بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سخنان متفکران اسلامی درباره عدالت :

در باب تبیین معنا و مبانی عدالت، سخنان زیادی گفته اند و با توجه به گستره مصادیق و انواع عدالت تبیین آن به مباحث فراوانی نیاز دارد. ولی مبنای ما روشن است و سخن ما بر اساس قرآن و عترت و در جامعه اسلامی است و بر عدالت اجتماعی یا حکومتی نظر داریم. اینک جهت تبیین بیش تر موضوع، برخی از سخنان عالمان اسلامی را نقل می کنیم:

مقصود از عدالت، همان معنای عرفی و لغوی است

دکتر ابوالقاسم گرجی می گوید:

دانشمندان در تعریف عدالت، تعبیرهای مختلفی به کار برده اند… به نظر این جانب عدالت، اصطلاح خاصی ندارد؛ نه شرعی و نه غیرشرعی. مقصود از آن در همه جا، همان معنای عرفی و لغوی است. عدالت که هم ریشه با اعتدال است، در لغت به معنای میانه روی، راستی و استقامت است.

چنانچه آن را به امر محسوس نسبت دهند؛ مثلاً چوب، مقصود مستقیم بودن ظاهری و عدم انحراف آن است. درصورتی که آن را به امر معقول و معنوی نسبت دهند؛ مثلاً ایمان و عقیده کسی را به عدل منسوب دارند، مقصود، راستی و استقـامـت معنـوی است؛ یعنی به یمـین و یسار ـ چـپ و راسـت ـ انحراف ندارد و چنانچه عمل کسی را عادلانه بشمارند مقصود این است که در حد اعتدال است و از افراط و تفریط به دور.

بنابراین، عدالت هم می تواند در مقابل فسق واقع شود و هم در مقابل ظلم و مانند آن. عدالت، همان استقامت در جاده شریعت است… عادل کسی است که به راستی و درستی به وظایف قانونی خود عمل کند و از افراط و تفریط بپرهیزد تا ضمن تمتع از حقوق حقه خود، کسی در اثر اعمال خودسرانه او از حقوق قانونی خویش محروم نشود.[۱]

علامه سیدمحمدحسین طباطبائی نیز در چند جای المیزان در باب عدالت مطالبی ارائه فرموده است، از جمله ذیل آیه شریفه ۹۰ سوره نحل با نقل و نقد عبارت راغب اصفهانی، می فرماید:

«راغب، در مفردات می گوید: عدالت و معادله واژه ای است که معنای مساوات را اقتضا دارد و به اعتبار اضافه و نسبت، استعمال می شود و عَدل ـ به فتح عین ـ و عِدل ـ به کسر عین ـ از نظر معنا به هم نزدیک اند چیزی که هست عَدل در جایی به کار می رود که با بصیرت و عقل قابل ارزیابی است مثل احکام و بر همین منوال است آیه شریفه «أَو عَدْلُ ذَلِک صِیَامًا».

ولی عِدل به کسر عین و عدیل در مواردی است که با چشم دیده می شود مثل چیزهایی که هنگام داد و ستد، وزن می شود یا شمارش می گردد یا با کیل، معامله می شود پس عَدل همان تقسیم و قسط بندی مساوی است.

عدل دوگونه است: یکی عدل مطلق که عقل اقتضای حسن آن را دارد و در هیچ عصر و زمانی نسخ نمی شود و به هیچ وجه، اعتداء و ظلم شمرده نمی شود مثل احسان کردن به هر کس که به تو احسان کرده باشد و خویشتن داری از آزار کسی که او تو را نیازرده است.

دیگری عدلی که عقل، عدل بودنش را تشخیص نداده بلکه به وسیله شرع شناخته می شود و ممکن است زمانی نسخ گردد مانند قصاص، ارش جنایت و دیه و اصل مال مرتد. از این رو، قرآن می فرماید: «فَمَنِ اعْتَدَی عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُواْ عَلَیْهِ»[۲] و «وَجَزَاء سَیِّئَهٍ سَیِّئَهٌ مِّثْلُهَا»[۳]پس قرآن، همین عدالت را اعتداء و سیئه نامیده است.

و این نحو از عدالت، همان است که در آیه «إِنَّ اللهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ» منظور است؛ چون عدل به معنای مساوات در تلافی است، اگر خیر است، خیر و اگر شر است، شر. و احسان به این معناست که خیری را با خیری بیش تر از آن تلافی کنی و شرّی را به شرّی کم تر از آن جواب گویی…».[۴]

و این گفتار راغب. با تفصیلی که دارد برگشتن به یک جمله معروف است که می گویند: عدالت میانه روی و اجتناب از دو سوی افراط و تفریط، در هر امری است و این در حقیقت، معناکردن کلمه است به لازمه معنای اصلی، زیرا معنای اصلی عدالت، اقامه مساوات میان امور است به این که به هر امری آنچه سزاوارش هست بدهی تا همه امور مساوی شود و هر یک در جای واقعی خود که مستحق آن است قرار بگیرد.

بنابراین، عدل در اعتقاد این است که به آنچه حق است ایمان آورد و عدل در عمل فردی آن است که کاری کند که مایه سعادت و خوشبختی او باشد و پرهیز کند از آنچه مایه بدبختی می شود به خاطر پیروی از هوای نفس و عدالت نزد مردم و بین مردم این است که هر کسی را در جای خودش که به حکم عقل و یا شرع و یا عرف، مستحق آن است قرار دهی؛ نیکوکار را به خاطر احسانش، احسان کنی و بدکار را به خاطر بدیش عقاب