فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی

دانلود فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی همراه با هدیه ویژه پاورپوینت!

یک پیشنهاد بی‌نظیر برای شما!

با دریافت فایل فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی، یک پاورپوینت حرفه‌ای و جذاب را کاملاً رایگان از ما هدیه بگیرید.

چرا فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی بهترین انتخاب شماست؟

• 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

  شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

  لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

  توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

  ---

  بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی :

  Normal
  ۰

  false
  false
  false

  EN-US
  X-NONE
  AR-SA

  MicrosoftInternetExplorer4

  /* Style Definitions */
  table.MsoNormalTable
  {mso-style-name:”Table Normal”;
  mso-tstyle-rowband-size:0;
  mso-tstyle-colband-size:0;
  mso-style-noshow:yes;
  mso-style-priority:99;
  mso-style-qformat:yes;
  mso-style-parent:””;
  mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
  mso-para-margin:0in;
  mso-para-margin-bottom:.0001pt;
  mso-pagination:widow-orphan;
  font-size:11.0pt;
  font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
  mso-ascii-font-family:Calibri;
  mso-ascii-theme-font:minor-latin;
  mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
  mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
  mso-hansi-font-family:Calibri;
  mso-hansi-theme-font:minor-latin;
  mso-bidi-font-family:Arial;
  mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

  اشاره

  در این مقاله، ابتدا روند کلی نظریه ها، مسیر پیدایش و نضج آن ها وظهور
  الگوی ساختار ماشینی از نظریه پردازی سنت گرایان (کلاسیک ها) وساختار اساسی از
  نظریه پردازی سنت گرایان جدید (نئو کلاسیک ها) موردبررسی قرار گرفته، سپس نظام های
  مدیریت ماشینی (مکانیکی) واندام وار (ارگانیکی) به طور مختصر معرفی شده و با ارائه
  تعاریفی از این نظام ها و نظام مدیریت اسلامی، به مقایسه توصیفی بین آن ها دربرخی
  شاخص ها پرداخته شده است

  .

  لازم به ذکر است که مقایسه مزبور ابتدا درباره نگرش کلی مدیر به هویت
  انسان، به کار و به کارکنان در هر یک از نظام ها بوده، سپس مهارت های مورد نیاز یک
  مدیر از دیدگاه های گوناگون بررسی گردیده،آنگاه جهت گیری ذهنی نسبت به عامل کلیدی
  سازمان و عملکرد آن درنظام ها شناسایی شده، برخی از ویژگی های روانی افراد با
  نگرش های متفاوت مورد ارزیابی قرار گرفته و چگونگی تعامل مدیران با
  کارکنان پی جویی شده است در ادامه، به انگیزش و عوامل برانگیختگی درنظام های
  موجود، کاربری و شیوه تصمیم گیری در هر کدام پرداخته وفرایند تصمیم گیری اسلامی در
  روایات مورد بحث قرار گرفته و درنهایت، به فن آوری در نظام ها اشاره شده و به
  عنوان متغیری قلمدادگردیده است که انسان می تواند با قدرت خدادادی، آن را به کار
  گیرد

  .

  شایان ذکر است که در بحث ها، بیش تر به نظام مدیریت اسلامی توجه شده و
  اغلب درصدد شناخت آن، مقایسه انجام گرفته است

  .

  مقدمه

  بشر از دیرباز درصدد یافتن راه های خوشبختی و سعادت خود در جهان هستی
  بوده است و در این رهگذر، به اهمیت تعامل با دیگران پی برده و در جست و جوی روش ها
  و الگوهایی برآمده تا در جهت رسیدن به کمال،از آن ها یاری طلبد

  .

  از این جا بود که حوزه های فکری بشری در پژوهش های متعدد از جمله حوزه
  مدیریت و سازمان به تلاش در راه ارائه روشی معقول و منطقی به بشر برآمدند و هر
  کدام از نقطه نظر تفکرات خویش، الگوهایی پیشنهادنمودند تایلور

  (۱)

  و دیگران به بررسی سازمان با نگرش ماشینی پرداختند و نظریه پردازان
  سنت گرا را در این مسیر هدایت کردند

  .

  سنت گرایان جدید به روشی دیگر اندیشیدند و در این عرصه، به انسان
  وروحیات او بهای بیش تری دادند، اما در هر کدام از روش های مزبور،نقطه های کور
  فراوانی مشاهده شد و نظریه های موجود، اعم از علمی،اداری و رفتاری، هیچ کدام نتوانست خلا
  انسانی موجود در جامعه وروابط بین انسان ها را بهبود بخشد; زیرا ذهن بشری توان
  ارائه سبکی کامل و بی عیب برای نیک بختی جوامع انسانی نداشت

  .

  این عجز فکری ما را بر آن داشت تا در جست و جوی تفکری باشیم که منشا
  آن، ذهن محدود انسان ها نیست، بلکه سرچشمه آن کلام وحی بوده واز رایحه کلام الهی
  بهره برده باشد

  .

  در این زمینه به دین آن هم دین اسلام متمسک شده و به کتاب آسمانی و
  کلمات مفسران وحی استناد گردیده تا شاید از این رهگذر،به نظامی برتر یعنی: نظام
  مدیریت اسلامی رهنمون شویم که متکفل نگرشی الهی به انسان ها و راهنمایی آن ها به
  سوی تکامل، رشد و نموجوامع بشری است

  .

  اما توجه به این نکته نیز ضروری است که این مختصر گنجایش پرداختن به
  تمام زوایای نظام مزبور را ندارد

  .

  اما درباره برخی از شاخص های موجود در نظام های دیگر بحث خواهد شد
  ومقایسه ای توصیفی بین آن ها و نظام مدیریت اسلامی انجام خواهد گرفت تا بتوان
  تصویری از مدیریت اسلامی ارائه داد

  .

  نظریه های سنتی و
  سازمان ماشینی

  (۲)

  به طور کلی، نظریه های سنتی در سه مسیر تحول یافته اند که در هر یک از
  آن ها، ساختار ماشینی همچون چتری گستره وسیع سازمان را در برمی گیرد به عبارت
  دیگر، روش ماشینی در هر یک از نظریه های دیوان سالارانه (بوروکراتیک)، اداری و
  مدیریت علمی به وضوح قابل مشاهده است و این معنا در تعریفی که نظریه پردازان
  سنت گرا ازسازمان ارائه کرده اند هویداست

  .

  آن ها بر این باورند که سازمان ساختاری از روابط قدرت، اهداف،نقش ها،
  فعالیت ها، ارتباطها و عوامل دیگری است که بین افرادی که بایکدیگر به صورت گروهی
  کار می کنند، وجود دارد

  .
  ^(۳)

  لازم به ذکر است که هر سه جریان
  دیوان سالارانه، نظریه اداری ومدیریت علمی در چهارچوب مکتب سنت گرایان، همین نقطه
  نظر را ازتعریف سازمان دارند

  .

  این سه جریان در یک مقطع زمانی (۱۹۰۰ ۱۹۵۰) رشد و توسعه پیداکرده اند

  .

  اما این نکته جالب است که آن ها به وسیله سه گروه جدا از هم ودرعین
  حال، هم مسلک گسترش یافته اند

  .

  دیوان سالاری عمدتا توسط جامعه شناسان مورد توجه قرار گرفته، درحالی که
  نظریه های مدیریت علمی و اداری به وسیله افرادی علاقه مند به کاربردهای عملی بررسی
  شده است

  .

  آن ها علی رغم نظر گروه اول (جامعه شناسان) تنها به توصیف
  سازمان نپرداختند، بکله اصولی برای بهبود عملی سازمان به کار بردنددر مقایسه با
  وبر،

  (۴)

  آنها مصمم بودند که دیوان سالار شدن را نشان دهند و
  توان خود را برای تشخیص اصول جزئی و روش های مشخص این نوع سازمان صرف کنند

  . ^(۵)

  مورگان بر این باور است که همین روش مدیران علمی، بسیاری ازاصول ماشینی
  را در اذهان ما وارد ساخته است. وی می گوید: «در حالی که نظریه پردازان
  مدیریت سنتی بر طراحی کل سازمان تاکید دارند، مدیران علمی بر طراحی و
  مدیریت شغل های فردی اصرار می ورزند و از طریق تفکرات این نظریه پردازان است که
  مقدارزیادی اصول ماشینی از سازمان در افکار روزانه ما تثبیت یافته است

  » ^(۶)

  قابل ذکر است که این تفکر ابتدا به وسیله جامعه شناس آلمانی،ماکس وبر،
  مطرح شد. وی تشابه بین ماشینی شدن صنعت و تنوع شکل های دیوان سالاری از سازماندهی
  را نشان داد. در کار وی، ما ابتدا تعریف جامعی از دیوان سالاری به عنوان شکلی از سازمان
  می یابیم که براساس دقت، سرعت، وضوح، قانون و کارایی به دست آحده و بر خلاقیت،
  تقسیم کار ثابت، سلسله مراتب سرپرستان، روش ها و قوانین مشخص تاکیدمی کند

  (۷)

  .

  وبر به عنوان یک جامعه شناس، به نتایج اجتماعی ازدیاددیوان
  سالاری علاقه نشان می داد. او دریافت که چنین نگرش ظرفیتی برای تکرار و ماشینی
  نمودن هر جنبه از زندگی انسان فراهم می نماید، درحالی که روح انسانی را برای
  فعالیت خودجوش فرسوده می کند

  . ^(۸)

  معمولاوقتی درباره سازمان می اندیشیم، در ذهن ما وضعیتح از رحابط ح
  منظم و مشخص بین بخش ها تداعی می شود که از یک ترتیب منطقی خاص برخورداراست و از
  این دیدگاه، زمانی که سازمان را مورد مطالعه قرار می دهیم «به عنوان نتیجه، انتظار
  داریم سازمان ها همانند ماشین عمل کنند

  :

  در یک روش تکراری، کارا، واقع بینانه و قابل پیش بینی

  » ^(۹) .

  از این رو، در شرایط معینی سبک ماشینی می تواند در قالب این
  نظام مدیریت، پایه و اساس عملیات مؤثر قرار گیرد

  .

  اما در نظر برخی، روش مزبور می تواند پیامدهای ناگواری نیز در پی داشته
  باشد. بنابراین، فهمیدن این که چگونه و چه موقعی درگیر تفکرماشینی شویم و چگونه
  نظریه های پذیرفته شده سازمان این نگرش راحمایت می کند، اهمیت دارد

  ;

  زیرا
  ایراد عمده ای که به بسیاری ازسازمان های جدید وارد است جایگزین نمودن این نوع
  نگرش با ایده های جدید است

  .

