما مجهول باشد، و در هر جا که ما می بینیم از آفریده و مخلوق به آفریدگار و خالق پی می بریم و در واقع ما از احد المتلازمین به ملازم دیگر پی برده ایم، نه از معلول به علت، و این یکی از دو قسم برهان انی است که مفید یقین می باشد و در حکمت الهی جاری است.

برهان صدیقین کدام است

علامه طباطبائی در تعلیقه جلد ششم اسفار می فرماید:

«این برهان انی است که از بعضی لوازم به بعض لوازم دیگر می رسیم، یعنی از اینکه وجود حقیقت مشکله ذات مراتب ایت و تام است و صرف و همچنین ناقص و مشوب به لازمه دیگر آن که مرتبه تامه صرفه وجود همان واجب الوجود است رسیده این و این برهان انی است، لیکن از آنجا که سلوک از ذات او به ذاتش از ذات به صفاتش و از صفات به افعالش است، سزاوار است بگوییم:این برهان از بین براهین انیه اشبه به برهان لمی است والا برهان لمی در حکمت الهی جایی ندارد.» حکیم میرزا مهدی آشتیانی می فرماید: (۷) «سایر براهین اثبات وجود واجب انیه هستند، به خلاف برهان صدیقین که شبه لم است.و اما اینکه برهان لمی نیست چون این نوع برهان در مورد حق تعالی پیاده نمی شود و اینکه شبه لم نامیده شده از آن جهت است که همانطور که برهان لمی افاده یقین و جزم تام و کامل می کند، این برهان نیز چنین است و همچنین در برهان لمی که استدلال از علت به معلول است، چون استدلال از مرتبه تام به ناقص است، پس در حقیقت استدلال از غیر به او نیست، زیرا ناقص از مرتبه تام است و در برهان صدیقین که استدلال از حقیقت وجود به خودش است استدلال بالغیر نمی باشد، لذا فرمود:این برهان شبیه برهان لمی است.و اما اینکه آیا صدیقین برهان خاصی و روش مشخصی برای اثبات حق داشته باشند، دلیل و ادعایی بر این مطلب وجود ندارد، و هر کدام که دلیلی را اوثق واسد می یافتند آن را نسبت به صدیقین می دادند.

مثلا شیخ وقتی برهان الهیون را اشرف واوثق می یابد، نسبت به صدیقین می دهد.یا صدر المتألهین برهانی دیگر می آورد و چون آن را دارای امتیازاتی می یابد و نسبت به براهین دیگر اشرف می داند، به صدیقین نسبت می دهد و برهان خود را صدیقین می نامد.

حکیم فرزانه سبزواری در وجه تسمیه برهان به صدیقین در تعلیقه خود بر اسفار چنین می فرماید: «صدیق مبالغه صادق است و صادق کسی است که ملازم و همراه صدق است در اقوال و افعال و اغراض و پیمانهای خود با خدا و گویی مرحوم ملا صدرا می خواهد بفرماید:طرق دیگر کانه خالی از کذب نمی باشد، چون کسی که متمسک به حقیقت وجود نشود فطرت و کلامش از اعوجاج و کج روی خالی نمی باشد و کلام لفظی و قلبی او از کذب تهی نیست».

برهان صدیقین اشرف و اوثق براهین

اکنون می پردازیم به این مطلب که چرا برهان صدیقین اسد و اشرف واوثق برهانها می باشد.

همانطور که قبلا بیان کردیم طرق الی الله و براهین اثبات وجود خدا فراوانند و هر کس طریقی و مسیری را پیموده است و آنچه که مقدمات کمتری نیاز دارد کوتاهتر است و آنچه واسطه ای نیاز نداشته باشد اشرف است، و چون در برهان صدیقین غیر از وجود حق، چیز دیگری واسطه نمی باشد، یعنی خدا به خدا می رسیم نه از غیر به خدا، لذا اشرف براهین است.

صدر المتألهین در جلد ششم اسفار چنین می فرماید.اسد و اشرف براهین آن برهانی است که غیر از وجود حق واسطه و غیری در کار نیست و از او به او می رسیم و راه و هدف یکی است، طریقی که به سوی مقصود طی می کنیم عین مقصود و هدف است، و این همان راه صدیقین است که استشهاد می کنند به وجود خداوند بر او.

