فایل پاورپوینت کامل تاثیر وقف و امور خیره در ایجاد زمینه های نیل به اتحاد ملی و انسجام اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تاثیر وقف و امور خیره در ایجاد زمینه های نیل به اتحاد ملی و انسجام اسلامی :

یکی از آرزوهای پیامبران و مصلحان اجتماعی، در طی تاریخ، رسیدن به یکپارچگی، انسجام و اتحاد جوامع بشری بوده است. تعالیم رسولان اولوالعزم و پیامبران و اوصیای الهی بر حول اتحاد میان انسان ها با رویکرد خدامحوری و پرهیز از تفرقه دور می زند. «وَاعتَصِمُوا بِحَبلِ اللهِ جَمِیعاً وَلَا تَفَرَّقُوا» (آل عمران: ۱۰۳) و«وَلَا تَکُونُوا کَالَّذینَ تَفَرَّقُوا وَاختَلَفُوا مِن بَعدِ مَا جاءهُمُ البَیِّنَاتُ» (آل عمران: ۱۰۵) و«اَن اَقِیمُوا الَّذینَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِیهِ» (شوری: ۱۳). به رغم سعی بلیغ سفیران الهی، مصلحان و خیراندیشان، مسأله ی اتحاد ملی، جز در مواردی اندک و زمان هایی کوتاه، به طور کامل تحقق نیافت. بسیاری از ادیان تحقق این آرزو را در پایان دنیا پیش بینی کرده اند. آمدن مصلح جهانی و سر و سامان دادن به امور مردم و ایجاد اتحاد واقعی میان امت ها از رؤیاهای بشریت بوده است. مبانی اعتقادی اسلام نیز ظهور حضرت حجت(عج) در آخرالزمان را به عنوان یک امر تخلف ناپذیر مطرح کرده است که نتیجه ی آن یکپارچگی و اتحاد و انسجام حقیقی میان مردم دنیا است«وَعَدَ اللهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُم وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَیَستَخلِفَنَّهُم فِی الاَرضِ…» (نور: ۵۵) یعنی: خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده اند و کارهای شایسته انجام داده اند، وعده داده است که آنان را در زمین، به یقین جانشین گرداند…

هر یک از ادیان الهی برای رسانیدن کشنی بشریت به ساحل اتحاد و انسجام، قوانین و مقرراتی را برای پیروان خویش ارائه نمود. این قوانین به دست پیامبران و اوصیای ایشان به مردم ابلاغ می شد. احکام انسان ساز و جامعه پرداز در ادیان الهی برای اصلاح شؤون دنیوی و امور معنوی انسان ها و بر طرف نمودن تفرقه و اختلاف، تشریع شده است. «… فَبَعَثَ اللهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ وَأنزَلَ مَعَهُمُ الکِتَابَ بِالحَقِّ لِیَحکُمَ بَینَ النَّاسِ فِیمَا اختَلَفُوا فِیهِ…» (بقره: ۲۱۳) یعنی:. ..پس خداوند پیامبران را مژده آور و بیم دهنده برانگیخت و با آنان کتاب آسمانی را به راستی فرو فرستاد تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند، داوری نمایند….

دین اسلام نیز به عنوان آخرین دین الهی و نسخه ی نهایی هدایت بشر، دستورها و قوانینی را تشریع نمود که در صورت عمل به آن می توان به وحدت و همدلی و یکپارچگی دست یافت(طباطبایی، محمد حسین، المیزان، ج ۶، ص ۲۲۹). به اعتقاد علامه طباطبایی عاقبت این قوانین، جهان اسلام را به سوی وحدت خواهد برد. (همان، ج ۲، ص ۱۶۸)

از نیازهای انسان، ایجاد ارتباط با همنوعان و احساس یکی بودن و انس با دیگران است که در قالب وحدت اجتماعی جلوه می نماید. انسانی که بر اساس فطرت پاک الهی، رشد یابد هرگز نمی تواند نسبت به زندگی و سرنوشت همنوعان و کسانی که با او ارتباط دارند، بی توجه باشد.

چوعضوی به درد آورد روزگار/دگر عضوها را نماند قرار

در سطح بالاتر، معمولاً مردم یک جامعه نمی توانند در برابر سایر جوامع بی اعتنا باشند. در یک نگاه مثبت، می توان به کمک های مردمی یک کشور به کشور دیگری که دچار حوادث طبیعی یا جنگ شده اند اشاره کرد. وجود فراخوان های عمومی، جمع آوری کمک های بین المللی و مشارکت مؤسسات خیریه جهانی در مواقع اضطراری از نمونه های همیاری و همدلی و تعاون بین المللی است.

