فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 79 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی :

*-عضو هیأت علمی دانشگاه اصفهان

چکیده

شاید چنین به نظر رسد که در عالم اسلام و فرهنگ و اندیشه دینی، «رمز» به عنوان یک اصطلاح، اختصاصاً مربوط به قلمرو عرفان و تصوف و صرفاً دارای جنبه های دینی و عرفانی است. اما در همان مراحل اولیه شکل گیری فلسفه در جهان اسلام، فلاسفه اسلامی به «رمز» توجه کردند و در سیر تکاملی خود، بنیادهای فلسفیِ خاصی پیدا کرد. اگر به این مبانی و بنیادها، به طور مستقل و منسجم پرداخته شود، می توان به یک رمزشناسی انتولوژیک با وجوه خاص هرمنوتیکی در فلسفه اسلامی دست یافت، زیرا دیدگاه های متفکران بزرگی چون ابن سینا، سهروردی، شهرزوری، خواجه نصیرالدین طوسی، میرداماد و ملاصدرا، در مجموع، تصویر جامعی از وجودشناسی و هرمنوتیک شناسیِ «رمز» به دست می دهد و آن را کاملاً از «رمزشناسی» در هرمنوتیک مدرن، متمایز می کند. ما در این مقاله، تا حدّ امکان، در صدد تبیین مبانی فلسفی و هرمنوتیکی «رمز» در فلسفه اسلامی هستیم.

۱. رمزشناسی سهروردی و شهرزوری و نمادشناسی پل ریکور

سهروردی در حکمه الاشراق، مراد و مقصود از رمز و عبارت رمزی را، معنایی غیر از معنای تحت اللفظی عبارت می داند. به نظر وی، این گونه عبارات، از آن رو مورد انکار واقع می شوند که معنای تحت اللفظی عبارت مدنظر قرار می گیرد و نه مقصود آن. (حکمه الاشراق، ۱۳۷۳: ۱۰)

شهرزوری در شرح وزین خود بر حکمه الاشراق، «رمز» را به طور دقیق تر چنین تبیین کرده است:

الرمز هو أن یأتی بلفظ وضعه الواضع لمعنی ما، فیضعه بازاء معنی آخر لمناسبه ما بین ذلک الفظ و المعنی الثانی. (شهرزوری، ۱۳۷۲: ۲۵)

وی در بیان خود بین معنای اول (لفظی) و معنای دوم (مقصود از عبارت) مناسبت قائل شده است. بنابر این، اگر کسی به این تناسب آگاهی داشته باشد، معنای دوم، از طریق معنای اول قابل دست یابی است. تعریف شهرزوری از «رمز» یادآور تبیین پل ریکور از «نماد» است.

ریکور می نویسد:

من هر گونه ساختار دلالتی را که در آن یک معنای مستقیم، اولیه و تحت اللفظی به واسطه گسترش، به معنای دیگری اشاره کند که غیر مستقیم، ثانوی و مجازی است و فقط از راه معنای نخست شناخته می شود، «نماد» می خوانم. (ریکور، ۱۳۷۹: ۱۲۳ ۱۲۴)

وی بعد از ارائه تعریف خود از «نماد» به تعیین قلمرو هرمنوتیک می پردازد. از دیدگاه وی، کلیه عبارت ها و بیان هایی که نمادینه و دارای معنای دوگانه باشند، قلمرو هرمنوتیک را تشکیل می دهند. وی از ره یابی به معنای پنهان عبارت از طریق معنای پیدا و آشکار آن، به «تأویل» و «رمزگشایی» تعبیر می کند.

سهروردی در حکمه الاشراق و به تبع او شهرزوری در شرح حکمه الاشراق (شهرزوری، همان: ۳۱) به صورت تلویحی همین تبیین را از «تأویل» ارائه داده اند، اگر چه این دو، روند نیل از معنای لفظی به معنای اراده شده (مقصود) را فرایندی اشراقی می دانند، (همان) و نه یک فرایند زبانی، ذهنی و یا عقلانی.

