فایل پاورپوینت کامل عمل صالح و با اخلاص

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عمل صالح و با اخلاص :

عنایت قرآن به مسأله «عمل صالح» و تأثیر آن در «پرورش نسل صالح» بسیار مشهود و چشم گیر است و این مسأله در قرآن برای خود، ابعاد گسترده ای دارد که برخی را ترسیم می کنیم.

نشانه عنایت کتاب آسمانی ما به این موضوع بسیار روشن است زیرا تنها عمل صالح هشتاد و هفت بار به صورت های گوناگون مانند «العمل الصالح» «عمل صالحاً» و «عملوا الصالحات» و «یعلمون الصالحات» و نظایر اینها وارد شده است و این خود می رساند که عنایت اسلام به مسأله «عمل صالح» کمتر از عنایت آن بر «ایمان» نیست.

زیرا عمل صالح، نه تنها نشانه وجود ایمان در دل ها و مایه ی تجلّی و درخشش آن در قلمرو زندگی است، و ایمان بدون «عمل» و انجام مسئولیت، بسان درخت بی بر است که فقط به درد سوختن می خورد نه برای تربیت و پرورش.

آری نه تنها چنین است، بلکه عمل صالح نسبت به ایمان، به منزله ی تنه و شاخه، به ریشه آن است، که هر یک در دیگری اثر متقابل دارد و وجود هر یک مایه تکامل دیگری است و آسیب پذیری یکی موجب آسایش پذیری دیگری نیز هست. برخی از مباحثی که پیرامون عمل صالح از منظر قرآن قابل طرح است در این مقاله مورد بحث قرار می گیرد.

۱ـ مفهوم عمل صالح

عمل صالح مفهوم واضح و روشنی دارد که چندان نیاز به توضیح ندارد و ما در زبان فارسی به آن «عمل نیک» می گوئیم و قرآن در مواردی آن را در مقابل «عمل سوء» قرار داده و از این طریق تفسیر آن را به «عمل نیک» تأیید کرده مثلاً در سوره ی فصلت آیه ۴۹ و سوره ی «جاثیه» آیه ی ۱۵ چنین می فرماید:

«هر کس کار نیک انجام دهد به سود خود و هر کس کار بد انجام دهد به زیان خود، انجام داده است.» نه تنها در این دو آیه، عمل صالح در برابر «عمل سوء» قرار گرفته، بلکه در سوره های نساء آیه های ۱۲۳ ـ ۱۲۴ و انعام آیه ی ۵۴ و جاثیه آیه ی ۲۱، چنین تقابلی مطرح شده است و برای انسان جای شک باقی نمی ماند که عمل صالح همان عمل نیک است که ضد «عمل بد» می باشد. اگر قرار در این آیات از اعمال نیک و بد به عمل «صالح و عمل سوء» تعبیر آورده، در آیات دیگر به جای این دو لفظ، الفاظ «حسنات» و «سیئات» را به کار برده و می فرماید:

«کارهای نیک، اثر کارهای بد را از بین می برد، این برای یادآوران وسیله یادآوری است.[۱] حتی به این اندازه اکتفا نکرده و در مواردی انگشت روی مصادیق عمل صالح نهاده و از این طریق نمونه هایی را نیز ارائه داده است که بعداً یادآور می شویم.

۲ـ ریشه های عمل صالح

قرآن در بسیاری از موارد «عمل صالح» را همراه ایمان به خدا و ایمان به سرای دیگر و یا چیزی که بالملازمه مفید ایمان به آنها باشد، یادآور شده و از این طریق ریشه این شجره پربار را معرفی کرده است.

قرآن در معرفی مبدأ و ریشه عمل صالح از جمله های یاد شده در زیر و مانند آنها بهره گرفته و می فرماید:

۱ـ آن کس که به خدا و سرای دیگر ایمان بیاورد و عمل نیک انجامد دهد.[۲]

۲ـ هر کس از زن و مرد عمل نیک انجام دهد در حالی که او (به خدا) ایمان دارد.[۳]

۳ـ کیست نیکو گفتار از آن شخص که به خدا دعوت کند و عمل نیک انجام بدهد.[۴]

۴ـ هر کس به ملاقات پروردگار خود امیدمند است، حتماً عمل نیک انجام دهد.[۵]

۵ـ هر کس کفر ورزد و بر ضرر او است، هر کس عمل صالح انجام دهد برای خود ذخیره می کند.[۶]

در هر موردی که قرآن، از عمل سخن گفته به طور صریح و یا کنایه ایمان به خدا را نیز مطرح کرده و یادآور شده است که عمل صالح در صورتی پذیرفته می شود که درخت عمل از آب زلال ایمان به «الله» سیراب گردد. نه از آب های آلوده مانند «عجب» و «ریا» و تظاهر، منت گذاری و جلب آراء مردم در موقع خاص و مانند اینها. تنها در دو آیه عمل صالح به طور مجرد از ایمان مطرح شده است آنجا که فرموده: «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَیهَا»[۷]هر کس عمل نیک انجام دهد به نفع خود و هر کس کار و عمل بد کند، به ضرر خود انجام داده است.