  از آنچه ذکر گردید، فهمیده می شود که نظریه های سنتی هر کدام به فراخور
  خود، سهم بسزایی در دیوان سالارانه نمودن سازمان دارد و نظام مدیریت ماشینی را
  موجب کارایی و بالا رفتن سطح تولید می داندلازم به یادآوری است که این گرایش در
  ویژگی های منحصر به فرد این نظریه ها تبلور پیدا کرده است، هر چند نمی توان ادعا
  کرد که نظریه های مزبور نکات منفی در بر نداشته و هیچ گونه محدودیتی ندارداز
  این رو در جدول ذیل، هم به ویژگی ها و هم به محدودیت ها، به گونه ای مقایسه ای،
  اشاره شده است

  :

  نظریه های
  سنت گرایان جدید و سازمان اندام وار

  (۱۰)

  ظهور حرکت سنت گرایان جدید با پیدایش نهضت روابط انسانی،

  (۱۱)

  سرآغاز فصلی جدید در عرصه نظریه پردازی گشت، به طوری که جنبش
  جدید،انسان را با نگاه «انسان » نگریسته و دریچه ای نو برای نظریه های رفتاری باز
  نموده است

  .

  بی شک، پیدایش مکتب روابط انسانی، انقلابی بزرگ در رفتار سازمانی
  ومدیریت بود، به گونه ای که پس از ظهور روش جدید اداره سازمان ها،بشر گام های
  بلندی برای دستیابی به اهداف انسانی و بر آوردن نیازهای روانی برداشت

  .

  در سال ۱۹۲۴ میلادی، متخصصان برنامه ای تحقیقی برای مطالعه
  «اثرات روشنایی بر قدرت تولید» طراحی کردند که با اجرای آن و مطالعات بعدی، در واقع
  نشو و نمای تحولی عظیم در دنیای مدیریت آغاز گشت که این بررسی ها بعدها به مطالعات
  هاثورن

  (۱۲)

  شهرت یافت

  .

  آنچه مسلم است آن که این تحقیقات با پدیده ای نوظهور مواجه بود که با
  روند پژوهش های گذشته تفاوت فاحشی داشت

  ;

  بدین معنا که جنبه های انگیزشی و روانی
  انسان ها چهارچوب اساسی این مطالعات را تشکیل می داد و در واقع، پیچیدگی رفتاری
  انسان ها و برخورداری آن ها ازعواطف و شخصیت های متفاوت، موجب پدید آمدن حوادثی
  همچون واقعه دهه ۱۹۳۰ بود

  .

  در دهه ۱۹۲۰ و اوایل ۱۹۳۰ نهضت روابط انسانی، که ابتکار التون میوو
  همکارانش بود، در نیمه های کار، راه را بر روش تایلور بست عقیده این نظریه پردازان
  این بود که علاوه بر یافتن بهترین روش های فن آوری برای بازده بالای کار، نفع مدیریت
  در آن است که به شوون انسانی نیز توجه کند

  .

  ادعای آنان این بود که مراکز واقعی قدرت در سازمان ها، ارتباطات
  ومناسباتی است که میان انسان ها در درون واحدهای کاری به وجود می آیدمطالعه این
  روابط برای مدیریت و تجزیه و تحلیل سازمان مهم ترین مساله بود

  .

  سازمان باید در کنار کارگران توسعه پیدا می کرد و احساسات وگرایش های
  انسانی را در نظر می گرفت

  . ^(۱۳)

  نظریه های سنت گرایان
  جدید با توجه به گرایش های انسانی، پژوهش های رفتاری دیگری را دنبال کرد که
  ساختاری اندام وار را در سازمان توصیه می کرد. جنبش روابط انسانی اگرچه جهشی در
  این زمینه داشت وتا حدی از نگرش ماشینی تهی بود، اما همچون نظریه های سنتی
  جزءنگربود به عبارت دیگر، هم نظریه پردازان مناسبات انسانی و هم سنت گرایان،
  گرایشی جزءنگرانه داشتند; یعنی: یکی به درون افرادمی نگریست و از جنبه های بیرونی
  و محیطی غافل بود و دیگری به جنبه ماشینی توجه می نمودو به درون افراد وقعی نمی نهاد

  .

  شایان ذکر است که سنت گرایان در بعضی از اصول، به جنبه انسانی تصریح
  نموده اند، اما در عمل، به ساختار ماشینی بیش تر توجه کرده انداز این رو، نقطه
  اشتراک هر دو گروه از نظریه ها، جزءنگر بودن آن هاست و برای آن ها، نوعی نقصیه و محدودیت
  محسوب می شود که در ادامه روندتکمیلی نظریه ها، پژوهشگران با نگرشی نظام مند به
  سازمان، این نقصیه را را، که کل نگر است، مطرح ساخته اند «نظریه سیستمی »، که
  برتالنفی

  (۱۵)

  متبکر آن بود، درتجزیه و تحلیل
  سازمان به تمام عوامل محیطی مؤثر، توجه داشت و چون تفکر نظام مند در آن حاکم بود و
  با دیدی باز سازمان را مورد بررسی قرار می داد، در آن نظام مدیریت اندام وار از
  اهمیت ویژه ای برخورداربود; زیرا شیوه بازخورد

  (۱۶)

  در آن قابل
  بازیافت بود و نگرشی پویابه همراه داشت

  .

  اما آنچه از دریچه نقادی می توان بر این نظریه مطرح ساخت این که اولا،
  در نظر گرفتن تمام عوامل و شاخص ها در سازمان و آثار آن ها رانسبت به همدیگر
  سنجیدن، بسیار مشکل و امکان عملی آن، به خصوص درجوامع در حال توسعه و بالاخص در
  توسعه پایدار، بسیار کم است

  .

  ثانیا، این دیدگاه تنها یک نگرش کلی است و در زمینه روش، هیچ
  چیزتازه ای ارائه نمی دهد

  .

  در واقع، شعارش این است که به محیط اطراف خوب نگاه کن، سپس به
  مددمتخصصان و با بهره گیری از مدیریت علمی و روابط انسانی، مدیریت کن از این رو،
  ضعف های موجود این نظریه محققان را بر آن داشت که نظریه ای نو، که بتواند در تمامی
  موسسات منشا تحولات گردد، ارائه کنند سرانجام پس از مطالعات بسیار، روشی به نام
  «اقتضایی

  »
  ^(۱۷)

  ابداع کردند

  .

  اقتضایی و شرطی به معنای آن است که یک چیز به چیزهای دیگر
  وابسته است یا ویژگی یک سازمان به کل وقعیت بستگی دارد; چیزی که در یک محیط مؤثر
  واقع می شود در محیط دیگری نمی تواند مؤثر واقع شود; راه منحصر به فردی که بهترین
  باشد وجود ندارد

  .

  معنای نظریه اقتضایی این است: «آن بستگی دارد

  . » ^(۱۸)

  نکته ای
  که قابل ذکر است این که بر اساس این نظریه، گاهی روش ماشینی مؤثر است و گاهی روش
  اندام وار; یعنی: برخی از سازمان ها در محیطهایی ثابت وبا فن آوری یکنواخت و در
  نتیجه، مهار دیوان سالاری و وظیفه مداری اداره می شوند و نظامی همچون مدیریت
  ماشینی را می طلبند و در برخی دیگر، محیط نامطمئن و فن آوری ناهمگن موجب فقدان
  کاربری و ارتباطات رسمی نخواهد شد و خاستگاهشان نظامی ماشینی است

  الگوی ماشینی

  (۱۹)

  و الگوی اندام وار

  همان گونه که اشاره شد، هر نوع ساختاری در قالب یکی از دو نظام

  (۲۰)

  قرار گرفته که ماشینی و اندام واربودن مشخصه آن هاست

  .

  اگر در هر سازمانی متغیرهای محتوایی و محیطی ثابت و فن آوری یکنواخت و
  با هدف کارایی بالا وجود داشته باشد و فرهنگ حاکم بر آن،ابزاری بودن کارکنان را
  ترویج نماید، نظام مدیریت ماشینی بهترین الگوی ساختاری راارائه خواهد داد

  .

  لازم به یادآوری است که این نوع ساختار طی دهه های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ نشرو
  گسترش پیدا کرده، بسیار پیچیده و رسمی و دارای یک شبکه محدوداطلاعاتی است که
  معمولا از بالا به پایین جریان دارد

  .

  همچنین افراد رده پایین در تصمیم گیری ها هیچ نقشی ندارندآنچه مسلم است
  این که یک ساختار هرمی شکل، که در آن وظایف به صورتی انعطاف ناپذیر و دقیق معین
  شده اند، می تواند نمونه ای از این نظام باشد از این رو، به طور خلاصه، می توان
  ویژگی های ساختار ماشینی راچنین برشمرد

  :

  ۱-

  واحدها در سطح افقی پراکنده اند

  ۲-

  روابط بسیار دقیق و انعطاف ناپذیر است

  ۳-

  شرح وظایف مشخص است

  ۴-

  کارها رسمی و مشخص است

  ۵-

  مجاری ارتباطی رسمی است

  ۶-

  نظام تصمیم گیری متمرکز است

  (۲۱)

  یکی دیگر از ساختارها، ساختار اندام وار است که از نظر پیچیدگی ورسمی
  بودن در سطح بسیار پایینی قرار دارد و دارای یک شبکه اطلاعاتی وسیع است در فرایند
  تصمیم گیری مشارکت می نماید

  .

  لازم به توضیح است که الگوی اندام وار در خلال دهه های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰رشد
  و گسترش پیدا کرده است

  .

  نکته مهمی که وجود دارد این است که در طراحی سازمان، اگر
  متغیرهای محتوایی و محیطی نامطمئن، فن آوری ناهمگن، و هدف در آن اثربخشی بوده و
  فرهنگ حاکم بر آن در کانون توجه قرار دادن کارکنان باشد،نظام مدیریت اندام وار
  بهترین ساختار را پیشنهاد می دهد

  .

  بدیهی است که ذکر خصوصیات چنین ساختاری در ارائه تصویر روشن تری ازآن
  سهم بسزایی دارد

  .

  از این رو، به طور خلاصه، می توان گفت که ویژگی های الگوی
  اندام وارشامل موارد ذیل است

  :

  ۱-

  پراکندگی در سطح افقی اندک است

  ۲-

  همکاری و اشتراک مساعی (هم افقی و هم عمودی)
  زیاد است

  ۳-

  وظایف انعطاف پذیر است

  ۴-

  وظایف کاملا رسمی و مشخص نیست

  ۵-

  ارتباطات غیر رسمی است

  ۶-

  نظام تصمیم گیری غیر متمرکز است

  (۲۲)

  باید توجه داشت که در چنین نظامی، ساختار غیر متمرکز، شیوه مهارقومی و
  طایفه ای، ارتباط چهره به چهره و تصمیم گیری به صورت آزمون وخطاست

  .

  در این جا، ذکر این مطلب مهم است که بدانیم کدام یک از دو الگو
  وروش مزبور بهتر و مؤثرتر است

  .

