بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل حمد و تسبیج الهی در آیات قرآن :

آیات متعددی در قرآن کریم حمد و تسبیح را به همه موجودات نسبت می دهد از جمله: «وَ إِنْ مِنْ شَیءٍ إِلّا یسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلکنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبِیحَهُمْ» [۱]هیچ موجودی نیست مگر این که او را بر ستایش، به پاکی یاد می کند ولی شما تسبیح آنها را متوجه نمی شوید. در سوره های دیگر مکرر آمده: «سَبَّحَ للهِ یا یسَبِّحُ لِلّهِ ما فِی السَّمواتِ وَما فِی الأَرْضِ»آنچه در آسمان ها و زمین است همه، ذات حق را تسبیح می گویند. بنابراین لازم است مراد از تسبیح موجودات روشن گردد.

از نظر متکلّمین، مراد از حمد و یا تسبیح موجودات در قرآن کریم، دلالت آنها به ذات کردگار است و این که آنها را پدید آورنده ای است؛ خواه این دلالت موجودات را از راه حدوث (یعنی هم موجوات نبودند و بعد حادث و پدید شدند) بگوییم و یا از راه امکان (یعنی ممکن در ذات خود نیاز به علت دارد). با این بیان تمام وجودات عالم فقط نمودار وجود ذات احدیت می باشند اما این بیان کاشف از کمال سازند آنها نیست. واضح است که این تفسیر، بسیار نارسا و ناقص است؛ زیرا در معنای حمد که به ستایش فضیلت ها و نیکی هایی که بر حسب اختیار صادر شود، حمد گفته می شود.

معنای تسبیح

معنای تسبیح آن است که ذاتی را به پاکی یاد کنیم. پاکی یعنی پاک بودن از نقص. چنان که در آی شریفه می فرماید: «لَوْلا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیراً وَقالُوا هذا إِفْک مُبِینٌ»[۲] چرا وقتی که شما مردان و زنان مؤمن (آن تهمت ها را) شنیدید، گمان نیکی دربار یکدیگر نبردید و نگفتید: این بهتان بزرگی است. پس معنای تسبیح در ذات احدیت آن است که آن ذات حق را از هر گونه نقص و عیب منزه بدانیم و اصلاً دلالت موجودات – چه از راه حدوث و یا امکان – بر ذات احدیت، ربطی به حمد و تسبیح ندارد. برخی از حکما و از جمله حکیم سبزواری در یکی از تألیفات خود (حاشی اسفار) گفته است:

هستی دارای دو نسبت و دو ملاحظه است: یکی نسبت به مبدأ خود و دیگری نسبت به ماهیتی که وجود به آن اضافه شده؛ مثل ماهیت انسان و زمین و آسمان هستی از جهت نسبت اوّل روشنگر وجود مبدأ خود و ظهور او در مرتب خاص می باشد. همین وجود نسبت به حد خاص خود که واجد کمال و جمال است، به همان اندازه از کمال و جمال پدید آورند خود حکایت می کند، مثلاً خورشید که نمون کمال عظمت و رفعت است از رفعت و عظمت باری متعال و پدید آورند خود حکایت می کند و از جهت حد، دوامش نمایانگر ابدیت او – جل شأنه – و از جهت نسبتی که با ماهیت خود دارد؛ اظهار همان ماهیت و کاشف از جمال و جلال الهی می باشد. پس مثلاً ماهیت این ستارگان شب افروز با وجودات خاص خود و به انداز مرتبه و برخورداری از هستی، حاکی از جمال باری متعال است. زیرا فرض آن است که ماهیت در مرتب ذات، دارای چیزی جز ذات و ذاتیات نیست و نمودی بیش نیست بدین نحو هستی خورشید و سایر موجودات است که حکایت از کمال مطلق دارد. در این تفسیر، اصل معنای تسبیح محفوظ مانده و هم چون تفسیر متکلمین مسخ نشده است. بنابر توجیه حکما هر موجودی علاوه بر این که به جهت امکان و یا حدوث از مبدأ متعال حکایت دارد، حاکی از جهت کمالی و جمالی ذات احدیت نیز می باشد.

بعضی دیگر از محققین حکما گفته اند که حقیقت هستی عین علم و اراده و قدرت و حیات است. به این معنا که هم این مفاهیم در حقیقت وجود، وجودی احدی (یکتایی) بوده و به یک وجود موجودند. این مفاهیم اگر چه در عالم ذهن از هم جدا هستند ولی در حقیقت و خارج به یک وجود واحد موجودند و هر جا وجودهستی هست همه این مفاهیم موجودند؛ نهایت این که ظهور و بروز آنها از جهت شدت و ضعف وجود، فرق می کند. مثلاً اگر وجودی مانند وجود ماده، ضعیف و آمیخته به عدم و ظلمت گردید، علم و قدرت، در آن ظاهر نمی شود و آثار نیستی و ضعف بر آن غلبه دارد. اگر به سرچشم وجود نزدیک شد همه آن مفاهیم دیگر نیز غلبه پیدا می کنند. بنابراین هر موجو