یکی از تمهیداتی را که در اسلام جهت برطرف نمودن مشکلات مادی و حتی معنوی مردم و زدودن دغدغه های مالی و جلوگیری از تفرقه و انحراف، اندیشیده است، سنت وقف می باشد.

سنت وقف و خیرات و مبرات عاملی مؤثر در اتحاد ملی و انسجام اسلامی

با توجه به احکام اسلامی مانند زکات، انفاق، خمس و وقف می توان استنباط نمود که جهت گیری کلی دین اسلام، دستگیری از قشر ضعیف جامعه و کمک به تعالی و ارتقای آنان می باشد. اهدای قسمتی از اموال توانمندان و توزیع آن میان مستمندان و نیازمندان تأثیر بسزایی در حل معضلات اجتماعی و اقتصادی دارد. نتیجه آنکه عطوفت و رأفت اسلامی باعث همدلی و ایجاد ارتباط معنوی میان مردم می شود و به نوعی به پدید آمدن اتحاد و انسجام در جامعه کمک می کند. وقف یکی از سنت هایی است که با همین هدف تشریع شده است.

شخص واقف که قسمتی از ثروت خویش را برای استفاده ی دیگران و حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی آنان از اموال خود خارج می کند، در حقیقت، حکمی از احکام خداوند را گردن می نهد و به رغم حب انسان به مال و ثروت، بخشی از آن را در راه خدا وقف می کند. (سازمان اوقاف، وقف میراث جاویدان، ش ۲، ۱۳۷۲، ص ۵)

گروهی از صحابه ی پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) از خود موقوفاتی را به یادگار گذاشتند، تا آنجا که جابربن عبدالله انصاری می گوید: از یاران پامبر کسی نبود که توانایی مالی داشته و چیزی را وقف نکرده باشد(موسوی خمینی، روح الله، تحریر الوسیله، ج ۲، ص ۶۲). ائمه ی اطهار(علیهم السلام) خود در اجرای سنت وقف پیشقدم بودند؛ امام علی(علیه السلام) چاه ها و باغ های بسیاری را که به دست خود احداث فرموده بود، در راه خدا و مسلمانان وقف کرد. برخی از این چاه ها هنوز در کشور عربستان با عنوان«آبار علی» (چاه های علی) شناخته می شود و مورد استفاده است(شهابی، علی اکبر، تاریخچه ی وقف در اسلام، ص ۲۱). فهرست موقوفات و وقف نامه های امام علی(علیه السلام) در گزارش های تاریخی آمده است، این وقف نامه ها خود همواره یک منبع الهام بخش، برای مسلمانان در طول تاریخ بوده است (http://daneshnameh.roshd.ir). رفع بسیاری از نیازمندی های مستمندان و گشوده شدن بسیاری از گره های اقتصادی با سنت وقف، عملی است. (سلمان؛ ابوسعید احمد، مقدمه ای بر فرهنگ وقف، ص ۱۱)

قرآن کریم، فداکاری، ایثار و انفاق در راه خدا را دارای اثری ماندگار دانسته و آن را ستوده است: «الَمالُ وَالبَنُونَ زِینَهُ الحَیاهِ الدُنیَا وَالباقِیاتُ الصَّالِحاتُ خَیرٌ عِندَ رَبِّکَ ثَوَاباً وَخَیرً اَمَلا» (کهف: ۴۶). «مال، فرزندان، زیور زندگی این جهان است و ماندنی های نیک در نزد پروردگارت از نظر پاداش و امید نیکوتر است». «الّذیِنَ یُنفِقُونَ اَموالَهُم بِالَّیلِ وَالنَّهارِ سِرًّا وَعَلاَنِیَهً فَلَهُم اَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَلاَ خَوفٌ عَلَیهِم وَلَا هُم یَحزَنُونَ». (بقره: ۲۷۴)

وقف

وقف در لغت به معنای نگاه داشتن، ایستادن، پایندگی، تأمل و حبس آمده است. (دهخدا، علی اکبر، لغت نامه: ابن منظور، لسان العرب و معلوف، لویس، المنجد: ذیل واژه وقف).

وقف در اصطلاح فقهی عبارت است از: «تحبیس الاصل و تسبیل المنفعه» یعنی «نگاه داشتن اصل ملک یا مال و آزاد گذاردن منافع آن» (طوسی، محمد، المبسوط، ج ۳، ص ۲۸۶). در سایر کتب فقهی نیز تعاریفی نزدیک به تعریف شیخ طوسی آمده است. (شهید اول، محمدبن مکی عاملی، الدروس، ص ۲۲۸؛ محقق حلی، جعفربن حسن، شرایع الاسلام، ج ۲، ص ۲۱۱)

«تحبیس» از واژه «حبس» به معنای زندانی کردن، در قید در آوردن و جلوی آزادی چیزی را گرفتن است. زیرا با وقف کردن ملک، آزادی نقل و انتقال از آن سلب می شود. تسبیل، در راه خدا آزاد گذاردن است، زیرا منافع وقف برای موقوف علیه، مباح و آزاد است تا از آن، انتفاع ببرد. (معرفت، محمد هادی، «حقیقت وقف»، وقف میراث جاویدان، ش ۱۸، ۱۳۷۶،ص ۳۲).