  از این رو، در یک ارزیابی کلی از مباحث مزبور، می توان اظهار داشت که
  نظام های مدیریت ماشینی و اندام وار در مقایسه با یکدیگر، هرکدام در جایگاه
  ساختاری خود، بسیار مؤثر و کارآست، اما از نظرمقام و شان نظری، هر یک در ظرف زمانی
  خاص با ویژگی های مخصوص خودمورد استفاده قرار می گیرد

  .

  به عبارت واضح تر، اگر بتوانیم طیفی از نظریه ها را در نظر بگیریم که
  نظریه های سنتی در یک طرف طیف و نظریه های سنت گرایان جدید در طرف دیگر باشد، می توانیم
  بگوییم که «ماشینی » ساختاری مناسب برای سنت گرایی و «اندام وار

  »

  ساختاری
  مناسب برای سنت گرایان جدید است

  .

  در نظریه اقتضایی هم شیوه منحصر به فردی که بهترین باشد وجودندارد;
  یعنی: بستگی به کل موقعیت دارد

  .

  اکنون که تا حدی با شرایط ساختاری

  (۲۳)

  نظام های علمی
  مدیریت آشناشدیم، مقایسه آن ها با نظام مدیریت اسلامی، به درک بیش تر نظام ها،
  به ویژه مدیریت اسلامی، کمک می کند

  .

  مقایسه نظام های
  مدیریت ماشینی و اندام وار با نظام مدیریت اسلامی

  اگر بخواهیم نگرش های مربوط به هر دوره زمانی از نظریه ها را در
  نوع نظام و چگونگی ساختار هر کدام به تصویر بکشیم، بدون شک، مقایسه نظام مدیریت
  ماشینی یا اندام وار چاره ساز خواهد بود

  .

  اما در این مقاله، غرض مقایسه توصیفی نظام های مزبور با نظام مدیریت
  اسلامی است و بیش ترین تاکید بر شاخص های مهم در نظام مدیریت اسلامی است به همین
  دلیل، ابتدا تعاریفی از هر یک از این نظام هاارائه می شود، سپس به اجمال، این سه
  روش از ابعاد گوناگون بررسی می گردد:مدیریت ماشینی شیوه ای از مدیریت است که
  سازمان را در حال ماشینی و ایستا نگاه می دارد و ساختار آن را تحکیم می بخشد

  .

  مدیریت اندام وار شیوه ای است که کلیه افراد سازمان را به صورت واحدهای
  زنده و متاثر از یکدیگر در نظر می گیرد

  .

  اما مدیریت اسلامی شیوه ای از مدیریت است که تمامی افراد سازمان رابه
  صورت انسان های مسوول و متاثر از ارزش ها با جهت دهی نظام ارزشی اسلام در کل
  سازمان می بیند

  .

  چنان که از تعاریف فهمیده می شود، وجه تمایز مدیریت اسلامی از
  دیگرنظام ها در نظام ارزشی است که نشات گرفته از جهان بینی الهی می باشد; کل جهان
  هستی را به صورت مجموعه ای هماهنگ و هدفدار می بیندکه سنت های ربوبی بر آن حاکم
  است

  .

  از سوی دیگر، در این نوع اداره جامعه، شرافت انسانی مد نظر است وقوای
  نباتی و حیوانی در واقع، زمینه ساز رشد انسانی و کمال معنوی وابزارهایی برای رسیدن
  به درجات بلند و سعادت جاودانی است بنابراین، باید در تعیین اهداف و خط مشی های
  سازمان، اصالت را به ارزش های معنوی داد; بدین معنا که اسلامی بودن سازمان اقتضا
  دارد که در حیطه فعالیت آن، اهداف معنوی و هنجارهای مربوط به آن رعایت گردد و نه
  تنها تامین منافع مادی موجب پایمال کردن مصالح انسانی نشود، بلکه حتی المقدور سعی
  بر این باشد که منافع مادی در جهت مصالح انسانی و مقدمه ای برای توسعه و تعمیق
  بینش های الهی و ترویج شعایر اسلامی قرار گیرد. از آنچه بیان گردید، فرق بین بینش
  اسلامی در نگرش مدیریتی با تفکرات دیگر تا حدی آشکار گردید

  .

  شکی نیست که یکی از راه های شناخت هر الگویی مقایسه آن بادیگرالگوهاست

  .

  آنچه مسلم است این که موضوع مزبور در این جا نیز چنین وضعیتی دارداز
  این رو، مقایسه نظام های مدیریتی با نظام مدیریت اسلامی بسیارمفید است.بدیهی
  است بررسی تمام جوانب نظام ها مقدور نیست

  .

  لذا، تنها مقایسه توصیفی برخی از شاخص های مهم توجه می شود(تجزیه و
  تحلیل زوایای دیگر آن ها به مجال بیش تری نیاز دارد

  )

  ۱ –

  نگرش کلی مدیر

  الف نگرش به هویت انسان

  :

  در نظام مدیریت ماشینی، نگرش با هویت سخت افزاری و در نظام های مدیریت
  اندام وار و اسلامی، نگرش با هویت نرم افزاری است، با این تفاوت که در مدیریت
  اسلامی، نگرش الهی نیز وجود دارد; یعنی: به انسان با این دید نگریسته می شود که وی
  لایق کرامت انسانی بوده ومستعد رسیدن به قرب الهی و نیل به مقام جانشینی خداست،
  چنان که ازمفهوم جانشینی در قرآن کریم فهمیده می شود; آن جا که می فرماید: «واذ
  قال ربک للملائکه انی جاعل فی الارض خلیفه » (بقره: ۳۰); به یادآر آنگاه که
  پروردگار تو فرشتگان را فرمود: من در زمین خلیفه ای(از بشر) خواهم گماشت ناگفته پیداست
  که این احتمال نیز وجود داردکه انسان خود را در مسیری قرار دهد که به بیراهه
  بینجامد و به جای تکامل، به سیر قهقرایی کشانده شود، ولی از آن جا که هدف
  مدیریت اسلامی هدایت و رشد انسان هاست، مدیر اسلامی به فراخور افراد سازمان خویش،
  پیوسته در پی آن است که همگام با پیشرفت مادی موسسه خود وفراهم شدن امکانات مادی
  برای کارکنان، به رشد و تعالی معنوی افرادسازمانش بیندیشد لازم به ذکر است که بین
  آیه مزبور و آیه پیش از آن(آیات ۲۹ و

  ۳۰

  بقره)ارتباط نزدیکی وجود دارد; زیرا
  خداوند از قبل، امکانات زندگی رافراهم کرده، سپس انسان را آفریده است، چنان که
  ابتدا فرمود: «خلق لکم ما فی الارض جمیعا»;تمام آنچه را در زمین است برای شما
  آفرید سپس فرمود: «انی جاعل فی الارض خلیفه…»; در زمین جانشینی از نوع بشر خواهم
  گماشت

  .

  آمادگی زمین برای آفرینش انسان نکته ای است که می توان از ارتباطمیان
  دو آیه مزبور فهمید: همچنان که حضرت امیر(ع) در نهج البلاغه می فرماید

  :

  «

  فلما مهد ارضه و انفذ امره اختار آدم

  »; ^(۲۴)

  همین که زمین راگسترد و فرمانش را نافذ قرار داد، انسان را آفرید

  .

  از این رو، با توجه به ارتباط این دو آیه، بعضی از مفسران چنین استنباط
  کرده اند که امکانات مادی شایسته است که در اختیار انسان قرار گیرد و باید ابزاری
  برای رشد معنوی و تکامل انسانی واقع گرددحال از آن جا که در نظام مدیریت اسلامی،
  رشد و تعالی بشر تنها درگرو پیشرفت اقتصادی نیست، بلکه رشد اقتصادی همسو با پویایی
  معنوی است، پس نیاز انسان اله صفحه استاندارد:

  فایل فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی شامل ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

  شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

  لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

  توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

  ---

  بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی :

  Normal
  ۰

  false
  false
  false

  EN-US
  X-NONE
  AR-SA

  MicrosoftInternetExplorer4

  /* Style Definitions */
  table.MsoNormalTable
  {mso-style-name:”Table Normal”;
  mso-tstyle-rowband-size:0;
  mso-tstyle-colband-size:0;
  mso-style-noshow:yes;
  mso-style-priority:99;
  mso-style-qformat:yes;
  mso-style-parent:””;
  mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
  mso-para-margin:0in;
  mso-para-margin-bottom:.0001pt;
  mso-pagination:widow-orphan;
  font-size:11.0pt;
  font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
  mso-ascii-font-family:Calibri;
  mso-ascii-theme-font:minor-latin;
  mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
  mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
  mso-hansi-font-family:Calibri;
  mso-hansi-theme-font:minor-latin;
  mso-bidi-font-family:Arial;
  mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

  اشاره

  در این مقاله، ابتدا روند کلی نظریه ها، مسیر پیدایش و نضج آن ها وظهور
  الگوی ساختار ماشینی از نظریه پردازی سنت گرایان (کلاسیک ها) وساختار اساسی از
  نظریه پردازی سنت گرایان جدید (نئو کلاسیک ها) موردبررسی قرار گرفته، سپس نظام های
  مدیریت ماشینی (مکانیکی) واندام وار (ارگانیکی) به طور مختصر معرفی شده و با ارائه
  تعاریفی از این نظام ها و نظام مدیریت اسلامی، به مقایسه توصیفی بین آن ها دربرخی
  شاخص ها پرداخته شده است

  .

  لازم به ذکر است که مقایسه مزبور ابتدا درباره نگرش کلی مدیر به هویت
  انسان، به کار و به کارکنان در هر یک از نظام ها بوده، سپس مهارت های مورد نیاز یک
  مدیر از دیدگاه های گوناگون بررسی گردیده،آنگاه جهت گیری ذهنی نسبت به عامل کلیدی
  سازمان و عملکرد آن درنظام ها شناسایی شده، برخی از ویژگی های روانی افراد با
  نگرش های متفاوت مورد ارزیابی قرار گرفته و چگونگی تعامل مدیران با
  کارکنان پی جویی شده است در ادامه، به انگیزش و عوامل برانگیختگی درنظام های
  موجود، کاربری و شیوه تصمیم گیری در هر کدام پرداخته وفرایند تصمیم گیری اسلامی در
  روایات مورد بحث قرار گرفته و درنهایت، به فن آوری در نظام ها اشاره شده و به
  عنوان متغیری قلمدادگردیده است که انسان می تواند با قدرت خدادادی، آن را به کار
  گیرد

  .

  شایان ذکر است که در بحث ها، بیش تر به نظام مدیریت اسلامی توجه شده و
  اغلب درصدد شناخت آن، مقایسه انجام گرفته است

  .

  مقدمه

  بشر از دیرباز درصدد یافتن راه های خوشبختی و سعادت خود در جهان هستی
  بوده است و در این رهگذر، به اهمیت تعامل با دیگران پی برده و در جست و جوی روش ها
  و الگوهایی برآمده تا در جهت رسیدن به کمال،از آن ها یاری طلبد

  .

