فایل پاورپوینت کامل بررسی حقوق اقلیت های دینی و نژادی در حکومت پیامبر اسلام (ص)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی حقوق اقلیت های دینی و نژادی در حکومت پیامبر اسلام (ص) :

۱. مفهوم اقلیت

اصطلاح اقلیت که غالباً با مشخصه هایی زبانی، قومی، دینی و مذهبی همراه است در برگیرنده آن دسته از گروه های انسانی است که در شرایطی حاشی های و در موقعیت ناشی از فرو دستی کمیتی و در عین حال اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به سر می برند. (پی یر، ۱۳۷۴، ص ۵)

به عبارت دیگر، اقلیت ها بیشتر با این وصف شناخته می شوند که در میان طبقات اجتماعی، در مقابل اکثریت از حیث سیاسی، فرهنگی و اقتصادی منزلت و جایگاه فرودستی دارند و دستیابی به پاره ای از مناصب و شغل‏ها برای آنان امکانپذیر نیست و یا حداقل مشکل می باشد. (لک زایی، ۱۳۸۳، ص۲)

برخی نیز بر این اعتقادند که اقلیت، مفهومی شمارشی و عددی نیست، بلکه این اصطلاح در مورد همه گروه‏هایی بکار می رود که در یک جامعه زندگی می کنند اما به علت وابستگی قومی، دینی، مذهبی، زبانی و رفتار و عادات از دیگر افراد آن جامعه متمایز می شوند. ممکن است این گونه افراد زیر سلطه باشند و یا از مشارکت در امور سیاسی جامعه کنار گذاشته شوند و یا مورد تبعیض و تعدی قرار گیرند، اما چنانچه نوعی احساس جمعی و گروهی نیز داشته باشند، اقلیت بشمار می روند. (همان، ص ۲) امروزه از سوی سازمان ملل و نهادهای تخصصی آن تلاش های زیادی جهت ارائه تعریف دقیق و کاملی از اقلیت بعمل آمده است ولی به نتیجه ای مؤثر نرسیده اند، زیرا تاکنون توافق خاصی بر سر گروه‏هایی که باید در قلمرو این تعریف قرار بگیرند، حاصل نگردیده است.

با اینحال در مباحث سازمان ملل متحد و نهادهای تخصصی آن، می توان مشخصه های ذیل را برای شناسایی اقلیت ها ذکر کرد:

«۱- از لحاظ تعداد کم باشند. ۲- حاکمیت را در دست نداشته باشند، ۳- تفاوت نژادی، ملی، فرهنگی، زبانی یا تفاوت مذهبی داشته باشند.» (محرابی، ۱۳۸۷، ص ۴۴) از همان سالهای آغازین ظهور اسلام و تشکیل حکومت اسلامی، جمعیت و گروه هایی از پیروان ادیان مختلف بدون آنکه به اسلام بگروند در کنار مسلمین در سرزمین های اسلامی باقی ماندند این امر زمینه شکل گیری اقلیت های دینی و ضرورت توجه به حقوق آنها را در دولت اسلامی فراهم نمود.

آنچه مسلم است در صدر اسلام با اقلیت های دینی ساکن سرزمین اسلامی پیمانی تحت عنوان «عقد ذمه» منعقد می شد البته عقد ذمه با پیروان ادیان اهل کتاب یعنی زرتشتیان، یهودیان و مسیحیان ساکن قلمرو اسلامی منعقد می گردید. بنابراین اهل ذمه غیر مسلمانانی هستند که در پناه اسلام و حکومت اسلامی زندگی می کنند و با آنان «عقد ذمه» منعقد می شود. مقصود اصلی از تشریع پیمان ذمه، ایجاد محیط امن و تفاهم در زندگی جمعی و همزیستی مسالمت آمیز میان اقلیت های مختلف دینی و مذهبی در قلمرو حکومت اسلامی است. (عمید زنجانی، ۱۳۷۰، ص ۵۷)

۲. جایگاه اقلیت ها در اسناد بین المللی

امروزه در بسیاری از کشورها، اقلیت های نژادی، مذهبی، قومی و زبانی زندگی می کنند که در بیشتر موارد و به دلایل سیاسی، مذهبی تحت فشار قرار می گیرند. حقوق بین الملل به منظور جلوگیری از تضییع حقوق این گروهها در زمینه های مختلف حقوقی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مقرراتی را در حمایت و پشتیبانی از آنان وضع کرده است.