البته ما در این مقاله در صدد تبیین آرای هرمنوتیکی پل ریکور و ارائه بحث های تطبیقی بین وی و شهرزوری یا سهروردی نیستیم و نمی خواهیم این تطبیق ظاهری و سطحی را دست مایه اشتراک دیدگاه های هرمنوتیکی آنها قرار دهیم، اما به نظر می رسد که همین تطبیق ساده، مطلعی مناسب و مفید برای طرح مباحثی باشد که در پیش داریم و مراد ما را در این مقاله، از «هرمنوتیک» و «رمز»، بدون این که به طرح مباحث عام و مفصل هرمنوتیکی بپردازیم، روشن می سازد.

«رمز» در این مقاله، اگر چه وصف متون است، همان طور که در طی مباحث روشن خواهد شد، ناظر به حقیقت و نحوه وجود آن نیز هست. متون رمزی، متونی اند که به لحاظ معنایی، لایه به لایه بوده، و بنابر این، عبارات آن از حیث معناشناسی چندگانه هستند. اما این لایه های معنایی امری فراتر از ساختار زبانی عبارتند و انسان را ناگزیر از فرایند «تأویل» و «رمزگشایی» می کنند. اینجاست که هرمنوتیک به عنوان نظریه عام فهم چنین متونی، شکل می پذیرد.

البته امروزه هرمنوتیک، ناظر به فهم نوشتار، به طور عام و حتی وسیع تر از آن، ناظر به فهم آثار انسان و حتی از آن نیز گسترده تر، ناظر به فهم وجود است، ولی در این مقاله، مراد ما از «هرمنوتیک» همان نظریه فهم متون رمزی است، لذا در صدد تبیین ابعاد و وجوه مختلف فهم انسان از رمز، در چشم انداز فلسفه اسلامی هستیم، اما قبل از هر چیز بهتر است نظری بسیار گذرا به دست آوردهای هرمنوتیک جدید در «رمزشناسی» و «تأویل پژوهی» داشته باشیم.

۲. رمزشناسی هرمنوتیک مدرن

اصولاً مقایسه، بهتر می تواند پرده از چهره نظریه ها و دیدگاه ها بردارد و جنبه های مخفی و ابعاد ناآشکار آنها را برملا سازد، زیرا در ضمن همین مقایسه هاست که ما این امکان را پیدا می کنیم که نظریه ها و دیدگاه ها را در برابر سؤال های متعدّد و جدید قرار دهیم و در نتیجه، می توانیم در منطقه تاریک یک نظریه، قدم برداریم و ابعاد ناپیدای آن را پیدا کنیم. از این رو، رمز را در هرمنوتیک جدید، بدون این که وارد بحث های تفصیلی شویم، تبیین می کنیم.

رمز در هرمنوتیک جدید، خصلت هر متن گفتاری یا نوشتاری است. رمز گونگیِ متن ریشه در خصلت نمادین زبان دارد. زبان در سرشت خود، ساختاری نمادین دارد، زیرا نشانه های زبانی را «بسی بیشتر از آنچه به نظر می آیند، بیان می کنند». (شایگان، ۱۳۸۰: ۲۹۲) بنابراین زبانِ دارای ابهام و ایهام، قابل تفسیر و تأویل است.

پل ریکور در همین راستا، رمزگشایی و یا به عبارت دیگر، عمل «تفسیر» را تعریف می کند:

تفسیر یکی از کارهای تفکّر است مشتمل بر رمزگشایی معنای نهفته در معنای آشکار، و گستردن سطوح معنایی مستتر در معنای تحت اللفظ. (همان: ۲۹۳)

با توجه به آنچه گفته شد، اصولاً هر آنچه هویت زبانی دارد، هویت تفسیری و تأویلی نیز دارد. از این رو، هر فهمی، خود تفسیر و تأویل است. تفسیر و تأویلی که خود ناظر به تفسیر و تأویل دیگر است. انسان ها همواره در موقعیت تفسیری و تأویلی به سر می برند. از این رو، در هرمنوتیک مدرن، نشانه هایی زبانی، دارای هویت تأویلی هستند:

هر نشانه فی نفسه، آن چیزی نیست که خود را در معرض تأویل قرار می دهد، بلکه در حکم تأویل نشانه های دیگر است. (فوکو، ۱۳۷۹: ۱۸۵ ۱۸۶)