  از این جا بود که حوزه های فکری بشری در پژوهش های متعدد از جمله حوزه
  مدیریت و سازمان به تلاش در راه ارائه روشی معقول و منطقی به بشر برآمدند و هر
  کدام از نقطه نظر تفکرات خویش، الگوهایی پیشنهادنمودند تایلور

  (۱)

  و دیگران به بررسی سازمان با نگرش ماشینی پرداختند و نظریه پردازان
  سنت گرا را در این مسیر هدایت کردند

  .

  سنت گرایان جدید به روشی دیگر اندیشیدند و در این عرصه، به انسان
  وروحیات او بهای بیش تری دادند، اما در هر کدام از روش های مزبور،نقطه های کور
  فراوانی مشاهده شد و نظریه های موجود، اعم از علمی،اداری و رفتاری، هیچ کدام نتوانست خلا
  انسانی موجود در جامعه وروابط بین انسان ها را بهبود بخشد; زیرا ذهن بشری توان
  ارائه سبکی کامل و بی عیب برای نیک بختی جوامع انسانی نداشت

  .

  این عجز فکری ما را بر آن داشت تا در جست و جوی تفکری باشیم که منشا
  آن، ذهن محدود انسان ها نیست، بلکه سرچشمه آن کلام وحی بوده واز رایحه کلام الهی
  بهره برده باشد

  .

  در این زمینه به دین آن هم دین اسلام متمسک شده و به کتاب آسمانی و
  کلمات مفسران وحی استناد گردیده تا شاید از این رهگذر،به نظامی برتر یعنی: نظام
  مدیریت اسلامی رهنمون شویم که متکفل نگرشی الهی به انسان ها و راهنمایی آن ها به
  سوی تکامل، رشد و نموجوامع بشری است

  .

  اما توجه به این نکته نیز ضروری است که این مختصر گنجایش پرداختن به
  تمام زوایای نظام مزبور را ندارد

  .

  اما درباره برخی از شاخص های موجود در نظام های دیگر بحث خواهد شد
  ومقایسه ای توصیفی بین آن ها و نظام مدیریت اسلامی انجام خواهد گرفت تا بتوان
  تصویری از مدیریت اسلامی ارائه داد

  .

  نظریه های سنتی و
  سازمان ماشینی

  (۲)

  به طور کلی، نظریه های سنتی در سه مسیر تحول یافته اند که در هر یک از
  آن ها، ساختار ماشینی همچون چتری گستره وسیع سازمان را در برمی گیرد به عبارت
  دیگر، روش ماشینی در هر یک از نظریه های دیوان سالارانه (بوروکراتیک)، اداری و
  مدیریت علمی به وضوح قابل مشاهده است و این معنا در تعریفی که نظریه پردازان
  سنت گرا ازسازمان ارائه کرده اند هویداست

  .

  آن ها بر این باورند که سازمان ساختاری از روابط قدرت، اهداف،نقش ها،
  فعالیت ها، ارتباطها و عوامل دیگری است که بین افرادی که بایکدیگر به صورت گروهی
  کار می کنند، وجود دارد

  .
  ^(۳)

  لازم به ذکر است که هر سه جریان
  دیوان سالارانه، نظریه اداری ومدیریت علمی در چهارچوب مکتب سنت گرایان، همین نقطه
  نظر را ازتعریف سازمان دارند

  .

  این سه جریان در یک مقطع زمانی (۱۹۰۰ ۱۹۵۰) رشد و توسعه پیداکرده اند

  .

  اما این نکته جالب است که آن ها به وسیله سه گروه جدا از هم ودرعین
  حال، هم مسلک گسترش یافته اند

  .

  دیوان سالاری عمدتا توسط جامعه شناسان مورد توجه قرار گرفته، درحالی که
  نظریه های مدیریت علمی و اداری به وسیله افرادی علاقه مند به کاربردهای عملی بررسی
  شده است

  .

  آن ها علی رغم نظر گروه اول (جامعه شناسان) تنها به توصیف
  سازمان نپرداختند، بکله اصولی برای بهبود عملی سازمان به کار بردنددر مقایسه با
  وبر،

  (۴)

  آنها مصمم بودند که دیوان سالار شدن را نشان دهند و
  توان خود را برای تشخیص اصول جزئی و روش های مشخص این نوع سازمان صرف کنند

  . ^(۵)

  مورگان بر این باور است که همین روش مدیران علمی، بسیاری ازاصول ماشینی
  را در اذهان ما وارد ساخته است. وی می گوید: «در حالی که نظریه پردازان
  مدیریت سنتی بر طراحی کل سازمان تاکید دارند، مدیران علمی بر طراحی و
  مدیریت شغل های فردی اصرار می ورزند و از طریق تفکرات این نظریه پردازان است که
  مقدارزیادی اصول ماشینی از سازمان در افکار روزانه ما تثبیت یافته است

  » ^(۶)

  قابل ذکر است که این تفکر ابتدا به وسیله جامعه شناس آلمانی،ماکس وبر،
  مطرح شد. وی تشابه بین ماشینی شدن صنعت و تنوع شکل های دیوان سالاری از سازماندهی
  را نشان داد. در کار وی، ما ابتدا تعریف جامعی از دیوان سالاری به عنوان شکلی از سازمان
  می یابیم که براساس دقت، سرعت، وضوح، قانون و کارایی به دست آحده و بر خلاقیت،
  تقسیم کار ثابت، سلسله مراتب سرپرستان، روش ها و قوانین مشخص تاکیدمی کند

  (۷)

  .

  وبر به عنوان یک جامعه شناس، به نتایج اجتماعی ازدیاددیوان
  سالاری علاقه نشان می داد. او دریافت که چنین نگرش ظرفیتی برای تکرار و ماشینی
  نمودن هر جنبه از زندگی انسان فراهم می نماید، درحالی که روح انسانی را برای
  فعالیت خودجوش فرسوده می کند

  . ^(۸)

  معمولاوقتی درباره سازمان می اندیشیم، در ذهن ما وضعیتح از رحابط ح
  منظم و مشخص بین بخش ها تداعی می شود که از یک ترتیب منطقی خاص برخورداراست و از
  این دیدگاه، زمانی که سازمان را مورد مطالعه قرار می دهیم «به عنوان نتیجه، انتظار
  داریم سازمان ها همانند ماشین عمل کنند

  :

  در یک روش تکراری، کارا، واقع بینانه و قابل پیش بینی

  » ^(۹) .

  از این رو، در شرایط معینی سبک ماشینی می تواند در قالب این
  نظام مدیریت، پایه و اساس عملیات مؤثر قرار گیرد

  .

  اما در نظر برخی، روش مزبور می تواند پیامدهای ناگواری نیز در پی داشته
  باشد. بنابراین، فهمیدن این که چگونه و چه موقعی درگیر تفکرماشینی شویم و چگونه
  نظریه های پذیرفته شده سازمان این نگرش راحمایت می کند، اهمیت دارد

  ;

  زیرا
  ایراد عمده ای که به بسیاری ازسازمان های جدید وارد است جایگزین نمودن این نوع
  نگرش با ایده های جدید است

  .

  از آنچه ذکر گردید، فهمیده می شود که نظریه های سنتی هر کدام به فراخور
  خود، سهم بسزایی در دیوان سالارانه نمودن سازمان دارد و نظام مدیریت ماشینی را
  موجب کارایی و بالا رفتن سطح تولید می داندلازم به یادآوری است که این گرایش در
  ویژگی های منحصر به فرد این نظریه ها تبلور پیدا کرده است، هر چند نمی توان ادعا
  کرد که نظریه های مزبور نکات منفی در بر نداشته و هیچ گونه محدودیتی ندارداز
  این رو در جدول ذیل، هم به ویژگی ها و هم به محدودیت ها، به گونه ای مقایسه ای،
  اشاره شده است

  :

  نظریه های
  سنت گرایان جدید و سازمان اندام وار

  (۱۰)

  ظهور حرکت سنت گرایان جدید با پیدایش نهضت روابط انسانی،

  (۱۱)

  سرآغاز فصلی جدید در عرصه نظریه پردازی گشت، به طوری که جنبش
  جدید،انسان را با نگاه «انسان » نگریسته و دریچه ای نو برای نظریه های رفتاری باز
  نموده است

  .

  بی شک، پیدایش مکتب روابط انسانی، انقلابی بزرگ در رفتار سازمانی
  ومدیریت بود، به گونه ای که پس از ظهور روش جدید اداره سازمان ها،بشر گام های
  بلندی برای دستیابی به اهداف انسانی و بر آوردن نیازهای روانی برداشت

  .

  در سال ۱۹۲۴ میلادی، متخصصان برنامه ای تحقیقی برای مطالعه
  «اثرات روشنایی بر قدرت تولید» طراحی کردند که با اجرای آن و مطالعات بعدی، در واقع
  نشو و نمای تحولی عظیم در دنیای مدیریت آغاز گشت که این بررسی ها بعدها به مطالعات
  هاثورن

  (۱۲)

  شهرت یافت

  .

  آنچه مسلم است آن که این تحقیقات با پدیده ای نوظهور مواجه بود که با
  روند پژوهش های گذشته تفاوت فاحشی داشت

  ;

  بدین معنا که جنبه های انگیزشی و روانی
  انسان ها چهارچوب اساسی این مطالعات را تشکیل می داد و در واقع، پیچیدگی رفتاری
  انسان ها و برخورداری آن ها ازعواطف و شخصیت های متفاوت، موجب پدید آمدن حوادثی
  همچون واقعه دهه ۱۹۳۰ بود

  .

  در دهه ۱۹۲۰ و اوایل ۱۹۳۰ نهضت روابط انسانی، که ابتکار التون میوو
  همکارانش بود، در نیمه های کار، راه را بر روش تایلور بست عقیده این نظریه پردازان
  این بود که علاوه بر یافتن بهترین روش های فن آوری برای بازده بالای کار، نفع مدیریت
  در آن است که به شوون انسانی نیز توجه کند

  .

  ادعای آنان این بود که مراکز واقعی قدرت در سازمان ها، ارتباطات
  ومناسباتی است که میان انسان ها در درون واحدهای کاری به وجود می آیدمطالعه این
  روابط برای مدیریت و تجزیه و تحلیل سازمان مهم ترین مساله بود

  .

  سازمان باید در کنار کارگران توسعه پیدا می کرد و احساسات وگرایش های
  انسانی را در نظر می گرفت

  . ^(۱۳)

  نظریه های سنت گرایان
  جدید با توجه به گرایش های انسانی، پژوهش های رفتاری دیگری را دنبال کرد که
  ساختاری اندام وار را در سازمان توصیه می کرد. جنبش روابط انسانی اگرچه جهشی در
  این زمینه داشت وتا حدی از نگرش ماشینی تهی بود، اما همچون نظریه های سنتی
  جزءنگربود به عبارت دیگر، هم نظریه پردازان مناسبات انسانی و هم سنت گرایان،
  گرایشی جزءنگرانه داشتند; یعنی: یکی به درون افرادمی نگریست و از جنبه های بیرونی
  و محیطی غافل بود و دیگری به جنبه ماشینی توجه می نمودو به درون افراد وقعی نمی نهاد

  .