نخستین سند در حمایت از اقلیت ها، عهدنامه ۱۸۵۶ پاریس است که صریحاً تبعیض نژادی و مذهبی را منع می نماید. پس از جنگ جهانی اول و دوم و تغییرات عمده ای که در مرز برخی کشورها رخ داد باعث اختلاط نژادی، مذهبی و قومی ملت‏ها گردید که این امر موضوع اقلیت ها و رعایت حقوق آنها را بیش از بیش آشکار ساخت. بر این اساس در زمان جامعه ملل «یک نظام بین الملل حمایت از اقلیت ها بوجود آمده بود. بدین صورت که در معاهداتی که بین دولت ها بسته می شد مقررشده بود دولت هایی که در آنها اقلیت وجود دارد، نسبت به آنها تبعیض روا ندارند و حق استفاده از زبان و مذهب خود را به آنان بدهند». بعد از جنگ جهانی دوم و تشکیل سازمان ملل متحد، در اسناد بین المللی حقوق بشر با اینکه صریحاً و بطور خاصی سندی به اقلیت ها اختصاص داده نشد، ولی با درج اصل عدم تبعیض در منشور ملل متحد، اعلامیه جهانی حقوق بشر و دیگر اسناد حقوق بشری، در واقع اقلیت های قومی، نژادی، دینی و زبانی تحت حمایت حقوق بین الملل قرار گرفته اند و امروزه کمتر کشوری یافت می شود که به صراحت حقوق اقلیت ها را نادیده بگیرد یا منکر آن شود.

به هرحال، در حقوق بین الملل علی‏رغم حمایت عام اسناد حقوق بشری از اقلیت ها، تنها سند بین المللی حمایت کننده از آنان بطور خاص «اعلامیه حقوق افراد متعلق به اقلیت های ملی، قومی، مذهبی و زبانی است که طبق ماده اول این اعلامیه، کشورها از وجود هویت ملی یا قومی، فرهنگی، مذهبی و زبانی اقلیت ها در سرزمین خود حمایت می کنند و ایجاد شرایط خاص را به منظور اعتلای این هویت، تسهیل می نمایند». (ضیایی بیگدلی، ۱۳۸۹، ص ۲۴۹)

۳. پیامبر اسلام (ص) و اقلیت ها

به شهادت تاریخ مبانی و اصول دین مبین اسلام در حمایت از حقوق اقلیت ها، در قرن هفتم میلادی برای نخستین بار گام بزرگی بوده که در راه تحقق عدالت و آزادی و برابری انسانها برداشته شده است. حقوق اقلیت ها یکی از موضوعات مهم در تاریخ اسلام است که همواره مورد توجه متفکران و غیر مسلمان قرار گرفته است. پیامبر (ص) در سیره و رفتار خویش به خوبی احترام به حقوق اقلیت ها را به نمایش گذاشته است و بدون شک الگوی رفتاری همه مسلمانان درا ین موضوع و موضوعات دیگر است و تاریخ، رفتار پیامبر (ص) با اقلیت هایی که در پناه حکومت ایشان در مدینه و اطراف آن می زیستند را ثبت کرده است.

پیامبر اسلام نه تنها تبعیض نژادی را هرگز به رسمیت نشناخته بلکه بارها بر تساوی نژادها تصریح کرده است. چنانچه در فتح مکه فرمود: «مردم از زمان آدم تا امروز مثل دانه های شانه (مساوی ) هستند؛ هیچ فضیلتی برای عرب بر عجم و برای سرخ بر سیاه وجود ندارد مگر به سبب تقوی». همچنین اقلیت های دینی نیز در پناه اسلام در انجام مراسم عبادی و حفظ آیین خود آزاد بوده اند و هیچ کس حق اذیت و آزار آنها را نداشت تا جایی که پیامبر (ص) فرمود: «هر کس به انسانی که در پناه اسلام است ظلم کند روز قیامت در برابر او خواهم بود و علیه او سخن خواهم گفت». (اصغری آقا مشهدی، ۱۳۸۹، ص ۱۲)

بنابراین اقلیت ها همواره در قلمرو اسلامی با استفاده از جمیع امکانات و مقدورات اجتماعی زندگانی می‏کنند و حتی چنانچه از کتب تاریخی و فقهی بر می آید، پیامبر اسلام (ص) با گروه‏هایی از آنان قراردادی تحت عنوان «عقد ذمه» در باب حمایت از ایشان منعقد نموده است روی این اصل، اسلام با مخالفان عقیده و دین اسلام مخالفتی ندارد چون افراد بشر بندگان خداوند هستند و اگر کسی اسلام نیاورد لزومی ندارد با او قطع ارتباط شود زیرا اسلام مکتب صلح و دوستی است، پس چون شارع مقدس نتوانسته است این موضوع اساسی و مهم را نادیده بگیرد، از این رو قوانین و مقرراتی را از نظر روابط آنان با دولت اسلامی و نیز با هم کیشان خود و اختیاراتی که می توانند داشته باشند، وضع نموده تا آنها بتوانند با آرامش و امنیت در پناه دولت اسلامی زندگی کنند. در این مقاله وضعیت اقلیت های دینی و نژادی در صدر اسلام و حکومت پیامبر(ص) و حقوق و اختیاراتی که اقلیت ها از آن بهره مند بوده اند بررسی می شود.