وقف در حقیقت از صدقات محسوب می شود. قید«تسبیل» در تعریف شیخ طوسی از وقف، ناظر به این است که وقف از صدقات جاریه است؛ زیرا از منافع آن به طور مستمر استفاده می شود. شیخ مفید نیز وقف را از صدقات می داند و می گوید«الوقوف فی الاصل صدقات» (شیخ مفید، المقنعه، چاپ سنگی، ص ۹۹). منشأ این نگرش را در روایاتی که از اهل بیت(علیهم السلام) به ما رسیده است، می توان مشاهده نمود. اینک به نمونه ای از این روایات بنگرید: «عن الصادق(علیه السلام):

لیس یتبع الرجل بعد موته من الاجر الّا ثلاث خصال: صدقه اجراها فی حیاته فهی تجری بعد موته، و سنّه هدی سنتها فهی یعمل بها بعد موته، او ولد صالح یدعو له» (حر عاملی، محمدبن حسن، وسائل الشیعه، ج ۱۹،ص ۱۷۱)؛ یعنی: در پی انسان اجر و ثوابی نخواهد آمد مگر در سه حال، صدقه ای که در حال حیات به جریان انداخته و پس از مرگ او در جریان باشد(مانند وقف) یا شیوه ای را به کار برده که هدایت گر است و دیگران آن را به کار می گیرند یا فرزند نیکوکاری که برای او دعا و طلب مغفرت نماید. با توجه به این روایت و اخبار شبیه به آن، بحث وقف، در آثار فقهی در باب صدقات و با عنوان کتاب الوقوف و الصدقات آمده است. در ساختار اقتصادی اسلام، ملکی را که وقف شده است و به آن«موقوفه» می گویند، نمی توان خرید یا فروخت. دلیل عدم جواز بیع وقف، آن است که صاحب اولیه ی مال یا«واقف» در فرایند وقف، مال یا ملک را از مالکیت خود خارج می نماید و در حقیقت، واقف، دیگر مالک نیست.

جمعی از فقها چون صاحب جواهر و صاحب شرایع و شهید ثانی وقف را ملک موقوف علیه دانسته اند(نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، ج ۲۸، ص ۹۰ و محقق حلی، جعفربن حسن، شرایع الاسلام، ج ۲، ص ۲۱۸، و شهدی ثانی، مسالک الافهام، ج ۱، کتاب الوقوف و الصدقات). در عین حال به رغم اینکه مال وقف متعلق به موقوف علیه است، نمی توان آن مال را به تملیک دیگری درآورد. زیرا هدف از وقف آن است که مال وقف صرفاً در جهت وقف واقف و به نفع موقوف علیه هزینه شود و به همین سبب مال، حبس می شود و وقف می گردد. خرید و فروش وقف(جز در موارد خاص، از جمله بطلان وقف یا اتمام مدت آن) ممکن است موجب نقض غرض واقف و توقف جریان آن گردد. (نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، ج ۲۲، ص ۳۵۸)

وقف یکی از عرصه های ارزنده ای است که می توان با بهره گیری صحیح از آن، مقدمات رسیدن به آرمان اتحاد ملی و انسجام اسلامی را فراهم نمود. نیکوکاری به شکل خیرات، مبرات و وقف تأثیری مهم را در کاستن بحران های اقتصادی و اجتماعی و حتی روانی جامعه دارد. از سوی دیگر وقف با ایجاد رابطه ی عاطفی میان قشر توانمند به عنوان«واقف» و طبقه ی نیازمند، می تواند باعث همدلی و یکپارچگی اجتماعی شود. سنت وقف در دو بعد اقتصادی و فرهنگی می تواند به این هدف دست یابد.

تأثیر وقف در شؤون اقتصادی و فرهنگی جامعه

در اینجا ضمن ارائه ی مدل ذیل به بررسی تأثیر وقف در الگوهای اقتصادی و فرهنگی جامعه می پردازیم.