  شایان ذکر است که سنت گرایان در بعضی از اصول، به جنبه انسانی تصریح
  نموده اند، اما در عمل، به ساختار ماشینی بیش تر توجه کرده انداز این رو، نقطه
  اشتراک هر دو گروه از نظریه ها، جزءنگر بودن آن هاست و برای آن ها، نوعی نقصیه و محدودیت
  محسوب می شود که در ادامه روندتکمیلی نظریه ها، پژوهشگران با نگرشی نظام مند به
  سازمان، این نقصیه را را، که کل نگر است، مطرح ساخته اند «نظریه سیستمی »، که
  برتالنفی

  (۱۵)

  متبکر آن بود، درتجزیه و تحلیل
  سازمان به تمام عوامل محیطی مؤثر، توجه داشت و چون تفکر نظام مند در آن حاکم بود و
  با دیدی باز سازمان را مورد بررسی قرار می داد، در آن نظام مدیریت اندام وار از
  اهمیت ویژه ای برخورداربود; زیرا شیوه بازخورد

  (۱۶)

  در آن قابل
  بازیافت بود و نگرشی پویابه همراه داشت

  .

  اما آنچه از دریچه نقادی می توان بر این نظریه مطرح ساخت این که اولا،
  در نظر گرفتن تمام عوامل و شاخص ها در سازمان و آثار آن ها رانسبت به همدیگر
  سنجیدن، بسیار مشکل و امکان عملی آن، به خصوص درجوامع در حال توسعه و بالاخص در
  توسعه پایدار، بسیار کم است

  .

  ثانیا، این دیدگاه تنها یک نگرش کلی است و در زمینه روش، هیچ
  چیزتازه ای ارائه نمی دهد

  .

  در واقع، شعارش این است که به محیط اطراف خوب نگاه کن، سپس به
  مددمتخصصان و با بهره گیری از مدیریت علمی و روابط انسانی، مدیریت کن از این رو،
  ضعف های موجود این نظریه محققان را بر آن داشت که نظریه ای نو، که بتواند در تمامی
  موسسات منشا تحولات گردد، ارائه کنند سرانجام پس از مطالعات بسیار، روشی به نام
  «اقتضایی

  »
  ^(۱۷)

  ابداع کردند

  .

  اقتضایی و شرطی به معنای آن است که یک چیز به چیزهای دیگر
  وابسته است یا ویژگی یک سازمان به کل وقعیت بستگی دارد; چیزی که در یک محیط مؤثر
  واقع می شود در محیط دیگری نمی تواند مؤثر واقع شود; راه منحصر به فردی که بهترین
  باشد وجود ندارد

  .

  معنای نظریه اقتضایی این است: «آن بستگی دارد

  . » ^(۱۸)

  نکته ای
  که قابل ذکر است این که بر اساس این نظریه، گاهی روش ماشینی مؤثر است و گاهی روش
  اندام وار; یعنی: برخی از سازمان ها در محیطهایی ثابت وبا فن آوری یکنواخت و در
  نتیجه، مهار دیوان سالاری و وظیفه مداری اداره می شوند و نظامی همچون مدیریت
  ماشینی را می طلبند و در برخی دیگر، محیط نامطمئن و فن آوری ناهمگن موجب فقدان
  کاربری و ارتباطات رسمی نخواهد شد و خاستگاهشان نظامی ماشینی است

  الگوی ماشینی

  (۱۹)

  و الگوی اندام وار

  همان گونه که اشاره شد، هر نوع ساختاری در قالب یکی از دو نظام

  (۲۰)

  قرار گرفته که ماشینی و اندام واربودن مشخصه آن هاست

  .

  اگر در هر سازمانی متغیرهای محتوایی و محیطی ثابت و فن آوری یکنواخت و
  با هدف کارایی بالا وجود داشته باشد و فرهنگ حاکم بر آن،ابزاری بودن کارکنان را
  ترویج نماید، نظام مدیریت ماشینی بهترین الگوی ساختاری راارائه خواهد داد

  .

  لازم به یادآوری است که این نوع ساختار طی دهه های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ نشرو
  گسترش پیدا کرده، بسیار پیچیده و رسمی و دارای یک شبکه محدوداطلاعاتی است که
  معمولا از بالا به پایین جریان دارد

  .

  همچنین افراد رده پایین در تصمیم گیری ها هیچ نقشی ندارندآنچه مسلم است
  این که یک ساختار هرمی شکل، که در آن وظایف به صورتی انعطاف ناپذیر و دقیق معین
  شده اند، می تواند نمونه ای از این نظام باشد از این رو، به طور خلاصه، می توان
  ویژگی های ساختار ماشینی راچنین برشمرد

  :

  ۱-

  واحدها در سطح افقی پراکنده اند

  ۲-

  روابط بسیار دقیق و انعطاف ناپذیر است

  ۳-

  شرح وظایف مشخص است

  ۴-

  کارها رسمی و مشخص است

  ۵-

  مجاری ارتباطی رسمی است

  ۶-

  نظام تصمیم گیری متمرکز است

  (۲۱)

  یکی دیگر از ساختارها، ساختار اندام وار است که از نظر پیچیدگی ورسمی
  بودن در سطح بسیار پایینی قرار دارد و دارای یک شبکه اطلاعاتی وسیع است در فرایند
  تصمیم گیری مشارکت می نماید

  .

  لازم به توضیح است که الگوی اندام وار در خلال دهه های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰رشد
  و گسترش پیدا کرده است

  .

  نکته مهمی که وجود دارد این است که در طراحی سازمان، اگر
  متغیرهای محتوایی و محیطی نامطمئن، فن آوری ناهمگن، و هدف در آن اثربخشی بوده و
  فرهنگ حاکم بر آن در کانون توجه قرار دادن کارکنان باشد،نظام مدیریت اندام وار
  بهترین ساختار را پیشنهاد می دهد

  .

  بدیهی است که ذکر خصوصیات چنین ساختاری در ارائه تصویر روشن تری ازآن
  سهم بسزایی دارد

  .

  از این رو، به طور خلاصه، می توان گفت که ویژگی های الگوی
  اندام وارشامل موارد ذیل است

  :

  ۱-

  پراکندگی در سطح افقی اندک است

  ۲-

  همکاری و اشتراک مساعی (هم افقی و هم عمودی)
  زیاد است

  ۳-

  وظایف انعطاف پذیر است

  ۴-

  وظایف کاملا رسمی و مشخص نیست

  ۵-

  ارتباطات غیر رسمی است

  ۶-

  نظام تصمیم گیری غیر متمرکز است

  (۲۲)

  باید توجه داشت که در چنین نظامی، ساختار غیر متمرکز، شیوه مهارقومی و
  طایفه ای، ارتباط چهره به چهره و تصمیم گیری به صورت آزمون وخطاست

  .

  در این جا، ذکر این مطلب مهم است که بدانیم کدام یک از دو الگو
  وروش مزبور بهتر و مؤثرتر است

  .

  از این رو، در یک ارزیابی کلی از مباحث مزبور، می توان اظهار داشت که
  نظام های مدیریت ماشینی و اندام وار در مقایسه با یکدیگر، هرکدام در جایگاه
  ساختاری خود، بسیار مؤثر و کارآست، اما از نظرمقام و شان نظری، هر یک در ظرف زمانی
  خاص با ویژگی های مخصوص خودمورد استفاده قرار می گیرد

  .

  به عبارت واضح تر، اگر بتوانیم طیفی از نظریه ها را در نظر بگیریم که
  نظریه های سنتی در یک طرف طیف و نظریه های سنت گرایان جدید در طرف دیگر باشد، می توانیم
  بگوییم که «ماشینی » ساختاری مناسب برای سنت گرایی و «اندام وار

  »

  ساختاری
  مناسب برای سنت گرایان جدید است

  .

  در نظریه اقتضایی هم شیوه منحصر به فردی که بهترین باشد وجودندارد;
  یعنی: بستگی به کل موقعیت دارد

  .

  اکنون که تا حدی با شرایط ساختاری

  (۲۳)

  نظام های علمی
  مدیریت آشناشدیم، مقایسه آن ها با نظام مدیریت اسلامی، به درک بیش تر نظام ها،
  به ویژه مدیریت اسلامی، کمک می کند

  .

  مقایسه نظام های
  مدیریت ماشینی و اندام وار با نظام مدیریت اسلامی

  اگر بخواهیم نگرش های مربوط به هر دوره زمانی از نظریه ها را در
  نوع نظام و چگونگی ساختار هر کدام به تصویر بکشیم، بدون شک، مقایسه نظام مدیریت
  ماشینی یا اندام وار چاره ساز خواهد بود

  .

  اما در این مقاله، غرض مقایسه توصیفی نظام های مزبور با نظام مدیریت
  اسلامی است و بیش ترین تاکید بر شاخص های مهم در نظام مدیریت اسلامی است به همین
  دلیل، ابتدا تعاریفی از هر یک از این نظام هاارائه می شود، سپس به اجمال، این سه
  روش از ابعاد گوناگون بررسی می گردد:مدیریت ماشینی شیوه ای از مدیریت است که
  سازمان را در حال ماشینی و ایستا نگاه می دارد و ساختار آن را تحکیم می بخشد

  .

  مدیریت اندام وار شیوه ای است که کلیه افراد سازمان را به صورت واحدهای
  زنده و متاثر از یکدیگر در نظر می گیرد

  .

  اما مدیریت اسلامی شیوه ای از مدیریت است که تمامی افراد سازمان رابه
  صورت انسان های مسوول و متاثر از ارزش ها با جهت دهی نظام ارزشی اسلام در کل
  سازمان می بیند

  .

  چنان که از تعاریف فهمیده می شود، وجه تمایز مدیریت اسلامی از
  دیگرنظام ها در نظام ارزشی است که نشات گرفته از جهان بینی الهی می باشد; کل جهان
  هستی را به صورت مجموعه ای هماهنگ و هدفدار می بیندکه سنت های ربوبی بر آن حاکم
  است

  .

