فایل پاورپوینت کامل قضیه درد و رنج حیوانات و احکام فقهی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل قضیه درد و رنج حیوانات و احکام فقهی :

شبکه اجتهاد: این یادداشت به صورت مختصر توضیح می دهد دین اسلام قابلیت هایی بسیار قابل توجه برای پایین آوردن مصرف گوشت، زدودن رنج و درد از حیوانات، منع شکار حیوانات و بهبود وضعیت محیط زیست دارد. این قابلیت ها در متون دینی دیگر ادیان موسوم به ابراهیمی وجود ندارند. با توجه به بحران فعلی محیط زیست و با استفاده از منابع روایی و فقهی حتی می توان از باب احکام ثانویه مصرف گوشت حیوانات حلال گوشت را در موارد بسیاری تحریم نمود و این حکم در سطحی وسیع می تواند به بهبود وضعیت آب و هوایی و کمک به بقای حیات وحش منجر شود.

تا همین اواخر ـ یعنی تا دو قرن پیش ـ نگاه فلسفه غرب به حیوانات بسیار بی رحمانه بود. در این نگاه، آنچه یک موجود جاندار را ذی حق می کرد، چیزی بود که آن را «دارا بودن عقل و مرتبه وجودی بالا و یا برگزیدگی» می دانستند. در فلسفه ارسطو و رواقیان ظاهراً خردورز و عاقل بودن (و به تعبیر صریح تر: آدم بودن) ملاک ذی حق بودن است. در نظام واره کیهان شناختی ارسطو، حیوانات در یک چرخه و سلسله مراتب وجودی، در پایین جدول جای دارند و در خدمت مراتب بالای جدول اند و بدین رو، هرگونه بهره کشی از حیوانات می تواند توجیه بپذیرد. و از همین رو است که در باور پیتر سینگر فیلسوف فایده گرای حامی حیوانات، تسلط نظریه ارسطو بر جهان فلسفه و کلیسا، از اقبال بد حیوانات بوده است. بنابر تفسیر آکویناس فیلسوف رسمی کلیسا، از سفر آفرینش، خداوند به انسان ها اجازه داده است بر حیوانات مسلط باشند و برای خداوند مهم نیست انسان با حیوانات چه می کند. تنها دلیل آکویناس برای ضرورت پرهیز از رفتار سنگدلانه با حیوانات این است که این کار می تواند به سنگدلی انسان بینجامد. رنج حیوانات برای آکویناس اهمیت نداشت. کانت با نگاه انسان محورانه معتقد بود که انسان مستقیماً وظیفه ای در قبال حیوانات ندارد و حیوانات فقط وسیله ای برای رسیدن انسان خردمند و قانون گذار به غایات خودند. دکارت معتقد بود که حیوانات رنج نمی کشند. در نظرگاه دکارت حیوانات به سان اشیای مکانیکی تنزل یافته اند؛ آن ها مانند ساعت اند که با تکان خوردن، صدا تولید می کند.

در قرون اخیر، یعنی از اواخر قرن و اوایل مسئله رنج حیوانات مطرح شد و پارادایم پیشین را به چالش انداخت. پارادایم پیشین این بود که ملاک ذی حق بودن یک جاندار، بهره مندی او از عقل است. اینک مسئله ای رخ نمود: «درد و رنج»؛ آیا توانایی درک درد و رنج، ملاک ذی حق بودن نیست؟ فارغ از اینکه یک جاندار خردمند باشد یا نه، آیا همین که توانایی درک درد و رنج را دارد، برای اینکه ما انسان ها در قبال او احساس مسئولیت کنیم، کافی نیست؟ مسئله درد و رنج ازاین پس اهمیت پیدا کرد؛ هرفیلسوفی که به درد و رنج حیوانات باور یافت، غالباً در قبال سرنوشت حیوانات و رفتار انسان با آن ها موضعی به نفع حیوانات گرفت. در این میان ظهور جرمی بنتام فیلسوف فایده گرا در طرح و قوت گرفتن پارادایم دوم، نقشی بسزا داشت. او می گفت حیوانات درد دارند؛ آن ها فقط توانایی عقل ورزی ندارند و حرف نمی زنند؛ اما قواعد اخلاقی و حقوقی، تنها متوجه جاندارانی نیست که خرد می ورزند و سخن می گویند بلکه هر جانداری که درد و رنج را احساس می کند، مشمول این قواعد است؛ جانداری که بتواند درد و رنج را احساس کند، دیگر نباید به آن به مثابه وسیله ای برای رسیدن به هدف نگریست.