بنابر این، تأویل فرایندی بی پایان است. نیچه نیز چنین معتقد شد که: «معنای جدا از تأویل وجود ندارد» لذا جهان را تنها از طریق تأویل قابل شناخت می دانست. اما در نگاه او، تأویل ها ناظر به حقایق نیستند، بلکه ناظر به یکدیگر هستند. از این رو، با صراحت نوشت: می گویند که تنها حقایق وجود دارند، اما من می گویم که خیر حقایق درست همان چیزهایند که وجود ندارند، تنها تأویل ها وجود دارند. (احمدی، ۱۳۸۰: ۵۱۱)

بنابر این، رمزشناسی و تأویل پژوهی هرمنوتیک مدرن بیشتر ریشه در زبان و خصایص زبانی فهم انسان دارد و حال آن که در مباحث بعدی، روشن خواهد شد که رمزشناسی در فلسفه اسلامی، بیشتر و شاید منحصراً، ریشه در حقیقت شناسی دارد و آنتولوژی حقیقت از یک طرف و آنتولوژی انسان را از طرف دیگر، مبنای تأویل پژوهی خود قرار داده است. ازاین رو، فایل پاورپوینت کامل وجوه هرمنوتیکی رمز در فلسفه اسلامی کاملاً متمایز از هرمنوتیک مدرن است و لذا نباید صرفاً به تطابق ظاهری بین عباراتِ تأویل پژوهانی چون پل ریکور و شمس الدین محمد شهرزوری اکتفا و استناد کرد.

۳. راز و فلسفه رمزگونگی متون حکمت

از مقدمه شیخ اشراق بر حکمه الاشراق (سهروردی، ۱۳۷۳: ۱۰ و ۱۱)، تلویحاً، و از شرح آن به دست شمس الدین محمد شهرزوری (همان: ۲۵) تصریحاً، این نکته اساسی به دست می آید، که بین علم حکمت و رمز به عنوان شیوه بیان، پیوند بنیادی و ارتباط ساختاری وجود دارد. از نظر شهرزوری، اساطین حکمت و از جمله حکمای اولین، حکمت را رمز گونه تبیین کرده و می کنند، زیرا اکثر مطالب حکمی، از آن چنان تعالی و عمقی برخوردارند که فهم آشکار و بی پرده آن برای جمهور مردم ممکن نیست.

وی رمز را حجاب حقیقت متعال می داند و در عین حال، معتقد است که آن را که فراتر از سطوح مختلف افهام مردم است، به سطح فهم آنها تنزّل می دهد. این نکته بسیار مهم است که شهرزوری برای رمزْ یک نقش پارادوکسیکال یا دو نقش ظاهراً متعارض قائل شده است؛ یکی این که رمز حقیقت متعالی را پوشانده و مخفی می سازد ودر واقع، حجاب حقیقت است و دیگر این که، آن را آشکار می سازد و به سطح افهام مردم نزدیک می کند. شهرزوری تصریح می کند که اگر حکما، مردم را با حق صریح، آشکار و بی پرده، مخاطب قرار دهند، نه تنها امکان فهم و ادراک آن فراهم نمی شود، بلکه مردم، آن را انکار می کنند. (همان) بنابراین، رمز، اختفای حقیقت را در عین گشودن و آشکار کردن آن به عهده دارد و این همان نقش پارادوکسیکال رمز است. اما باید توجه داشت که اختفای حقیقت و گشودن آن، دو نقش متعارض نیست، زیرا رمز در عین حال که حقیقت را در مرتبه متعالی آن مخفی می سازد و حجاب آن واقع می شود، حقیقت را در مراتب نازله آن قابل فهم و ادراک می سازد و ظاهر کننده آن به شمار می آید.

۴. ملاصدرا و میرداماد و راز رمزگونگی متون

میرداماد نیز بر این باور است که:

حقایق را به زبان رمز بیان کردن و برهانیات را در صورت خطابیات آوردن و معقولات را لباس محسوسات پوشانیدن، دأب حکمای اقدمین و شیوه عقلای اولین است. (میرداماد، ۱۳۸۰: ۱۴۶)

سپس می نویسد:

این شیوه مخصوص حکما و فلاسفه نیست، بلکه سنّت حاملان عرش نبوت و رسالت… همیشه بر این منهج جاری بوده است.