تجرید عمل صالح از «ایمان به خدا» در این دو آیه نه برای این است که در پذیرش آن، «ایمان به خدا» شرط نیست، بلکه از آنجا که این دو آیه در صدد بیان تمام خصوصیات پذیرش نیست و هدف آن دو، این است که: نیکی ها و بدی های هر کس مربوط به خود او است و به پای خود او نوشته می شود، دیگر از ریشه های عمل صالح و مبادی آن و این که عمل صالح در چه شرایطی پذیرفته می شود سخن به میان نیاورده است.

اما چرا باید «عمل صالح» از انگیزه ی ایمان به خدا، سرچشمه گیرد و بدون چنین انگیزه در پیشگاه خدا فاقد ارزش است.

در این مورد می توان دو نکته را یادآور شد: ۱ـ هدف از انجام عمل صالح بالا بردن معنویت و تکامل روحی انسان است و تکامل روحی در صورتی تحقق می پذیرد که عمل از هر نوع «خودخواهی» و «سود جویی» پیراسته گردد، و عشق به خدا و عشق به کسب رضایت او، انگیزه انسان شود در این صورت است که «انسانیت» و «نفسانیت» نابود می گردد و عشق به کمال مطلق، سراسر روح انسان را فرا می گردد و تکامل، تحقق می پذیرد.

ولی اگر فاعل از چنین انگیزه ای فارغ باشد، طبعاً، «خود محوری» به میان آمده و «خودخواهی» و «غیر خود نخواهی» جانشین همه چیز می گردد. و یک چنین انسان یا چنین روحیه ای از دامان و ددان بدتر بوده و مصدرشر و فتنه می باشد.

۲ـ عمل صالحی که از روح پاکی به نام «ایمان به خدا» صورت پذیرد نه تنها مایه تکامل روح و روان فاعل است بلکه مایه کمال خود «فعل» نیز می باشد زیرا کسی که کاری را برای خدا انجام می دهد به حکم اینکه او از درون و برون آگاه او است و به حکم این که انسان به امید پاداش های او تلاش می کند، به جای ظاهر سازی، در اتقان عمل و استواری کار، می کوشد و چون پاداش های الهی را تخلف ناپذیر می داند در استمرار و بقاء عمل می کوشد در حالی که اگر انگیزه، سودجویی و تظاهر در کار باشد به ظاهر سازی اکتفاء کرده و کار را تا آنجا ادامه می دهد که به هدف مادی خود برسد و پس از تحصیل مقصود، با هر نوع عمل صالح وداع می نماید.

در طول زندگی برای همگان یک مسأله بسیار محسوس و ملموس است و آن این که هر نوع «مؤسسه ی خیریه» که به وسیله مردان با ایمان ساخته و پرداخته می شود، محکم تر و استوارتر، پربارتر و بارورتر می باشد در مقابل، هر کار به ظاهر نیکی که به وسیله ریاکاران و سودا گران اجتماعی صورت می پذیرد، به جای اتقان عمل، به ظاهر سازی پرداخته می شود و پس از اندی، رو به ویرانی نهاده و سرانجام تعطیل می گردد و برای این کار علتی جز این نیست که در نوع نخست، ایمان به خدا به عنوان یک انگیزه و پشتوانه معنوی، در ابتداء و ادامه کار کاملاً مؤثر می باشد در حالی که در نوع دوم «تظاهر» و کاسبی با کار نیک پشتوانه ناتوانی است که شعاع برد آن به ظاهر سازی محدود می گردد و در آن توان و کشش انسان به ادامه کار پس از نیل به مقصود مادی وجود ندارد. خلاصه هر انگیزه ای عمل را به صورت خود درآورده و خود را از لابلای عمل نشان می دهد.

۳ـ نژاد مطرح نیست

شکی نیست که میان زن و مرد تفاوت هایی از نظر آفرینش موجود است و هیچ انسانی نمی تواند این تفاوت ها را انکار کند ولی از نظر اسلام این تفاوت ها مایه تفاوت آنان در پیشگاه خدا نیست، برای قرب و بعد هر یک از انسان ها، یک معیار بیش وجود ندارد و آن ایمان به خدا و انجام عمل صالح است، و برای تصریح به این حقیقت، قرآن آشکارا هر نوع اندیشه تفاوت را انکار کرده و با ندای جهانی خود می گوید:

هر فردی عمل نیک انجام دهد خواه مرد باشد خواه زن، به او حیات پاکیزه می بخشیم و پاداش آنها را به بهترین اعمالی که انجام می دادند، خواهیم داد.[۸] بنابراین، پذیرش عمل صالح هیچ نوع قید و شرطی از نظر سن و سال، از نظر نژاد، از نظر جنسیت و ازنظر موقعیت اجتماعی ندارد، و همه مردم در برابر این سفره گسترده یکسان و همسان می باشند.

