فایل پاورپوینت کامل اَحـکـام ثانـویه؛ ضـرورت و مصـلـحت: کـرونا و تکالیف اسـلامی مسلمانان

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اَحـکـام ثانـویه؛ ضـرورت و مصـلـحت: کـرونا و تکالیف اسـلامی مسلمانان :

یک. تعاریف احکام اولیه و ثانویه

یکی از تقسیمات احکام اسلامی، تقسیم آن به «احکام اولیه» و «احکام ثانویه» است. احکام اولیه، به احکام گفته می شود که باتوجه به شرایط عامه تکلیف، و بدون درنظرداشتن حالت های نظیر اضطرار و یا اکراه و بر همه مکلفین به شکلِ یکسان تعلق می گیرد. این احکام، توسطِ فَقِیه و مجتهد جامع الشرایط از منابع احکام اسلامی مانند قرآن، احادیث و عقل استنباط می گردد. اما «احکام ثانویه» به احکامی گفته می که در شرایط ویژ اجتماعی و یا حالات خاص مکلف، نظیر اضطرار، اکراه، حفظ مصلحت مهم تر و با درنظرداشت جوانب مسأله، با استفاده از قواعد فقهی مانند قاعده اهم و مهم، قاعده دفع ضرر محتمل، و… جایگزین «احکام اولیه» می گردد.

علت نام گذاری آن به احکام ثانویه، آن است که در طول «احکام اولیه» قرار دارد؛ یعنی مکلف، چون رعایت «احکام اولیه» برایش مشقت و محذوریت دارد، لذا معذور است؛ در چنین حالتی، پای «احکام ثانویه» در میان می آید.

دو. ده مثال برای احکام ثانویه

۱. حکمِ اولیه ی قدم نهادن در ملک غصبی بدون اجازه مالک آن، حرام است، اما اگر در وسطِ زمین غصبی، حوضی باشد که کودکی، یا بره ای، یا برغاله ای، یا حتی جوجه مرغی در آن، افتاده باشد و در حالِ تلف شدن باشد، در چنین شرایطی «حکم ثانویه» جایگزین «حکم اولیه» می گردد؛ یعنی می توانید به مقدار رفع ضرورت و نجاتِ جانِ یک انسان و یا موجود زنده، وارد زمین غصبی شوید.

۲. حکم اولیه ای استفاده از گوشت مردار، حرمت است؛اما اگر مکلف در شرایطی قرار گرفت، که برای زنده ماندنش هیچ چاره ای نداشت، می تواند از گوشتِ مردار، به مقدار رفع احتیاج استفاده نماید.

۳. حکم اولیه، «دروغ گفتن»، حرام، گناهِ کبیره و نابخشودنی است؛ اما اگر بتوانید با ساختن یک داستان و بافتن قصه دروغ، کدورت بین دو برابر و یا زن و شوهر را بر طرف نماید، و مفاسد دیگری به دنبال نداشته باشد، فقهاء و مجتهدین گفته اند در چنین مواردی دورغ گفتن اشکال ندارد.

۴. خواندنِ نمازهای یومیه به صورت جماعت، یک «حکم اولیه» و مستحب مؤکد است که در منابع مختلفِ فقه اسلامی آمده است؛ اما اگر حضور در مسجد، سبب سرایت بیماری به انسان و یا انتقال بیماری به دیگران شود، دیگر مستحب نیست؛ بلکه ماندن درخانه مستحب است. این حکم، در مواردی مانند «سرماخوردگی»، نیز صادق است.

۵. عیادت از شخص بیمار، مستحب است؛ اما اگر این بیمار، بیماری واگیردار داشته باشد(مانند وبا و کرونا)، دیگر رفتن به عیادت، مستحب نیست.

۶. صله ارحام، یک عمل واجب است؛ منتها اگر موجب بروز بیماری خود و یا اطرافیان و خویشان و یا انتقال بیماری به دیگران شود؛ دیگر واجب نیست.

۷. روزه گرفتن برای انسان مکلف واجب است؛ اما اگر همین روزه گرفتن، برای شخص بیمار، یا اگر باعث بروز بیماری، و یا سبب دوام بیماری، و یا طولانی شدن دوره درمان شود، دیگر واجب نیست؛ بلکه حرمت دارد و روزه گرفتن، باطل است.

۸. شرکت در تشییع جنازه مسلمان، یک عمل مورد سفارش است، منتها اگر موجب بروزِ بیماری و یا انتقال بیماری به دیگران شود، دیگر مستحب نیست، بلکه ممکن است حرمت هم، داشته باشد.

۹. کارهای مانند دست دادن، بَغَل کَشی، روبوسی، در آغوش گرفتن، دست بوسی پدر و مادر، نوازش کودکان، و.. کارهای نیک و پسندیده و یک «حکم اولیه» است؛ منتها این حکم مربوط به حالت عادی است؛ اگر همین عمل مستحب است؛ موجب بروز و انتقال بیماری شود، دیگر مستحب نیست.

۱۰. بر اساس «احکام اولیه» هر کسی، مالکِ مال خودش هست، می تواند گران و یا ارزان بفروشد، یا انبار کند و اصلا نفروشد؛ «این حکم اولیه»، مربوط به حالت عادی و نرمال است؛ اما اگر مردم، در شرایط اضطرار قرار گرفت، و انبارکردن و احتکارِ اجناس و کالاهای اساسی مانند مواد خوراکی، سبب گرانی و یا قحطی گردد، در چنین شرایطی، هم بر اساس مبانی شرعی و هم طبقِ قوانینِ مدنی کشورها، دولت می تواند مالکِ مال را مجبور به فروشِ اجناس، به نرخ روز نماید و یا اجناسِ احتکاری و انبار شده را ضبط نماید و به نرخ روز بفروشد و پولش را به