  از سوی دیگر، در این نوع اداره جامعه، شرافت انسانی مد نظر است وقوای
  نباتی و حیوانی در واقع، زمینه ساز رشد انسانی و کمال معنوی وابزارهایی برای رسیدن
  به درجات بلند و سعادت جاودانی است بنابراین، باید در تعیین اهداف و خط مشی های
  سازمان، اصالت را به ارزش های معنوی داد; بدین معنا که اسلامی بودن سازمان اقتضا
  دارد که در حیطه فعالیت آن، اهداف معنوی و هنجارهای مربوط به آن رعایت گردد و نه
  تنها تامین منافع مادی موجب پایمال کردن مصالح انسانی نشود، بلکه حتی المقدور سعی
  بر این باشد که منافع مادی در جهت مصالح انسانی و مقدمه ای برای توسعه و تعمیق
  بینش های الهی و ترویج شعایر اسلامی قرار گیرد. از آنچه بیان گردید، فرق بین بینش
  اسلامی در نگرش مدیریتی با تفکرات دیگر تا حدی آشکار گردید

  .

  شکی نیست که یکی از راه های شناخت هر الگویی مقایسه آن بادیگرالگوهاست

  .

  آنچه مسلم است این که موضوع مزبور در این جا نیز چنین وضعیتی دارداز
  این رو، مقایسه نظام های مدیریتی با نظام مدیریت اسلامی بسیارمفید است.بدیهی
  است بررسی تمام جوانب نظام ها مقدور نیست

  .

  لذا، تنها مقایسه توصیفی برخی از شاخص های مهم توجه می شود(تجزیه و
  تحلیل زوایای دیگر آن ها به مجال بیش تری نیاز دارد

  )

  ۱ –

  نگرش کلی مدیر

  الف نگرش به هویت انسان

  :

  در نظام مدیریت ماشینی، نگرش با هویت سخت افزاری و در نظام های مدیریت
  اندام وار و اسلامی، نگرش با هویت نرم افزاری است، با این تفاوت که در مدیریت
  اسلامی، نگرش الهی نیز وجود دارد; یعنی: به انسان با این دید نگریسته می شود که وی
  لایق کرامت انسانی بوده ومستعد رسیدن به قرب الهی و نیل به مقام جانشینی خداست،
  چنان که ازمفهوم جانشینی در قرآن کریم فهمیده می شود; آن جا که می فرماید: «واذ
  قال ربک للملائکه انی جاعل فی الارض خلیفه » (بقره: ۳۰); به یادآر آنگاه که
  پروردگار تو فرشتگان را فرمود: من در زمین خلیفه ای(از بشر) خواهم گماشت ناگفته پیداست
  که این احتمال نیز وجود داردکه انسان خود را در مسیری قرار دهد که به بیراهه
  بینجامد و به جای تکامل، به سیر قهقرایی کشانده شود، ولی از آن جا که هدف
  مدیریت اسلامی هدایت و رشد انسان هاست، مدیر اسلامی به فراخور افراد سازمان خویش،
  پیوسته در پی آن است که همگام با پیشرفت مادی موسسه خود وفراهم شدن امکانات مادی
  برای کارکنان، به رشد و تعالی معنوی افرادسازمانش بیندیشد لازم به ذکر است که بین
  آیه مزبور و آیه پیش از آن(آیات ۲۹ و

  ۳۰

  بقره)ارتباط نزدیکی وجود دارد; زیرا
  خداوند از قبل، امکانات زندگی رافراهم کرده، سپس انسان را آفریده است، چنان که
  ابتدا فرمود: «خلق لکم ما فی الارض جمیعا»;تمام آنچه را در زمین است برای شما
  آفرید سپس فرمود: «انی جاعل فی الارض خلیفه…»; در زمین جانشینی از نوع بشر خواهم
  گماشت

  .

  آمادگی زمین برای آفرینش انسان نکته ای است که می توان از ارتباطمیان
  دو آیه مزبور فهمید: همچنان که حضرت امیر(ع) در نهج البلاغه می فرماید

  :

  «

  فلما مهد ارضه و انفذ امره اختار آدم

  »; ^(۲۴)

  همین که زمین راگسترد و فرمانش را نافذ قرار داد، انسان را آفرید

  .

  از این رو، با توجه به ارتباط این دو آیه، بعضی از مفسران چنین استنباط
  کرده اند که امکانات مادی شایسته است که در اختیار انسان قرار گیرد و باید ابزاری
  برای رشد معنوی و تکامل انسانی واقع گرددحال از آن جا که در نظام مدیریت اسلامی،
  رشد و تعالی بشر تنها درگرو پیشرفت اقتصادی نیست، بلکه رشد اقتصادی همسو با پویایی
  معنوی است، پس نیاز انسان اله صفحه منظم و آماده استفاده است.

• مورد تأیید علمی: فایل فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی بر اساس استانداردهای دانشگاهی تدوین شده و برای پروژه‌های علمی مناسب است.
• طراحی بی‌نقص: فایل فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی با ساختاری مرتب و منظم طراحی شده که کار با آن را آسان می‌کند.
• هدیه رایگان: همراه با فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی، یک پاورپوینت شکیل و حرفه‌ای نیز به شما تقدیم می‌شود.
• آماده ارائه: فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی و پاورپوینت هدیه به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که بدون نیاز به ویرایش، برای جلسات و ارائه‌ها آماده باشند.
• مطالب به‌روز و مفید: محتوای علمی فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی به‌گونه‌ای تدوین شده که فهم مطالب را برای شما آسان‌تر کند.
• قابلیت ویرایش آسان: فایل فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی به‌راحتی قابل تغییر و سفارشی‌سازی است.
• تضمین کیفیت: کیفیت فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی و پاورپوینت هدیه تضمین‌شده است و پشتیبانی کامل ارائه می‌شود.

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت مقایسه توصیفی نظام های مدیریت سازمانی با نظام مدیریت اسلامی :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

اشاره

در این مقاله، ابتدا روند کلی نظریه ها، مسیر پیدایش و نضج آن ها وظهور
الگوی ساختار ماشینی از نظریه پردازی سنت گرایان (کلاسیک ها) وساختار اساسی از
نظریه پردازی سنت گرایان جدید (نئو کلاسیک ها) موردبررسی قرار گرفته، سپس نظام های
مدیریت ماشینی (مکانیکی) واندام وار (ارگانیکی) به طور مختصر معرفی شده و با ارائه
تعاریفی از این نظام ها و نظام مدیریت اسلامی، به مقایسه توصیفی بین آن ها دربرخی
شاخص ها پرداخته شده است

.

لازم به ذکر است که مقایسه مزبور ابتدا درباره نگرش کلی مدیر به هویت
انسان، به کار و به کارکنان در هر یک از نظام ها بوده، سپس مهارت های مورد نیاز یک
مدیر از دیدگاه های گوناگون بررسی گردیده،آنگاه جهت گیری ذهنی نسبت به عامل کلیدی
سازمان و عملکرد آن درنظام ها شناسایی شده، برخی از ویژگی های روانی افراد با
نگرش های متفاوت مورد ارزیابی قرار گرفته و چگونگی تعامل مدیران با
کارکنان پی جویی شده است در ادامه، به انگیزش و عوامل برانگیختگی درنظام های
موجود، کاربری و شیوه تصمیم گیری در هر کدام پرداخته وفرایند تصمیم گیری اسلامی در
روایات مورد بحث قرار گرفته و درنهایت، به فن آوری در نظام ها اشاره شده و به
عنوان متغیری قلمدادگردیده است که انسان می تواند با قدرت خدادادی، آن را به کار
گیرد

.

شایان ذکر است که در بحث ها، بیش تر به نظام مدیریت اسلامی توجه شده و
اغلب درصدد شناخت آن، مقایسه انجام گرفته است

.

مقدمه

بشر از دیرباز درصدد یافتن راه های خوشبختی و سعادت خود در جهان هستی
بوده است و در این رهگذر، به اهمیت تعامل با دیگران پی برده و در جست و جوی روش ها
و الگوهایی برآمده تا در جهت رسیدن به کمال،از آن ها یاری طلبد

.

از این جا بود که حوزه های فکری بشری در پژوهش های متعدد از جمله حوزه
مدیریت و سازمان به تلاش در راه ارائه روشی معقول و منطقی به بشر برآمدند و هر
کدام از نقطه نظر تفکرات خویش، الگوهایی پیشنهادنمودند تایلور

(۱)

و دیگران به بررسی سازمان با نگرش ماشینی پرداختند و نظریه پردازان
سنت گرا را در این مسیر هدایت کردند

.

سنت گرایان جدید به روشی دیگر اندیشیدند و در این عرصه، به انسان
وروحیات او بهای بیش تری دادند، اما در هر کدام از روش های مزبور،نقطه های کور
فراوانی مشاهده شد و نظریه های موجود، اعم از علمی،اداری و رفتاری، هیچ کدام نتوانست خلا
انسانی موجود در جامعه وروابط بین انسان ها را بهبود بخشد; زیرا ذهن بشری توان
ارائه سبکی کامل و بی عیب برای نیک بختی جوامع انسانی نداشت

.

این عجز فکری ما را بر آن داشت تا در جست و جوی تفکری باشیم که منشا
آن، ذهن محدود انسان ها نیست، بلکه سرچشمه آن کلام وحی بوده واز رایحه کلام الهی
بهره برده باشد

.

در این زمینه به دین آن هم دین اسلام متمسک شده و به کتاب آسمانی و
کلمات مفسران وحی استناد گردیده تا شاید از این رهگذر،به نظامی برتر یعنی: نظام
مدیریت اسلامی رهنمون شویم که متکفل نگرشی الهی به انسان ها و راهنمایی آن ها به
سوی تکامل، رشد و نموجوامع بشری است

.

اما توجه به این نکته نیز ضروری است که این مختصر گنجایش پرداختن به
تمام زوایای نظام مزبور را ندارد

.

اما درباره برخی از شاخص های موجود در نظام های دیگر بحث خواهد شد
ومقایسه ای توصیفی بین آن ها و نظام مدیریت اسلامی انجام خواهد گرفت تا بتوان
تصویری از مدیریت اسلامی ارائه داد

.

نظریه های سنتی و
سازمان ماشینی

(۲)

به طور کلی، نظریه های سنتی در سه مسیر تحول یافته اند که در هر یک از
آن ها، ساختار ماشینی همچون چتری گستره وسیع سازمان را در برمی گیرد به عبارت
دیگر، روش ماشینی در هر یک از نظریه های دیوان سالارانه (بوروکراتیک)، اداری و
مدیریت علمی به وضوح قابل مشاهده است و این معنا در تعریفی که نظریه پردازان
سنت گرا ازسازمان ارائه کرده اند هویداست

.

آن ها بر این باورند که سازمان ساختاری از روابط قدرت، اهداف،نقش ها،
فعالیت ها، ارتباطها و عوامل دیگری است که بین افرادی که بایکدیگر به صورت گروهی
کار می کنند، وجود دارد

.
^(۳)

لازم به ذکر است که هر سه جریان
دیوان سالارانه، نظریه اداری ومدیریت علمی در چهارچوب مکتب سنت گرایان، همین نقطه
نظر را ازتعریف سازمان دارند

.

این سه جریان در یک مقطع زمانی (۱۹۰۰ ۱۹۵۰) رشد و توسعه پیداکرده اند

.