علامه طباطبایی می فرماید:

البراهین الداله علی وجوده تعالی کثیره متکاثره.واوثقها و امتنها هو البرهان المتضمن للسلوک الیه من ناحیه الوجود و قد سمّوه برهان الصدیقین لما انهم یعرّفونه به لا بغیره.» (۸)

روایات فراوانی در کتب روائی از ائمه اطهار علیهم السلام نقل گردیده است که خدا را به جز خودش نتوان شناخت.در اصول کافی بابی است (۹) تحت عنوان«انه لا یعرف الاّ به».

چنانچه حضرت امیر(ع)فرمود:«اعرفوا الله بالله»یعنی خدا را به خدا بشناسید.

در روایت آمده است که از حضرت سؤال شد پروردگارت را به چه شناختی؟فرمود:به آنچه خودش، خود را برایم معرفی کرده، عرض شد: چگونه خودش را به تو معرفی کرده؟فرمود:هیچ صورتی شبیه او نیست و به حواس درک نشود و به مردم سنجیده نشود، در عین دوری نزدیک است و در عین نزدیکی دور، برتر از همه چیز است و گفته نشود چیزی برتر از او است، جلو همه چیز است و نتوان گفت جلو دارد، در اشیاء داخل است نه مانند داخل بودن چیزی در چیزی، از همه چیز خارج است، نه مانند چیزی که از چیزی خارج باشد… (۱۰)

همچنین در روایت است که منصور بن حازم گوید:به امام صادق(ع)عرض کردم با مردمی مناظره کردم و به ایشان گفتم:«ان الله جل جلاله، اجل و اعزو اکرم من ان یعرف بخلقه بل العباد یعرفون بالله فقال رحمک الله»یعنی:خداوند جل جلاله بزرگوارتر و ارجمندتر و گرامی تر است از اینکه به سبب مخلوقش شناخته شود، بلکه بندگان به سبب خدا شناخته شوند، سپس فرمود:خدایت رحمت کند. (۱۱)

سید الشهداء علیه السلام در دعای عرفه چنین می فرماید:«ابغیرک من الظهور ما لیس لک حتی یکون هو المظهر لک…؟«یعنی آیا اصلا برای غیر تو ظهوری هست تا او مظهر برای تو باشد و بتوان تو را بواسطه او شناخت؟چنین نیست بلکه تو خود ظاهری و مظهر و نیازی به پیمودن طریق از غیر به تو نمی باشد.

امام سجاد(ع)در مناجاتش در دعای ابو حمزه ثمالی چنین می فرماید:«بک عرفتک و انت دللتنی علیک و دعوتنی الیک ولولا انت لم ادرما انت» یعنی:من تو را بواسطه خودت شناختم و غیری در کار نبوده است، تو مرا به سوی خود دعوت و راهنمایی کردی و اگر دعوت و راهنمایی و هدایت تو نبود تو را نمی شناختم.

واضح است که این یک نوع معرفت و شهود حضوری است که پرده و حجابی برای رؤیت او وجود ندارد، البته رؤیت با چشم جان نه با چشم سر، ولی این روایات مؤید آن است که می توان خدا را به خدا شناخت و واسطه و غیری به جز خدا در کار نباشد:«یا من دل علی ذاته بذاته».

اما در براهین دیگر مثل برهان حدوث متکلمین و حرکت طبیعیون، هر کدام واسطه ای در کار است.ولی در برهان صدیقین احتیاج به واسطه نمی باشد.

تقریرات برهان صدیقین

این برهان به بیان های متفاوت و گوناگونی مطرح شده است، از قبیل:تقریر معروف در لسان عرفا که بر اساس وجود صرف و اینکه«صرف الشی لایتثنی ولا یتکرر»طی طریق شده است، و یا تقریری که بر اساس حقیقت وجود در قبال ظل و اطوار و سایه های وجود بحث شده است، و یا تقریری که بر اساس قاعده نور و ظلمت بیان گردیده است و یا از طریق ناقص و کامل و یا از طریق قوه و فعل و راههای دیگر که مرحوم آشتیانی در تعلیقه خود ۱۹ تقریر را بیان می کنند. (۱۲)

اکنون تقریرات برهان صدیقین را در سه مکتب مشاء، اشراق و حکمت متعالیه ذکر نموده، سپس بیان حکیم حاج ملا هادی سبزواری را نقل کرده و در پایان نظر علامه طباطبائی را مطرح می کنیم و از این طریق تطورات برهان صدیقین واسد و اشرف واوثق آنها معلوم خواهد گشت.