میرداماد به «رساله اثبات نبوت» ابن سینا استناد کرده و عبارت او را ذکر می کند. او چنین باور دارد که اصولاً بر انبیا شرط شده است که کلامشان رمز و الفاظشان ایما و اشاره باشد.

إنّ المشترط علی النبی، ان یکون کلامه رمزاً و الفاظه ایماءً. (همان: ۱۴۷)

اما مگر انبیا برای اظهار حقایق و روشن کردن ذهن و قلب مردم، مبعوث نشده اند؟ مگر فلسفه رسالت و بعثت، هدایت نیست؟ مگر قرآن خود را «نور» و «مبین» نخوانده؟ (مائده، ۵/۱۵) اصولاً آنچه از این دو وصف، به ذهن تبادر می کند، چیزی جز «اظهار»، «روشن گری» و «تفهیم حقیقت» نیست. پس فلسفه رمزگونگیِ کلام الهی و نبوی و راز اشارت بودن الفاظ و عبارات وحیانی چیست؟

اما قبل از پرداختن به این سؤال ها، باید پرسید که در اینجا رمز چیست؟ و مراد از «حقیقت را به رمز تعبیر کردن» کدام است؟

میرداماد در عبارتی موجز، به همه این سؤال ها جواب داده و تفصیلش را به مخاطب واگذار کرده است:

تعبیر از حقایق در کلام نبی(ع) نیست الا به مقدار عقول امت و اندازه افهام جماهیر؛… پس مرامیز را در انسیافِ عقول و انقیاد نفوس منفعتی عظیم است. (همان: ۴۸)

در این عبارت، «رمزگونگیِ متون» با «تعبیر کردن از حقایق به اندازه فهم عقول» ارتباط تام و مستقیم وجود دارد. بنابراین، رمز و تعبیر رمزی حقیقت، چیزی جز انتقال معرفت حقیقت از ساحتی به ساحت دیگر نیست. ساحتی که اصل حقیقت در آن واقع است و ساحت یا ساحت هایی که عقول یا مخاطبان در آن به سر می برند.

ملاصدرا نیز دیدگاهی مشابه سهروردی، شهرزوری و میرداماد دارد. او از «تبیین حقیقت به رمز» به «طریق ضرب الامثال» تعبیر کرده (ملاصدرا، ۱۳۸۰: ۵۹۳) و آن را تنها روش انبیا در تبیین حقیقت دانسته است. وی معتقد است که انبیا از این روش را جهت اتخاذ کرده اند که مکلف شده اند تا به اندازه عقول مردم تکلّم کنند.

بنابراین، ملاصدرا نیز هر دو وجه مخفی ساختن و آشکار کردن حقیقت را در شیوه تبیین رمزی یا تمثیلی حقیقت، لحاظ کرده است، زیرا در تکلّم به اندازه عقول، گریزی و گزیری از اختفای حقیقت در ساحت متعالی و آشکار کردن آن در ساحت دانی نیست. اما باید توجه داشت که وجه هرمنوتیکی رمز، از دیدگاه فلاسفه اسلامی و از جمله ملاصدرا، اولاً و بالذات آشکار کردن حقیقت است، زیرا تبیین صریح و غیر رمزی و یا غیر تمثیلی حقیقت، نه تنها حقیقت را برای مردم آشکار نمی کند، بلکه حتی آن چنان حجابی بین مردم و حقیقت ایجاد می کند که موجب انکار آن می شود. شهرزوری در مورد فلسفه رمزگونگی متون در حکمت، بر این نکته تصریح کرده است:

و لو خوطبوا بصریح الحق لجحدوه. (شهرزوری، ۱۳۷۲: ۵۹۳)

البته این که حقیقت در دیدگاه فلاسفه اسلامی چگونه است که شیوه تبیین، تعبیر و تفسیر آن، منحصر به شیوه رمز است، ریشه در آنتولوژی حقیقت دارد که بدان خواهیم پرداخت. اما آنچه در اینجا قابل تأمّل است، نقش هرمنوتیکی رمز است و آن این که رمز، به گفتار و نوشتار چنان قابلیتی می دهد که می تواند حقیقت را در سطوح مختلف و متناسب ب