اما این نکته جالب است که آن ها به وسیله سه گروه جدا از هم ودرعین
حال، هم مسلک گسترش یافته اند

.

دیوان سالاری عمدتا توسط جامعه شناسان مورد توجه قرار گرفته، درحالی که
نظریه های مدیریت علمی و اداری به وسیله افرادی علاقه مند به کاربردهای عملی بررسی
شده است

.

آن ها علی رغم نظر گروه اول (جامعه شناسان) تنها به توصیف
سازمان نپرداختند، بکله اصولی برای بهبود عملی سازمان به کار بردنددر مقایسه با
وبر،

(۴)

آنها مصمم بودند که دیوان سالار شدن را نشان دهند و
توان خود را برای تشخیص اصول جزئی و روش های مشخص این نوع سازمان صرف کنند

. ^(۵)

مورگان بر این باور است که همین روش مدیران علمی، بسیاری ازاصول ماشینی
را در اذهان ما وارد ساخته است. وی می گوید: «در حالی که نظریه پردازان
مدیریت سنتی بر طراحی کل سازمان تاکید دارند، مدیران علمی بر طراحی و
مدیریت شغل های فردی اصرار می ورزند و از طریق تفکرات این نظریه پردازان است که
مقدارزیادی اصول ماشینی از سازمان در افکار روزانه ما تثبیت یافته است

» ^(۶)

قابل ذکر است که این تفکر ابتدا به وسیله جامعه شناس آلمانی،ماکس وبر،
مطرح شد. وی تشابه بین ماشینی شدن صنعت و تنوع شکل های دیوان سالاری از سازماندهی
را نشان داد. در کار وی، ما ابتدا تعریف جامعی از دیوان سالاری به عنوان شکلی از سازمان
می یابیم که براساس دقت، سرعت، وضوح، قانون و کارایی به دست آحده و بر خلاقیت،
تقسیم کار ثابت، سلسله مراتب سرپرستان، روش ها و قوانین مشخص تاکیدمی کند

(۷)

.

وبر به عنوان یک جامعه شناس، به نتایج اجتماعی ازدیاددیوان
سالاری علاقه نشان می داد. او دریافت که چنین نگرش ظرفیتی برای تکرار و ماشینی
نمودن هر جنبه از زندگی انسان فراهم می نماید، درحالی که روح انسانی را برای
فعالیت خودجوش فرسوده می کند

. ^(۸)

معمولاوقتی درباره سازمان می اندیشیم، در ذهن ما وضعیتح از رحابط ح
منظم و مشخص بین بخش ها تداعی می شود که از یک ترتیب منطقی خاص برخورداراست و از
این دیدگاه، زمانی که سازمان را مورد مطالعه قرار می دهیم «به عنوان نتیجه، انتظار
داریم سازمان ها همانند ماشین عمل کنند

:

در یک روش تکراری، کارا، واقع بینانه و قابل پیش بینی

» ^(۹) .

از این رو، در شرایط معینی سبک ماشینی می تواند در قالب این
نظام مدیریت، پایه و اساس عملیات مؤثر قرار گیرد

.

اما در نظر برخی، روش مزبور می تواند پیامدهای ناگواری نیز در پی داشته
باشد. بنابراین، فهمیدن این که چگونه و چه موقعی درگیر تفکرماشینی شویم و چگونه
نظریه های پذیرفته شده سازمان این نگرش راحمایت می کند، اهمیت دارد

;

زیرا
ایراد عمده ای که به بسیاری ازسازمان های جدید وارد است جایگزین نمودن این نوع
نگرش با ایده های جدید است

.

از آنچه ذکر گردید، فهمیده می شود که نظریه های سنتی هر کدام به فراخور
خود، سهم بسزایی در دیوان سالارانه نمودن سازمان دارد و نظام مدیریت ماشینی را
موجب کارایی و بالا رفتن سطح تولید می داندلازم به یادآوری است که این گرایش در
ویژگی های منحصر به فرد این نظریه ها تبلور پیدا کرده است، هر چند نمی توان ادعا
کرد که نظریه های مزبور نکات منفی در بر نداشته و هیچ گونه محدودیتی ندارداز
این رو در جدول ذیل، هم به ویژگی ها و هم به محدودیت ها، به گونه ای مقایسه ای،
اشاره شده است

:

نظریه های
سنت گرایان جدید و سازمان اندام وار

(۱۰)

ظهور حرکت سنت گرایان جدید با پیدایش نهضت روابط انسانی،

(۱۱)

سرآغاز فصلی جدید در عرصه نظریه پردازی گشت، به طوری که جنبش
جدید،انسان را با نگاه «انسان » نگریسته و دریچه ای نو برای نظریه های رفتاری باز
نموده است

.

بی شک، پیدایش مکتب روابط انسانی، انقلابی بزرگ در رفتار سازمانی
ومدیریت بود، به گونه ای که پس از ظهور روش جدید اداره سازمان ها،بشر گام های
بلندی برای دستیابی به اهداف انسانی و بر آوردن نیازهای روانی برداشت

.

در سال ۱۹۲۴ میلادی، متخصصان برنامه ای تحقیقی برای مطالعه
«اثرات روشنایی بر قدرت تولید» طراحی کردند که با اجرای آن و مطالعات بعدی، در واقع
نشو و نمای تحولی عظیم در دنیای مدیریت آغاز گشت که این بررسی ها بعدها به مطالعات
هاثورن

(۱۲)

شهرت یافت

.

آنچه مسلم است آن که این تحقیقات با پدیده ای نوظهور مواجه بود که با
روند پژوهش های گذشته تفاوت فاحشی داشت

;

بدین معنا که جنبه های انگیزشی و روانی
انسان ها چهارچوب اساسی این مطالعات را تشکیل می داد و در واقع، پیچیدگی رفتاری
انسان ها و برخورداری آن ها ازعواطف و شخصیت های متفاوت، موجب پدید آمدن حوادثی
همچون واقعه دهه ۱۹۳۰ بود

.

در دهه ۱۹۲۰ و اوایل ۱۹۳۰ نهضت روابط انسانی، که ابتکار التون میوو
همکارانش بود، در نیمه های کار، راه را بر روش تایلور بست عقیده این نظریه پردازان
این بود که علاوه بر یافتن بهترین روش های فن آوری برای بازده بالای کار، نفع مدیریت
در آن است که به شوون انسانی نیز توجه کند

.

ادعای آنان این بود که مراکز واقعی قدرت در سازمان ها، ارتباطات
ومناسباتی است که میان انسان ها در درون واحدهای کاری به وجود می آیدمطالعه این
روابط برای مدیریت و تجزیه و تحلیل سازمان مهم ترین مساله بود

.

سازمان باید در کنار کارگران توسعه پیدا می کرد و احساسات وگرایش های
انسانی را در نظر می گرفت

. ^(۱۳)

نظریه های سنت گرایان
جدید با توجه به گرایش های انسانی، پژوهش های رفتاری دیگری را دنبال کرد که
ساختاری اندام وار را در سازمان توصیه می کرد. جنبش روابط انسانی اگرچه جهشی در
این زمینه داشت وتا حدی از نگرش ماشینی تهی بود، اما همچون نظریه های سنتی
جزءنگربود به عبارت دیگر، هم نظریه پردازان مناسبات انسانی و هم سنت گرایان،
گرایشی جزءنگرانه داشتند; یعنی: یکی به درون افرادمی نگریست و از جنبه های بیرونی
و محیطی غافل بود و دیگری به جنبه ماشینی توجه می نمودو به درون افراد وقعی نمی نهاد

.

شایان ذکر است که سنت گرایان در بعضی از اصول، به جنبه انسانی تصریح
نموده اند، اما در عمل، به ساختار ماشینی بیش تر توجه کرده انداز این رو، نقطه
اشتراک هر دو گروه از نظریه ها، جزءنگر بودن آن هاست و برای آن ها، نوعی نقصیه و محدودیت
محسوب می شود که در ادامه روندتکمیلی نظریه ها، پژوهشگران با نگرشی نظام مند به
سازمان، این نقصیه را را، که کل نگر است، مطرح ساخته اند «نظریه سیستمی »، که
برتالنفی

(۱۵)

متبکر آن بود، درتجزیه و تحلیل
سازمان به تمام عوامل محیطی مؤثر، توجه داشت و چون تفکر نظام مند در آن حاکم بود و
با دیدی باز سازمان را مورد بررسی قرار می داد، در آن نظام مدیریت اندام وار از
اهمیت ویژه ای برخورداربود; زیرا شیوه بازخورد

(۱۶)

در آن قابل
بازیافت بود و نگرشی پویابه همراه داشت

.

اما آنچه از دریچه نقادی می توان بر این نظریه مطرح ساخت این که اولا،
در نظر گرفتن تمام عوامل و شاخص ها در سازمان و آثار آن ها رانسبت به همدیگر
سنجیدن، بسیار مشکل و امکان عملی آن، به خصوص درجوامع در حال توسعه و بالاخص در
توسعه پایدار، بسیار کم است

.

ثانیا، این دیدگاه تنها یک نگرش کلی است و در زمینه روش، هیچ
چیزتازه ای ارائه نمی دهد

.

در واقع، شعارش این است که به محیط اطراف خوب نگاه کن، سپس به
مددمتخصصان و با بهره گیری از مدیریت علمی و روابط انسانی، مدیریت کن از این رو،
ضعف های موجود این نظریه محققان را بر آن داشت که نظریه ای نو، که بتواند در تمامی
موسسات منشا تحولات گردد، ارائه کنند سرانجام پس از مطالعات بسیار، روشی به نام
«اقتضایی

»
^(۱۷)

ابداع کردند

.

اقتضایی و شرطی به معنای آن است که یک چیز به چیزهای دیگر
وابسته است یا ویژگی یک سازمان به کل وقعیت بستگی دارد; چیزی که در یک محیط مؤثر
واقع می شود در محیط دیگری نمی تواند مؤثر واقع شود; راه منحصر به فردی که بهترین
باشد وجود ندارد

.

معنای نظریه اقتضایی این است: «آن بستگی دارد

. » ^(۱۸)

نکته ای
که قابل ذکر است این که بر اساس این نظریه، گاهی روش ماشینی مؤثر است و گاهی روش
اندام وار; یعنی: برخی از سازمان ها در محیطهایی ثابت وبا فن آوری یکنواخت و در
نتیجه، مهار دیوان سالاری و وظیفه مداری اداره می شوند و نظامی همچون مدیریت
ماشینی را می طلبند و در برخی دیگر، محیط نامطمئن و فن آوری ناهمگن موجب فقدان
کاربری و ارتباطات رسمی نخواهد شد و خاستگاهشان نظامی ماشینی است

الگوی ماشینی

(۱۹)

و الگوی اندام وار

همان گونه که اشاره شد، هر نوع ساختاری در قالب یکی از دو نظام

(۲۰)

قرار گرفته که ماشینی و اندام واربودن مشخصه آن هاست

.