۱-تقریر برهان در مکتب مشاء

شیخ الرئیس ابو علی سینا می فرماید: (۱۳) ما برای اثبات وجود حق تعالی بیانی داریم که احتیاج به تأمل و بررسی غیر وجود ندارد و لازم نیست ممکنات و مخلوقات یا افعال او را بررسی کنیم و از اینها به او برسیم، بلکه اوثق، روش ما است که از خود وجود به او می رسیم و اصلا احتیاجی به اینکه اثبات کنیم عالم حادث است یا ممکن یا متحرک نمی باشد، و حدوث و حرکت و امکان را حد وسط قرار نمی دهیم.

وی سپس می گوید روش ما بدین شرح است: بدون شک ما موجودی در این عالم داریم، یعنی بدیهی است و واضح است که موجودی در این عالم محقق است، و اگر بگوییم موجودی نمی باشد، قائل به سفسطه شده ایم.حال این موجود یا ممکن الوجود است یا واجب الوجود، اگر بگوییم واجب است که مطلوب ما ثابت است.چون ما در صدد اثبات واجب هستیم و اگر بگوییم ممکن است، این ممکن احتیاج به واجب دارد، چون ممکن ماهیتی است متساوی النسبه الی الوجود و العدم و الماهیه لیست الاهی، و برای اینکه ماهیت از این استواء خارج شود احتیاج به مرجّح دارد، یعنی علت می خواهد.حال گوییم این علت آیا ممکن است یا واجب، اگر گفتیم واجب فهو المطلوب و اگر ممکن است باز نقل کلام به آن می کنیم و همینطور ادامه می دهیم که منجر به تسلسل یا دور می شود و تسلسل و دور نیز باطل است، پس باید منتهی به علتی شود که واجب است و ممکن نباشد فهو المطلوب.

مقدمات مستفاد در تقریر مشاء

در این تقریر از مقدماتی و مبانی استفاده گردیده است که برخی از آنها بدیهی می باشند و احتیاج به اثبات و استدلال ندارند، و بعضی دیگر نظری هستند.اما این مقدمات بطور خلاصه عبارتند از:

۱-ابطال عقیده سوفسطائیان و شکاکان ولا ادریون:

با ابطال این نظریه ها وجود عینی را پذیرفته ایم و قائل شده ایم که لااقل موجودی در این عالم می باشد و همه چیز خیال و پوچ و عدم نیست، بلکه موجودی نیز محقق است و این اصلی بدیهی و غیر قابل تشکیک است و کسی می تواند منکر شود که بدیهی ترین معلومات حضوری خود را انکار کند و هیچ موجودی راحتی خودش را نپذیرد.

۲-دور و تسلسل باطل است:

برای اثبات مطلوب و جریان این برهان بر مبنای مشاء احتیاج هست که دور و تسلسل باطل، باطل گردد که برای ابطال این دو در کتب براهینی ذکر گردیده است، و از جمله براهین ابطال تسلسل برهان تطبیق، تصانیف، ترتب، وسط و طرف ابن سینا، اسد و اخصر فارابی و…

می باشد که در جای خود مذکور است.

۳-هر ممکن الوجودی برای موجود شدن نیازمند به علتی است:

چون ممکن نسبت به وجود و عدم هیچ اقتضایی ندارد و ذات ممکن نسبت به آن دو تساوی دارد، یعنی نه وجود برای او ضرورت دارد و نه عدم، لذا برای موجود شدن نیازمند به مرجح و علتی می باشد.

مزایای این برهان در تقریر مشاء

امتیازات و مزایای این برهان در تقریر به روش مشّاء، نسبت به دو روش متکلمین و طبیعیین بدین قرار است.

۱-این برهان عقلی محض می باشد و احتیاجی به مقدمات حسی و تجربی ندارد، در حالی که برهان متکلمین و طبیعیون، عقلی محض نمی باشد، و لازم است حدوث و حرکت عالم ثابت و تبیین گردد.

۲-مقدماتی که در برهان شیخ الرئیس بکار رفته نسبت به براهین دو گروه دیگر کمتر است، چون اینان بعد از اثبات وجود محرک غیر متحرک، و محدث غیر حادث، برای اثبات وجوب این محرک و محدث احتیاج به طی طریق و مقدمات شیخ دارند.

۳-در برهان شیخ الرئیس اصلا احتیاجی به بررسی صفات مخلوقات و اثبات وجود مخلوقات ندارد، چنانچه خود می فرماید:«لم یحتج الی اعتبار من خلقه»و صرف اینکه کسی وجود عینی را منکر نشود و سوفسطی و شکاک نباشد کافی است ولی در براهین دیگر بعد از آنکه وجود مخلوقات ثابت شد، معرفت