هر کس کار نیکی انجام دهد از مرد و زن در حالی که او مؤمن است، آنان کسانی هستند که وارد بهشت می شوند، و در آنجا که بدون حساب بهره مند می باشند.[۹] قرآن نه تنها در این دو آیه به این حقیقت تصریح کرده است بلکه در سوره های نساء آیه ی ۱۲۴، کهف آیه ی ۳۰ نیز بر این حقیقت تأکید کرده است.

ارزش این نداها در صورتی روشن می گردد که از موقعیت زن در محیط نزول قرآن، و یا در نقاط متمدن جهان آن روز، از ایران و روم آگاه باشیم بدون یک چنین ارزیابی، ارزش این سد شکنی ها برای ما کاملاً روشن نخواهد شد.

۴ـ نتایج عمل صالح

قرآن درباره ی ثمرات و نتایج «عمل صالح» در دو مرحله سخن می گوید: که یکی مربوط به سرای جاودان، و دیگری مربوط به این جهان مادی است.از نظر نخست یادآور می شود که تمام کارهای نیک به صورت سرمایه های جاودان درآمده و در صندوق بس نسوزی ذخیره می گردد چنان که می فرماید: هر کس عمل نیک انجام دهد برای خود ذخیره می سازد.[۱۰] قرآن در بیان تأثیر عمل صالح در نیک فرجامی و حیات اخروی از جمله های یاد شده در زیر و نظائر آنها کمک می گیرد و می فرماید:

۱ـ هر کس کار نیک انجام دهد برای او نزد پروردگار خود پاداش است.[۱۱]

۲ـ کسی که کار نیک انجام دهد برای او ترسی نیست.[۱۲]

۳ـ کسی که کار نیک انجام دهد برای او پاداش نیک است.[۱۳]

۴ـ کسانی که کار نیک انجام دهند آنان وارد بهشت می شوند.[۱۴]

۵ـ هر کس کار نیک انجام دهد از رستگاران خواهد بود.[۱۵]

اینها نمونه هایی است که نتایج عمل صالح در زندگی اخروی و در این مورد، نمونه هایی دیگر نیز هست که از نظر مضمون همگی حاکی از یک حقیقت است و آن این که عمل صالحی که از ایمان به خدا سرچشمه گیرد و با ابدیت (خدا) پیوند بزند، رنگ ابدیت به خود می گیرد و زندگی جاودانه ای برای انسان فراهم می سازد و به صورت «و ما عند الله باق» در می آید. اکنون لازم است نتایج عمل صالح در زندگی دنیوی انسان، مورد بررسی قرار گیرد و این خود یکی از ابعاد عمل صالح در قرآن می باشد و این اکنون موضوع سخن ما است.

نتایج دنیوی عمل صالح

از عنایت قرآن به موضوع «عمل صالح» و «نتایج اخروی آن» کاملاً آگاه شدیم. اکنون وقت آن رسیده است که نتایج دنیوی آن نیز به گونه ای آگاه شویم. بالاخص نتایجی که قرآن از آنها در آیات مختلف یاد کرده و یا روی آنها تکیه کرده است اینک بیان این بخش.

۱ـ عمل صالح و تکامل ایمان

شکی نیست که عمل صالح زائیده ایمان به خدا و سرای دیگر است و فزونی عمل نیک، به قدرت ایمان کاملاً بستگی دارد، فردی که سرلوحه زندگی او را آیه: «مَا عِنْدَکمْ ینْفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ»[۱۶] «آنچه نزد شما است فانی می گردد و آنچه نزد خدا است پایدار می ماند» و تشکیل می دهد، در صفحات زندگی او، اعمال صالح به صورت بس چشم گیری خودنمایی می کند در حالی که در زندگی گروهی که فاقد ایمان می باشند، و یا با ایمان سست و رنگ باخته ای به سر می برند، هرگز «کار نیک» دیده نمی شود اگر هم روزی به عللی به آن تظاهر کنند ریشه ای نخواهد داشت.ایمان به خدا و روز پاداش سبب می گردد که انسان تمام سرمایه های موقت این جهان را به سرمایه های جاودانی تبدیل کند، و در میان عمل و مقام ربوبی پیوندی برقرار نماید، تا همگی رنگ «عندالله» به خود بگیرد و از آسیب و فنا محفوظ بماند.

ایمان به خدا و کردار نیک بسان درخت نیرومندی است که ریشه های آن در اعمال دل به نام «ایمان» قرار دارد، و شاخه ها و تنه و ثمرات لذیذ و شیرین آن از شجره زندگی انسان آویزان می باشد. اگر تقویت ریشه، در رشد تنه و شاخه و خوبی میوه تأثیر به سزا دارد، اصلاح تنه و شاخه و مساعد بودن هوا و تابش خورشید، در تقویت ریشه و قوت آن کاملاً نیز مؤثر می باشد.

اگر ریشه آسیب ببیند تنه و شاخه از آن بی نصیب نخواهد ماند هم چنان که قطع بی رویه ساقه و شاخه، موجبات خشکی ریشه را فراهم می آورد و به اصطلاح باغبانان «ریشه و تنه همدیگر را با هم دارند» و خدمت به یکی خدمت به دیگری و صدمه بر یکی، صدمه بر دیگری نیز