بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل موانع حضور قلب در نماز :

همان گونه که نماز، شرایط صحّت دارد (مانند طهارت، قبله، پاکی لباس و بدن، مباح بودن لباس و زمین و…)، «شرایط کمال» نیز دارد؛ مانند ولایت، خشوع، حضور قلب، خوردن غذای حلال، تفکر و توجّه، انجام مستحبات نماز و… که از آن به «قبولی نماز» تعبیر می شود. اصولًا بیشترین نقش نماز، مربوط به شرایط کمال آن است که با کمال تأسف نوع مردم آن را رعایت نمی کنند؛ از این رو حلاوت و زیبایی نماز، کمتر بهره مند می شوند.

امام صادق علیه السلام فرمود:

«الصلاه میزانٌ، مَن وفی استوفی»؛

«نماز میزان و ترازو است، هر کس آن را کامل انجام دهد [و در کفه آن، کم نگذارد]، پاداش کامل دریافت می دارد».^[۱] فیض کاشانی در شرح این سخن می گوید: «ظاهراً منظور این است که نماز معیار و الگو برای تقرّب بنده به درگاه خدا است و موجب استحقاق پاداش در پیشگاه الهی می باشد. کسی که شروط و آداب آن را به طور کامل و فراگیر انجام دهد و آنچه شایسته نماز است، رعایت نماید؛ به تمام پاداش ها و آثار آن می رسد و اگر در این مسیر، کوتاهی کند، به همان اندازه، دستش از آثار و پاداش نماز، کوتاه می گردد». ^[۲] شرایط صحت نماز، انسان را در مرحله پایین، از بعضی از آلودگی ها پاک می کند؛ ولی شرایط کمال نماز، معراج مؤمن است و انسان را در مرحله بالاتر از کمال به پرواز در می آورد. بعضی از موانع و آفات کمال نماز، عبارت است از:

الف. عدم حضور قلب

در نماز بعد از مسأله ولایت، هیچ چیز مهم تر از خشوع و فروتنی در برابر عظمت معبود (خدا) و توجّه قلبی به او نیست. هرگاه نماگزار از آغاز تا پایان نماز، تمام حواسش همراه نماز باشد، قطعاً به حقیقت نماز رسیده است؛ زیرا روح نماز همان حضور قلب است و هر نوع فکر غیر نماز در آن، حجابی در برابر وصول به اهداف نماز خواهد بود و مانند قیچی، ریسمان ارتباط با خدا را قطع می کند و نماز را به صورتی در می آورد که شاعر می گوید:

این نماز از بی نمازی بدتر است

مایه قهر خدای اکبر است

شخصی در نماز با ریش خود بازی می کرد، پیامبر صلی الله علیه و آله او را با آن حال دید، فرمود:

«لو خشع قلبه لَخَشعت جوارحُه»؛

«اگر قلب این مرد خشوع داشت، اعضای و جوارحش نیز خشوع می کرد».

براساس اخبار و روایات، نماز بدون حضور قلب اگرچه مقبول حقّ است و از حیث فقهی رفع تکلیف می کند؛ ولی چنین نمازی محرّک انسان در طریق وصول و مسیر عروج نیست؛ یعنی، اگر کسی نماز بدون حضور قلب اقامه کند، به تکلیف خود عامل بوده و به همین جهت عقاب و عذاب تارک الصلاه بر او مترتب نیست و مهر صحت بر آن می خورد؛ لیکن اثر چنین نمازی به همین مقدار است که فارق میان او و تارک الصلاه است.

آمده است: «یکی از بزرگان ابتدا به جوال بافی اشتغال داشته است؛ هر روز یک جوال می بافت و آخر هفته حساب می کرد و مزد شاگردهایش را می پرداخت. روزی به هنگام حساب یک جوال از قلم افتاد، آنچه فکر کرد آن را به چه کسی داده است، به خاطرش نیامد.

غروب نزدیک بود و استاد نماز نخوانده بود؛ مشغول نماز شد و در نماز به خاطرش آمد که آن جوال را به چه کسی داده است. پس از اتمام نماز، شاگردش را خواسته و به او گفت: جوال را به فلانی داده ایم. شاگردش گفت: استاد! تو نماز می خواندی یا جوال پیدا می کردی؟ استاد از این واقعه متنبه شد و مشغول اصلاح خود و قلب خود گردید». ^[۳]

ب. اکتفا ب