مایه های اسلامی پارادایم درد و رنج حیوانات

قول به توانایی درد و رنج در حیوانات را «پاردایم» می خوانیم زیرا در سایه آن نظریه ها و احکام بسیاری می تواند رخ بنماید. ظاهراً قبول توانایی حیوانات برای درک درد و رنج در اسلام پیشینه ای دیرین دارد و به خود پیامبر اسلام بازمی گردد. ما در اسلام با فضایی برمی خوریم که توجه به «توانایی حیوانات برای درک درد» در آن کاملاً مشهود است. از کلیت متون دین اسلام دریافته می شود که حیوانات درد و رنج دارند و موضوع درد و رنج حیوانات، در جایی که پای بهره کشی از حیوان به میان می آید، آشکارا یکی از میدان دارهای مهم احکام فقهی است. توضیح اینکه در این متون، انسان حسابی ویژه در میان جانداران دارد و آنچه تاکنون از متون دینی اسلام تفسیر شده است، تقریباً همگی بر این معنا دلالت دارند که انسان بر حیوانات تسلط دارد و خدا این حق را به او داده که از حیوانات به نفع خود بهره برداری کند ولی این بهره برداری به صورت مطلق و نامحدود نیست و پاره ای اصول کلی اخلاقی و فقهی بر آن حاکم است مانند پرهیز از زیاده روی و اسراف و ضرر رساندن. درواقع، بنابر منابعی که در دست داریم، اسلام تنها به قدر نیاز و ضرورت اجازه بهره برداری از حیوانات را داده. بهره کشی بیهوده یا شکار به قصد تفریح در اسلام ممنوع است. فقهای شیعه در نهی و منع از شکار تفریحی تا آنجا پیش رفته اند که سفر برای شکار تفریحی را سفر حرام اعلام کرده اند. ازجمله علامه حلی گفته: «عدم قصر الصلاه فی المتصید لهواً دون المتصید للقوت أو التجاره»؛ (حلی، الجامع للشرایع، ، ج ، ص ) در اینجا، علامه حلی با استناد به روایات و قواعد فقهی، شکار تفریحی را حرام اعلام کرده و گفته اگر شکار برای رفع گرسنگی یا برای کسب درآمد مالی برای زندگی نباشد، حرام است و کسی که برای این شکار غیرضروری سفر می کند، چون سفرش حرام است، نماز او شکسته نیست و اگر ماه رمضان به سفر رود، باید روزه بگیرد. توجه کنید که در آن زمان، شکار کردن یک راه درآمد بوده و شکار می توانسته خرج زندگی کسی را تأمین کند و شاید اگر شکار در آن زمان همچون زمان ما چنین قابلیتی را نمی داشت (و به عکس، دارای زیان های دوره ما می بود)، حکم به حرمت هرگونه شکار صادر می گشت؛ زیرا ایراد درد و رنج غیرضروری بر حیوانات برای به دست آوردن چیزی که ضروری زندگی انسان نیست، حرام شرعی محسوب می گردد. قواعد فقهی، اصولی و کلامی مانند «لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام» یا «کلما حکم به العقل، حکم به الشرع»(= قاعده ملازمه) نیز در این میان کمکی می کنند تا هرگونه وارد ساختن درد و رنج غیرضروری به حیوانات ممنوع شمرده شود.

باری؛ جهت گیری مفاد کتاب و سنت به این سو است که حیوانات نیز همچون انسان، درد و رنج دارند. برخوردهای بزرگان دین اسلام با کسانی که بدون ضرور