اگر در هر سازمانی متغیرهای محتوایی و محیطی ثابت و فن آوری یکنواخت و
با هدف کارایی بالا وجود داشته باشد و فرهنگ حاکم بر آن،ابزاری بودن کارکنان را
ترویج نماید، نظام مدیریت ماشینی بهترین الگوی ساختاری راارائه خواهد داد

.

لازم به یادآوری است که این نوع ساختار طی دهه های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ نشرو
گسترش پیدا کرده، بسیار پیچیده و رسمی و دارای یک شبکه محدوداطلاعاتی است که
معمولا از بالا به پایین جریان دارد

.

همچنین افراد رده پایین در تصمیم گیری ها هیچ نقشی ندارندآنچه مسلم است
این که یک ساختار هرمی شکل، که در آن وظایف به صورتی انعطاف ناپذیر و دقیق معین
شده اند، می تواند نمونه ای از این نظام باشد از این رو، به طور خلاصه، می توان
ویژگی های ساختار ماشینی راچنین برشمرد

:

۱-

واحدها در سطح افقی پراکنده اند

۲-

روابط بسیار دقیق و انعطاف ناپذیر است

۳-

شرح وظایف مشخص است

۴-

کارها رسمی و مشخص است

۵-

مجاری ارتباطی رسمی است

۶-

نظام تصمیم گیری متمرکز است

(۲۱)

یکی دیگر از ساختارها، ساختار اندام وار است که از نظر پیچیدگی ورسمی
بودن در سطح بسیار پایینی قرار دارد و دارای یک شبکه اطلاعاتی وسیع است در فرایند
تصمیم گیری مشارکت می نماید

.

لازم به توضیح است که الگوی اندام وار در خلال دهه های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰رشد
و گسترش پیدا کرده است

.

نکته مهمی که وجود دارد این است که در طراحی سازمان، اگر
متغیرهای محتوایی و محیطی نامطمئن، فن آوری ناهمگن، و هدف در آن اثربخشی بوده و
فرهنگ حاکم بر آن در کانون توجه قرار دادن کارکنان باشد،نظام مدیریت اندام وار
بهترین ساختار را پیشنهاد می دهد

.

بدیهی است که ذکر خصوصیات چنین ساختاری در ارائه تصویر روشن تری ازآن
سهم بسزایی دارد

.

از این رو، به طور خلاصه، می توان گفت که ویژگی های الگوی
اندام وارشامل موارد ذیل است

:

۱-

پراکندگی در سطح افقی اندک است

۲-

همکاری و اشتراک مساعی (هم افقی و هم عمودی)
زیاد است

۳-

وظایف انعطاف پذیر است

۴-

وظایف کاملا رسمی و مشخص نیست

۵-

ارتباطات غیر رسمی است

۶-

نظام تصمیم گیری غیر متمرکز است

(۲۲)

باید توجه داشت که در چنین نظامی، ساختار غیر متمرکز، شیوه مهارقومی و
طایفه ای، ارتباط چهره به چهره و تصمیم گیری به صورت آزمون وخطاست

.

در این جا، ذکر این مطلب مهم است که بدانیم کدام یک از دو الگو
وروش مزبور بهتر و مؤثرتر است

.

از این رو، در یک ارزیابی کلی از مباحث مزبور، می توان اظهار داشت که
نظام های مدیریت ماشینی و اندام وار در مقایسه با یکدیگر، هرکدام در جایگاه
ساختاری خود، بسیار مؤثر و کارآست، اما از نظرمقام و شان نظری، هر یک در ظرف زمانی
خاص با ویژگی های مخصوص خودمورد استفاده قرار می گیرد

.

به عبارت واضح تر، اگر بتوانیم طیفی از نظریه ها را در نظر بگیریم که
نظریه های سنتی در یک طرف طیف و نظریه های سنت گرایان جدید در طرف دیگر باشد، می توانیم
بگوییم که «ماشینی » ساختاری مناسب برای سنت گرایی و «اندام وار

»

ساختاری
مناسب برای سنت گرایان جدید است

.

در نظریه اقتضایی هم شیوه منحصر به فردی که بهترین باشد وجودندارد;
یعنی: بستگی به کل موقعیت دارد

.

اکنون که تا حدی با شرایط ساختاری

(۲۳)

نظام های علمی
مدیریت آشناشدیم، مقایسه آن ها با نظام مدیریت اسلامی، به درک بیش تر نظام ها،
به ویژه مدیریت اسلامی، کمک می کند

.

مقایسه نظام های
مدیریت ماشینی و اندام وار با نظام مدیریت اسلامی

اگر بخواهیم نگرش های مربوط به هر دوره زمانی از نظریه ها را در
نوع نظام و چگونگی ساختار هر کدام به تصویر بکشیم، بدون شک، مقایسه نظام مدیریت
ماشینی یا اندام وار چاره ساز خواهد بود

.

اما در این مقاله، غرض مقایسه توصیفی نظام های مزبور با نظام مدیریت
اسلامی است و بیش ترین تاکید بر شاخص های مهم در نظام مدیریت اسلامی است به همین
دلیل، ابتدا تعاریفی از هر یک از این نظام هاارائه می شود، سپس به اجمال، این سه
روش از ابعاد گوناگون بررسی می گردد:مدیریت ماشینی شیوه ای از مدیریت است که
سازمان را در حال ماشینی و ایستا نگاه می دارد و ساختار آن را تحکیم می بخشد

.

مدیریت اندام وار شیوه ای است که کلیه افراد سازمان را به صورت واحدهای
زنده و متاثر از یکدیگر در نظر می گیرد

.

اما مدیریت اسلامی شیوه ای از مدیریت است که تمامی افراد سازمان رابه
صورت انسان های مسوول و متاثر از ارزش ها با جهت دهی نظام ارزشی اسلام در کل
سازمان می بیند

.

چنان که از تعاریف فهمیده می شود، وجه تمایز مدیریت اسلامی از
دیگرنظام ها در نظام ارزشی است که نشات گرفته از جهان بینی الهی می باشد; کل جهان
هستی را به صورت مجموعه ای هماهنگ و هدفدار می بیندکه سنت های ربوبی بر آن حاکم
است

.

از سوی دیگر، در این نوع اداره جامعه، شرافت انسانی مد نظر است وقوای
نباتی و حیوانی در واقع، زمینه ساز رشد انسانی و کمال معنوی وابزارهایی برای رسیدن
به درجات بلند و سعادت جاودانی است بنابراین، باید در تعیین اهداف و خط مشی های
سازمان، اصالت را به ارزش های معنوی داد; بدین معنا که اسلامی بودن سازمان اقتضا
دارد که در حیطه فعالیت آن، اهداف معنوی و هنجارهای مربوط به آن رعایت گردد و نه
تنها تامین منافع مادی موجب پایمال کردن مصالح انسانی نشود، بلکه حتی المقدور سعی
بر این باشد که منافع مادی در جهت مصالح انسانی و مقدمه ای برای توسعه و تعمیق
بینش های الهی و ترویج شعایر اسلامی قرار گیرد. از آنچه بیان گردید، فرق بین بینش
اسلامی در نگرش مدیریتی با تفکرات دیگر تا حدی آشکار گردید

.

شکی نیست که یکی از راه های شناخت هر الگویی مقایسه آن بادیگرالگوهاست

.

آنچه مسلم است این که موضوع مزبور در این جا نیز چنین وضعیتی دارداز
این رو، مقایسه نظام های مدیریتی با نظام مدیریت اسلامی بسیارمفید است.بدیهی
است بررسی تمام جوانب نظام ها مقدور نیست

.

لذا، تنها مقایسه توصیفی برخی از شاخص های مهم توجه می شود(تجزیه و
تحلیل زوایای دیگر آن ها به مجال بیش تری نیاز دارد

)

۱ –

نگرش کلی مدیر

الف نگرش به هویت انسان

:

در نظام مدیریت ماشینی، نگرش با هویت سخت افزاری و در نظام های مدیریت
اندام وار و اسلامی، نگرش با هویت نرم افزاری است، با این تفاوت که در مدیریت
اسلامی، نگرش الهی نیز وجود دارد; یعنی: به انسان با این دید نگریسته می شود که وی
لایق کرامت انسانی بوده ومستعد رسیدن به قرب الهی و نیل به مقام جانشینی خداست،
چنان که ازمفهوم جانشینی در قرآن کریم فهمیده می شود; آن جا که می فرماید: «واذ
قال ربک للملائکه انی جاعل فی الارض خلیفه » (بقره: ۳۰); به یادآر آنگاه که
پروردگار تو فرشتگان را فرمود: من در زمین خلیفه ای(از بشر) خواهم گماشت ناگفته پیداست
که این احتمال نیز وجود داردکه انسان خود را در مسیری قرار دهد که به بیراهه
بینجامد و به جای تکامل، به سیر قهقرایی کشانده شود، ولی از آن جا که هدف
مدیریت اسلامی هدایت و رشد انسان هاست، مدیر اسلامی به فراخور افراد سازمان خویش،
پیوسته در پی آن است که همگام با پیشرفت مادی موسسه خود وفراهم شدن امکانات مادی
برای کارکنان، به رشد و تعالی معنوی افرادسازمانش بیندیشد لازم به ذکر است که بین
آیه مزبور و آیه پیش از آن(آیات ۲۹ و

۳۰

بقره)ارتباط نزدیکی وجود دارد; زیرا
خداوند از قبل، امکانات زندگی رافراهم کرده، سپس انسان را آفریده است، چنان که
ابتدا فرمود: «خلق لکم ما فی الارض جمیعا»;تمام آنچه را در زمین است برای شما
آفرید سپس فرمود: «انی جاعل فی الارض خلیفه…»; در زمین جانشینی از نوع بشر خواهم
گماشت

.

آمادگی زمین برای آفرینش انسان نکته ای است که می توان از ارتباطمیان
دو آیه مزبور فهمید: همچنان که حضرت امیر(ع) در نهج البلاغه می فرماید

:

«

فلما مهد ارضه و انفذ امره اختار آدم

»; ^(۲۴)

همین که زمین راگسترد و فرمانش را نافذ قرار داد، انسان را آفرید

.

از این رو، با توجه به ارتباط این دو آیه، بعضی از مفسران چنین استنباط
کرده اند که امکانات مادی شایسته است که در اختیار انسان قرار گیرد و باید ابزاری
برای رشد معنوی و تکامل انسانی واقع گرددحال از آن جا که در نظام مدیریت اسلامی،
رشد و تعالی بشر تنها درگرو پیشرفت اقتصادی نیست، بلکه رشد اقتصادی همسو با پویایی
معنوی است، پس نیاز انسان الهی نیز با نیاز انسان مادی متفاوت خواهد بوداز این رو،
نگرش مدیر اسلامی به نیاز ان