۳۱. حقوق اقلیت های دینی در حکومت پیامبر اسلام (ص)

همانطور که گفته شد منظور از اقلیت های دینی، پیروان ادیان زرتشتی، یهود و مسیحی می باشند. در زمان پیامبر (ص) اقلیت های یهودی و نصاری زیادی در قلمرو اسلامی زندگی می کردند و به آنها اهل ذمه گفته می شد. این گروهها حاضر به پذیرش دین اسلام نشدند و از آنجا که در دین اسلام اجبار و اکراه جایی ندارد چرا که خداوند در قرآن می فرماید: «لا اکراه فی الدین قد تبین الرشد منِ الغی» (بقره / آیه ۲۵۶) لذا دولت اسلامی آنان را مجبور به پذیرش دین اسلام نمی کرد و از طرفی چون در قلمرو دولت اسلامی زندگی می کردند می بایست قواعد و مقرراتی برای آنان وضع گردد. بر این اساس با اقلیت های دینی عقد ذمه بسته می شد، هدف اصلی از انعقاد چنین قراردادی، ایجاد محیط امن و تفاهم و زندگی مشترک و همزیستی مسالمت آمیز میان گروه های مختلف دینی و مذهبی در داخل قلمرو اسلامی بوده است. بموجب عقد ذمه، اقلیت های دینی مادامی که بر پیمان خود وفادار بمانند از حقوق و اختیاراتی بهره مند شده و مورد حمایت دولت اسلامی هستند. در مقابل اقلیت ها هم مالیاتی تحت عنوان «جزیه» به حکومت اسلامی می پردازند.

امام سجاد (ع ) درمورد اهل ذمه فرمودند: حق اهل ذمه این است که آنچه را خدواند از ایشان قبول کرده بپذیری، مادام که ایشان به پیمان با خدای عزّوجل وفادارند، و ستم در مورد ایشان روا نداری. (سپهری، ۱۳۸۵، ص ۱۸۶)

از جمله اختیارات و حقوقی که برای اقلیت های دینی در حکومت پیامبر(ص) در نظر گرفته می شد و حتی بعد از رحلت پیامبر (ص) هم، این حقوق و مزایا برای اقلیت هایی که در قلمرو دولت اسلامی زندگی می کرده اند در نظر گرفته می شده است، عبارتند از:

۳۱۱. حق مصونیت و امنیت و آرامش

یکی از مهم ترین و لازم ترین حقوقی که اقلیت های دینی در صدر اسلام و در قلمرو دولت اسلامی از آن برخورداربودند، حق آرامش و امنیت و مصونیت همه جانبه است و نبود این حق چیزی جزء، اضطراب و جنگ و خونریزی و عدم آرامش نیست. پیامبر (ص) در پیمان هایی که با یهود و دیگر ساکنان مدینه منعقد می کردند، تاکید داشتند که داخل شهر مدینه هم در امنیت و آرامش کامل هستند و هیچ کس حق تعرض به کسی را ندارد. بعلاوه از دید ایشان جنگ با اقلیت هایی که تمایل به زندگی مسالمت آمیز دارند ممنوع است. (ابن هشام، ص ۱۴۸)

تعهد مبنی بر تأمین مصونیت و ایجاد آرامش به دو صورت در عقد ذمه قید می شود:

یکی خودداری مسلمانان از هر گونه تجاوز به جان، مال و ناموس متحدان ذمی و دیگری، حمایت و تأمین جانی، مالی و عرضی ذمیان و دفاع از آنان در برابر تجاوز بیگانگان (سلیمی، ر. ک www. hawzah. net)

در جایی امام علی (ع ) درباره علت جزیه اقلیت ها فرمودند: «تا اموال آنان همچون اموال ما و خون آنان همچون خون ما در امان حکومت بماند». (عاملی، ۱۶۱)

در روایات نقل شده که پیامبر (ص) فرمودند «هر کسی ذمی را بکشد بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد» و «هر کس شخصی را که در پناه اسلام است به ناحق بکشد بوی بهشت را اسشتمام نخواهد کرد». (السنن الکبری /۲۰۵/۹)

همچنین پیامبر (ص) فرمودند: «هر کس به انسانی که در پناه اسلام است ظلم کند و او را کم انگارد و بیش از طاقتش بر او تکلیف کند یا چیزی بدون رضایت از او بگیرد من روز قیامت در برابر او خواهم بود و علیه او سخن خواهم گفت». (همان )بنابراین هیچ کس حق تعرض به جان، مال و ناموس اقلیت ها را ندارد و در صورت تعرض مجازات می شود، زیرا تأمین امنیت آنان بر عهده حکومت اسلامی است. حتی پیامبر (ص) به کسانی که بطور موقت به کشور اسلامی پناه می آورند، هم امنیت کامل می داد.

