فایل پاورپوینت کامل شرح اشارات و تنبیهات شیخ الرئیس

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شرح اشارات و تنبیهات شیخ الرئیس :

کتاب الاشارات و التنبیهات بوعلی به تصحیح مجتبی زارعی

قم: اجمالی انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه

^(۱)

معرفی اجمال اشارات و تنبیهات بوعلی:

ابوعلی حسین بن عبدا… بن سینا معروف به «شیخ الرئیس» از فیلسوفان بزرگ جهان اسلام آثار متعددی در زمینه های مختلف علمی است که از جمله آثار او در فلسفه می توان به شفا، مبدأ و معاد، نجات، اشارات و تنبیهات و… اشاره نمود. یکی از مهم ترین کتب وی، کتاب اشارات و تنبیهات است که در سه حوزه منطق، علم طبیعی و فلسفه به طرح مطالب می پردازد، این کتاب دارای مباحث عرفانی هست که در فصول پایانی بخش فلسفه (نمط ۸، ۹ و ۱۰) مطرح شده اند و بیانات پر مغز و عرش شیخ الرئیس در این مباحث مأدبه ای گسترده و پربار برای صاحبان ذوق و فهم فراهم کرده است. در سراسر این اثر شریف اصولی و امهاتی بیان شده اند که با تدبّر در آن می توان فروع بسیاری استخراج نمود.

بخش اول اشارات مربوط به مباحث منطقی است و مشتمل برده باب که هر یک از ابواب معنون به «نهج» است. بخش دوم آن مباحث طبیعیات را مطرح می کند که در سه باب تبویب شده است و باب سوم آن راجع به نفس است، اگر چه نفس و مباحث آن در علم طبیعی جای ندارد اما به لحاظ تدبیر قوای جسمانی در طبیعیات از آن سخن گفته می شود، به دیگر سخن حقیقت الهی که در انسان به ودیعت نهاده شده بدان لحاظ که با جسم و قوای جسمانی سرو کار دارد نفس نام می گیرد و از آن در علم طبیعی بحث می شود، و بدان اعتبار که با عالم مجردات و کلیات مرتبط است روح نامیده می شود که از آن در مباحث الهی و فلسفی بحث می شود. و از آن جهت که نفس حلقه میانی طبیعت و ما بعد طبیعت است، شیخ الرئیس آن را قبل از مابعد الطبیعه و در پایان مباحث طبیعت مطرح می کند.

بخش سوم اشارات به ما بعدالطبیعه تعلق دارد که دارای هفت باب است و همانطور که قبلاً بیان شد ابواب ۸ و ۹ و ۱۰ آن به طرح مباحث عرفانی می پردازد ابواب بخشهای دوم و سوم اشارات تحت عنوان «نمط» مطرح می شوند و هر یک از ابواب (منهج و نمط) فصولی دارند که با اسامی اشاره، تنبیه، و هم و تنبیه، مقدمه و… مشخص شده اند. در فصول موسوم به اشاره استدلال و برهان اقامه می شود و در تنبیه استدلالی مطرح نمی شود بلکه در آن تذکر به مطالب و بیان نکاتی که در فهم سودمندند اشاره می شود.

اگر چه در دسته بندی مشربهای فلسفی بوعلی در زمره فلاسفه مشاء قرار می گیرد اما حقیقت آن است که محتوالی فلسفی در بیانات شیخ در پاره ای از موارد قضاوت بنیادی با فلسفه مشایی دارد. اما وی مسائل فلسفی را به زبان رایج آن روز یعنی زبان مشایی مطرح می کند تا پذیرش آن آسانتر صورت گیرد ودر همان ابتدا با موضع خصمانه روبرو نشود. البته شایسته ذکر است که در کتاب اشارات در مواردی که نظر شیخ غیر از نظر مشایین است عبارت «تحت هذا سرٌّ» به چشم می خورد. (ر. ک ص ۲۵۸)

شروح اشارات

اشارات بوعلی به عنوان یکی از مهم ترین متون درسی حوزه های فلسفی مورد توجه بزرگان این علم و همه دوستداران فلسفه بوده است و تا به امروز نیز همچنان جایگاه خویش را در متون فلسفی کلاسیک حفظ کرده است. به سبب اهمیت این اثر حکما و متکلمان شروح متعددی بر کتاب اشارات نوشته اند تا رموز کلمات شیخ را بر طالبین حکمت آشکار نموده و از دشواری فهم آن بکاهند. مصحح محترم کتاب حاضر نیز به برخی از شروح آن اشاره نموده اند.

اما مهم ترین شرح و ماندگارترین آن شرح حکیم خواجه نصیر طوسی با عنوان حل مشکلات الأشارات است که سرّ تدوین آن، پاسخ و دفع اشکالات و اعتراضات امام فخررازی و ابوالبرکات بغدادی بر اشارات بوعلی بوده است، زیرا به نظر وی، شرح آنها در واقع جرح بوده است نه شرح، چنانکه خواجه در فانّ التقریر غیر الرد، والتفسیر غیر النقد (اشارات ج ۲، ص ۱ نشر البلاغه قم)، بدین امر اشاره کرده است.

بررسی تصحیح حاضر

این کتاب برخلاف سایر کتب منتشر شده از اشارات بوعلی، تنها شامل متن می باشد و شرح هیچیک از شارحان را به همراه ندارد و مصحّح با توجه به سه جنبه ادبی، محتوایی و بررسی نسخ متعدد به امر تصحیح پرداخته و برای تاکید بر جنبه سوم، شرح اشارات دکتر سلیمان دنیا (چاپ مصر) و اشارات (چاپ دانشگاه تهران) و ترجمه فارسی اشارات توسط عبدالسلام فارسی را مورد توجه قرار داده است.

همانطور که مصحح در شیوه تصحیح بیان نموده در این کتاب سعی بر آن بوده که عبارات و لغات صحیح یا اصح در متن قرار گیرند و عبارات و واژه های صحیح (مقابل اصح) یا غلط در پاورقی ذکر شوند و از تصرّف در متن کتاب پرهیز شود. در تصحیح این اثر از یازده نسخه استفاده شده است، البته علاوه بر این مآخذ، منبع دیگری نیز به چشم می خورد که آن شرح حکیم طوسی بر اشارات است. دلیل استفاده از این منبع، تصریح به مواضع اختلاف نسخ در آن است در اثر حاضر هر یک از عناوین اشاره، تنبیه و… به عنوان