گفته اند که«الناس عبید الاحسان»: مردم بنده ی نیکی و احسان هستند. نیکوکاری در قالب کمک های مادی و معنوی به نیازمندان، به عنوان بهترین ابزار جلب توجه و تألیف قلوب است. به عنوان مثال یکی از مصارف زکات، پرداخت مبلغی از مال به کسانی است که نیاز به دلجویی دارند تا به اسلام بگروند یا ایمانشان مستحکم تر شود. این کار به دست رسول خدا(صلی الله علیه وآله) انجام می شد. آیه ی ۶۰ سوره ی توبه ناظر به این مسأله است.

«اِنَّما الصَّدَقاتُ لِلفُقَراء وَالمَساکِینِ وَالعَامِلِینَ عَلَیهَا وَالمَؤَلِّفَهِ قُلُوبُهُم وَفِی الرِّقَابِ وَالغَارِمِینَ وَفِی سَبیلِ اللهِ وابنَ السَّبیلِ…» (توبه: ۶۰): زکات تنها از آن تهدستان و بیچارگان و مأموران دریافت آنها و دلجویی شدگان و در راه(آزادی) بردگان و از آن وامداران و(هزینه کردن) در راه خدا و از آن در راه ماندگان است….

بنابراین برآوردن نیازهای مادی محرومان و رفع مشکلات اقتصادی از امور، مطلوب و اساسی است که موجب همدلی و ایجاد رابطه حسنه میان مردم می شود. ساختار اقتصادی اسلام علاوه بر واجب نمودن احکامی از قبیل زکات و خمس که می تواند مشکلات اقتصادی جامعه را تعدیل کند، توانگران را به انفاق استحبابی همچون صدقه، نذر و وقف تشویق نموده است.

وقف، زمینه ساز فقرزدایی اقتصادی

توسعه وقف باعث تقویت بنیان اقتصادی کشور می شود و با فقرزدایی می توان بر بسیاری از معضلات اجتماعی چیره شد و از میزان بزهکاری ها کاست.

با کاهش بزهکاری و افزایش سلامت اقتصادی، بر میزان همدلی و یکپارچگی مردم افزوده خواهد شد. فقر مادی از عواملی است که باعث تفرقه و جدایی مردم از یکدیگر می شود و اتحاد آنان را بر هم می زند. فقر مادی باعث می شود تا انسان دائماً به دنبال لقمه نانی باشد تا شکمش را سیر کند. چه بسا برای به دست آوردن آن، دست به هر کاری بزند. «کاد الفقر ان یکون کفراً»؛ «فقر نزدیک است که باعث کفر گردد.» شداید و سختی های زندگی می تواند انسان را محدود سازد و به دلیل ضعف موقعیت اجتماعی از بودن و همراهی با مردم باز دارد.

اینجاست که در جوامع مادی گرا، انسان فقیر، از جایگاهی مورد توجه، برخوردار نیست و از قافله عقب می ماند. این مسأله منجر به تفرقه میان مردم و ایجاد فاصله میان طبقات اجتماعی می شود. البته در جوامعی که بر اساس تعالیم الهی تربیت یافته اند، تمهیداتی به کار گرفته است تا مسأله ی فقر بر فقیر سنگینی نکند و به بهانه های گوناگون مردم تشویق می گردند تا از طریق کارهای خیر و بشر دوستانه به نیازمندان کمک نمایند. بنابراین فقر مادی در صورتی که مهار نشود می تواند منجر به ایجاد تفرقه در امت شود.

وقف، زمینه ساز فقرزدایی فرهنگی و فکری

فقر فکری و فرهنگی نیز می تواند به یکی از عوامل تفرقه و جدایی میان مردم تبدیل شود. عدم الگوهای صحیح تفکر و خودرأیی در سطح جامعه، ممکن است باعث پیدایش تفکرات افراطی، محافظه کارانه، اباحی گری و مانند آن شود. ایجاد چنین الگوهای فکری ناسالم، کم کم منجر به پدید آمدن مکاتب فکری پرخطر می شود و همین مسأله، امت را به فرقه گرایی سوق می دهد. فضای فاقد امنیت فکری، در سطح جامعه، می تواند باعث پدید آمدن تنش و درگیری شود و اتحاد میان مردم را خدشه دار نماید.

ارتباط وقف با مسائل فرهنگی به ویژه تعالیم قرآن کریم و اهل بیت(علیهم السلام) و وجود موقوفات فراوان در سراسر کشور که وِیژه ی ترویج فرهنگ سوگواری سالار شهیدان و اهل بیت(علیهم السلام) و همچنین تلاوت قرآن کریم و گسترش فرهنگ دینی است، می تواند عاملی مؤثر در رشد عواطف مذهبی و ایجاد همدلی و وحدت در میان مردم باشد.

پیوند اصلاحات اقتصادی و مادی از یک سو و رشد فرهنگی و معنوی جامعه از سوی دیگر، می تواند منجر به