۳۱۲. آزادی مذهبی و انجام شعائر دینی

اسلام احترام به ادیان آسمانی دیگر و انبیاء الهی و شریعت آنان را جزء اصول عقاید خود بشمار آورده و در آیات متعدد قرآن به آن اشاره گردیده است: «قولوا آمّنا بالله و ما أُنزلَ الینا و ما أُنزلَ الی ابراهیمَ و اسمعیلَ و اسحقَ و یعقوبَ و الاسباط و ما أُوِتِی موسی و عیسی و ما اوتی النبیّونِ مِن ربهّم لَا نُفَرّقُ بینَ أَحدٍ منهُم و نحن لَهُو مسلمون»؛ (آیه ۱۳۶ بقره ) بگویید ما به خدا ایمان آورده ایم و به آنچه بر ما نازل شده و آنچه بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اخلاف آنان نازل گشته و نیز به آنچه به موسی و عیسی و پیامبران دیگر از طرف پروردگارشان داده شده است، در میان آنها فرقی قایل نمی شویم و در برابر فرمان خدا تسلیم هستیم».

از جمله حقوق اقلیت های ساکن در حکومت نبوی، آزادی انجام مراسم و شعائر مذهبی بوده است بر این اساس آنان حق دارند بطور علنی و رسمی به انجام مراسم مذهبی و عبادات و سایر امور مربوط به مذهب خود بپردازند. و به استناد چنین حقی و امتیازی اقلیت ها مجازند بطور انفرادی یا دسته جمعی در معابد و اماکن مقدسه خود مراسم عبادی خود را انجام دهند و کسی حق تعرض به آنان را ندارد.

احترام به شریعت و آداب و رسوم اقلیت ها را پیامبر (ص) برای اقلیت های دینی که در مدینه یا اطراف آن زندگی می کردند، قائل بودند بعنوان مثال از همان آغاز هجرت به مدینه، پیامبر (ص) یهود مدینه را به پیمان همزیستی مسالمت آمیز دعوت کردند و آنان و مسلمانان و کلیه هم پیمانان آنان را یک امت خواندند. (ابن هشام، همان، ص ۱۴۹) گفته شده پیامبر (ص) محدودیت خاصی را برای دین یهودیان در مدینه اعمال نکردند، همچنانکه مسلمانان در مسجد مدینه نماز می خواندند، آنان هم در معابد خویش آزادانه به عبادت می پرداختند و هیچ مسلمانی حق تعرض به آنان و اعتراض به حضور علنی آنان نداشت، تا زمانی که این اقلیت ها بر پیمان خود با پیامبر استوار بودند و حتی زمانی که گروهی از مسیحیان نجران برای بررسی تحقیق درباره اسلام به مدینه آمدند، پیامبر (ص) آنان را در مسجد به حضور پذیرفت و به آنان اجازه داد تا در همان جا عبادت کنند. در این هنگام مسیحیان به سوی مشرق ایستادند و عبادت خویش را بجا آوردند. (سجانی، ۱۳۷۵، ص۴۳۳ ) و این به معنی پذیرش آزادی مذهبی برای اقلیت هاست.

بعلاوه، آزادی داشتن معابد نیز در اسلام پذیرفته شد و بر همین اساس معابد اهل کتاب در جنگ های صدر اسلام هیچ گونه مورد تعرض واقع نشده است. (ابن سعد، ۱۹۶۸، ص ۵۰) زیرا در قرآن کریم صیانت عبادتگاه‏های اهل ذمه، یکی از اهداف جهاد اسلامی قلمداد شده است (آیه ۴ سوره حج ). همچنین اقلیت ها در صدر اسلام علاوه بر آزادی مذهبی، دارای آزادی عقیده هم بودند و آنها می توانستند آزادانه به اظهار نظر و عقیده خود بپردازند. و حتی «پیامبر(ص) به اقلیت ها اجازه می دادند که در مسائل اعتقادی و دینی به مناظره و حتی جدال با ایشان بپردازند». (ابن هشام، ص ۳۱۹ )

برخی پذیرش آزادی عقیده و اظهار نظر در قلمرو