فایل پاورپوینت کامل دقائق و حقائق

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دقائق و حقائق :

دقائق التأویل و حقائق التنزیل / نوشته ابوالمکارم محمود بن ابی المکارم حسنی واعظ (مفسر شیعی سده هفتم). پژوهش جویا جهانبخش. تهران، مرکز نشر میراث مکتوب، با همکاری سازمان اوقاف و امور خیریه، ۱۳۸۱، ۷۰۰ ص

یکی از ارزنده ترین آثار منتشره از سوی مرکز نشر میراث مکتوب در میان بیش از یکصد و پانزده اثر ارجمند فارسی، عربی، تفسیری است با گرایش کلامی که دست کم از سه وجه اهمیت دارد. ۱. تفسیر نگاری ۲. کلام شیعی امامی ۳. نثر کهن و استوار.

سه وجه اهمیت دیگر هم در «پژوهش» پژوهشگر جوان پر توان و کاردان این اثر گرانقدر، می توان مشاهده کرد، و از حاصل آن بهره ها برگرفت:

۱. نگارش مقدمه ای پرپیمان در هفتاد و هشت صفحه که اجمالاً به درو نمایه های آن اشاره خواهیم کرد.

۲. تصحیح سنجیده بر وفق دقیق ترین موازین تصحیح علمی و انتقادی متون (توضیح کوتاهی هم در این باره به میان خواهد آمد).

۳. نگارش تعلیقات روشنگر (بیش از ۲۰۰۰ فقره و در حدود ۲۸۰ صفحه، از ۳۹۳ ۷۰۰).

درباره مؤلف

ابوالمکارم محمود بن ابی المکارم حسنی واعظ، که قوام علوی هم نام دارد، از متکلمان و مفسران فارسی نگار برجسته سده هفتم هجری (زنده در ۶۶۰ ق) است. در اغلب کتابهای تراجم احوال (فرهنگهای زندگینامه ای)، شرح حالی از او نیامده است. مگر اشاراتی در بعضی فهرستهای نسخه خطی که به هنگام معرفی آثار او، که از آن میان دو یا سه اثر تا به امروز محفوظ مانده است از او نیز کمابیش سخن گفته اند. آن سه اثر عبارتند از:

۱. بلابل القلاقل (تفسیر قرآن که فقط به آیاتی پرداخته است که با لفظ «قل» آغاز می شود. این متن در چهار مجلّد، به تصحیح آقای محمد حسین صفاخواه انتشار یافته، مصحح متن دقائق التأویل ، گویا در جایی از مقدمه، وعده تصحیح مجدد آن را داده اند).

۲. تفسیر دقائق التأویل که معرفی اجمالی آن موضوع این مقاله کوتاه است.

۳. هدایه العوام فی عقائد العوام که هنوز به درستی در فهرستها شناسانده نشده، یا خود نسخه ای از آن محفوظ نمانده است. یا شاید همان «رسائل کلامی» اوباشد که بعضی منابع به آن اشاره دارند:

سیمای او در نگارش های تفسیری اش، سیمای متکلمی سختکوش و نوآور است که از هر فرصتی برای احتجاج درباره حقانیت تشیع و احقاق حق اهل بیت علیهم السّلام سود می جوید و از لحاظ شیوه اندیشگی همه به شیعه، امروز نزدیکتر است تا مثلاً متکلم پیشینی اش، عبدالجلیل قزوینی رازی، صاحب نقض۱

درباره اثر

این تفسیر، ناتمام است از اوایل سوره بقره تا نیمه آیه شصتم از سوره بنی اسرائیل [= اِسراء، که هفدهمین سوره قرآن کریم است، بین نحل، و کهف] و مؤلّف «قصّه معراج» را به صورت مستقل و مفصل و یکپارچه در ۱۳ صفحه در همینجا که دیگر تفسیرش، یا این نسخه تک مانده از تفسیرش، به پایان رسیده، آورده است که از حیث نظم و تدوین و نثر شیرین بسیار جذّاب است.

ارزش علمی این تفسیر از حد متوسط بالاتر، شاید فقط از تفسیر ابوالفتوح رازی که یک قرن بیش از آن تألیف شده و کهنترین تفسیر فارسی شیعی امامی است، اندک فروتر است.

شاید دهها نکته و دقیقه ارزشمند از حقائق و دقائق تفسیری در دل همین تفسیر تمام عیار، اما ناتمام مانده، بتوان یافت. از جمله اینکه

۱. درباره بشارت و تبشیر می گوید: «و بشّر، بشاره ده ای محمّد! و اصل آن از بشره است. زیرا کی آدمی چون خرّم شود، آن فرح و خرّمی در وی ظاهر شود و بر بشره وی پدید آید، و از غایت کثره استعمال این لفظ در حالت غم و شادی استعمال کردند، چنانک خذای تعالی فرمود: «فبشّر هم بغدابٍ الیم» (ص ۴)

۲. رسوخ در تشیع و دفاع غیورانه و علمی و استدلالی از حریم حرمت آن در جای جای این تفسیر، چنانکه مصحح دانشور جناب جویا جهانبخش اشاره کرده اند، دیده می شود. از جمله یکی از اوجهایش در ص ۲۳۳ ۲۳۴ است که با نقل روایتی می گوید که: یکی از صحابه، زکات مال خود به نزد حضرت رسول(ص) برده بود، و درخواست کرد که بر آل ابی اوفی درود / صلوات فرستد و از درگاه خداوند بخواهد که ایشان را مشمول رحمت خود قرار دهد. حضرت با لطف و مهربانی سرشتی خود نیز به تبعیت از جواز، بلکه دستور قرآنی در همین آیه مورد بحث: خُذ مِن أَموالهم صدقهً تُطَهّرهم و تُزکّیهم بها و صلِّ علیهم إِنَّ صلاتک سَکَنٌ لهم… «ای محمّد! از مالهاء ایشان صدقه بستان… [زیرا کی آن کفاره گناههاء ایشانست]… تا بواسطه آن ایشان را از گناه پاک گردانی… دعا کن برایشان و آمرزش خواه براء ایشان.. کی دعاء تو آرامیذگی ایشان است) (توبه، ۱۰۳) در اینجا مؤلّف با غیرت حقانی، حقیقت جویی و حق گویی غیرتمندانه از چهارده معصوم علیهم السلام نام می برد (نیز از حضرت خدیجه علیها السلام) و می پرسد (به استفهام انکاری» آیا صلوات بر ایشان رفض است؟ حال آنکه در مقام مقایسه ایشان اولی و احقّ اند به درود نبوی و رحمت الهی، تا آل ابی اوفی. و می توان به استدلال و قیاس او افزود نیز مقام پیامبر صلوات الله علیه و آله و سلّم بسی شافح تر از مسلمانان عادی است و مقام چهارده معصوم(ع) نیز، در سوی دیگر قیاس، بسی والاتر از آل ابی اوفی است که نه مقام عصمت دارد / دارند، نه برخوردار از توصیه مودّت قربی، ی قرآنی است.

۳. در تفسیر آیه دشوار و معرکه آرا: راسخان در علم، یا آیه تأویل [نامگذاری برای تسهیل اشاره از نگارنده این سطور است] یعنی آیه هفتم از سوره آل عمران که دشواری گاه آن «و ما یعلم تأویله اِلاّ اللَّه [قطع / وصل؟] و الراسخون فی العلم…» که می نویسد: «و تأویل آن کس ندانذ جز خذاء تعالی و الرّاسخون فی العلم» یعنی: بر تأویلات قرآن بعد اللّه تعالی کس واقف نبوذ الاّ ایشانک در علم ثابت اند من قولهم: رَسَخَ الشی ءُ اذا ثَبتَ؛ و راسخان در علم، ایمّه معصوم اند علیهم السّلام … «و الراسخون» بعضی مفسران برآنند که کلامی مستأنف [= آغازین / آغازگر] است، و بعضی بر آنند کی عطف است بر «اِلاّ اللَّه» و این اصحّ است».

دراینجا ممکن است بعضی از خوانندگان بگویند مؤلف فقط قرائت و تفسیر مقبول شیعه امامیه را بیان کرده است. چنین نیست؛ زیرا چنانکه به تفصیل در ذیل ترجمه ناچیز خود از کلام اللّه آورده ام، و به تفصیل بیشتر در مقاله «آیا تأویل قرآن را فقط خداوند می داند؟»۲. نه همه مفسران و متکلمان شیعه قدیم و جدید به قرائت عطف «الراسخون» بر «اللّه» رأی داده اند، و نه همه طوایف اهل سنت به قرائت وقف بعد از «الله» معتقدند. از بزرگان اهل سنت از مفسران: مجاهد، زمخشری، بیضاوی، ابوالمسعود عمادی، آلوسی، و از نحویان: نحّاس، عُکبری، و محمود صافی (نحوی معاصر) قائل به قرائت عطف (مانند اکثر مفسران شیعه)اند. تالی فاسد قرائت اکثریت اهل سنت این است که در آن صورت فقط خداوند فرستنده وحی و صاحب قرآن، دانا بر تأویل بیش از دویست آیه متشابه قرآنی است و راسخان در علم هم (که در اینجا در مقام مدح آمده اند، و سرسلسله آنان چهارده معصوم و حضرت خت