فایل پاورپوینت کامل وقف در سیره ی پیامبر(ص) و امامان شیعه(ع)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل وقف در سیره ی پیامبر(ص) و امامان شیعه(ع) :

پیشگفتار

اسلام به گونه ای اساسی و ریشه ای تمام نیازهای جامعه و پیروان خود را بررسی کرده و راه حلهایی را ارائه داده که ضامن و در بردارنده ی گسترش عدالت و مساوات است.

بعضی از این قوانین عبارتند از: زکات، خمس، صدقه و وقف که به مدد آنها مشکلات اقتصادی جامعه بر طرف می شود و طبقه ی سرمایه دار همردیف گروه محروم و مستضعف می شود. ولی با گسترش جامعه اسلام از نظر جمعیت و محدوده ی جغرافیایی نیازهای بشر نسبت به گذشته تفاوت بسیاری یافت. بدین جهت نیاز به منابع اقتصادی ضرورت بیشتری یافت.

از این رو وقف در میان مسلمانان دارای ارزش والایی است. چرا که در پیشبرد شئون زندگی و استحکام پایه های گوناگون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، و بهداشتی جامعه اسلامی نقش موثر و به سزایی داشته است. اسلام به پیروان خود دستور داده تا با اجرای دستورات قرآن و شارع مقدس برای محرومیت زدایی از جامعه ی اسلامی اقدام کنند.

یکی از روشهای نیکو و سنتهای حسنه «وقف» است. وقف از دیر باز به شکلهای گوناگونی در تاریخ بشر وجود داشته است و اسلام آن را در مسیری روشن، منطقی، هدفدار، مترقی و دقیق نهاده است. گرچه متأسفانه درباره ی آثار معنوی، اقتصادی و اجتماعی وقف کمتر تحقیق شده، از سوی دیگر نگارنده خود را در مقامی نمی بیند که در تمام این ابعاد مطالبی بنگارد، بنابراین و به مصداق آیه ی «لا یکلف الله نفسا الا وسعها» و با استمداد از درگاه خداوند به اندازه ی توانایی خویش فقط درباره ی «وقف در سیره ی پیامبر(ص) و امامان شیعه» می پردازیم. به امید این که در آغاز باعث دلگرمی و نمونه ای برای راهبردهای علمی در جامعه ی اسلامی و مسلمانان باشد و مردم نیز درباره ی وقف همان شیوه ای رادر پیش گیرند که راهبران راستین آنان پیموده اند.

درباره ی وقف و ارزش و ویژگی های آن روایات متعددی نقل شده که چند نمونه رابیان می کنیم. در حدیث مشهوری از رسول خدا(ص) نقل شده که فرموده اند:

«اذا مات ابن آدم انقطع عمله، الا فی ثلاث، صدقه جاریه، او علم ینتفع به، او ولد صالح یدعو له»[۱]

یعنی: هر گاه فرزند آدم بمیرد عمل او قطع می شود مگر از سه چیز: صدقه ی جاریه (وقف به عنوان نمونه ای از صدقه جاریه) علمی که از آن سود برده شود. یا فرزند صالحی که برای او دعا کند.

رسول گرامی اسلام در حدیث دیگری می فرماید:

«ان مما یلحق المؤمن من عمله و حسناته بعد موته علما نشره و ولدا صالحا ترکه، و مصحفا ورثه او مسجدا بناه. او بیتا لابن السبیل بناه او نهرا اجراه، او صدقه اخرجها من ماله فی صحته و حیاته و تلحقه من بعد موته[۲]

یعنی: چند جیز است که بعد از مرگ مومن پاداش آنها به او می رسد، علمی که از خود به یادگار گذاشته باشد، فرزند صالحی که جانشین خوبی برای او باشد، قرآنی که به ارث گذاشته باشد، مسجدی که ساخته، منزلی که برای مسافران در راه مانده بنا کرده، نهری که آن را جاری ساخته است و صدقه ای که در حال حیات و زندگی خود انجام داده باشد.

و در روایت دیگری چنین می فرماید:

کسی که در کنار جاده ای برای عابران منزلی بسازد، خداوند در روز قیامت او را بر مرکبی که از گوهر تزیین شده سوار می کند و نور صورت او بر تمام نورها برتری می یابد تا آنجا که برابر نور حضرت ابراهیم قرار می گیرد و مردم می پرسند، آیا این فرشته ای از فرشتگان است. هرگز مانند او را ندیده ایم و با شفاعت وی هزار هزار انسان به بهشت می روند.[۳]

امام صادق(ع) در روایتی می فرماید:

هیچ پاداشی انسان را پس از مرگ تعقیب نمی کند مگر در سه خصلت: صدقه ای که در زمان حیات بدهد که این صدقه پس از مرگش تا روز قیامت به عنوان صدقه ی موقوفه ی غیر قابل ارث جریان خواهد داشت. یا سنتی نیکو که آن را بنیان نهد که خود بدان عمل کرده و دیگران نیز پس از او بدان عمل کنند یا فرزندی که برای او طلب مغفرت کند.[۴] و بدین مضمون از امام صادق(ع) روایات متعددی نقل شده که نقل همه ی آنها باعث طولانی شدن بحث می شود، بدین جهت شما را به مصادر آن ارجاع می دهیم.[۵]

وقف در قرآن

در قرآن آیه ای که بر وقف و احکام آن صراحت داشته باشد، وجود ندارد. ولی دانشمندان اسلامی از کلیت برخی مفاهیم اخلاقی که در قرآن ذکر شده است، چنین دریافته اند که موقف مورد تایید قرآن کریم است. چرا که اعمال خیر و صالح همواره در آیات این کتاب شریف و مقدس ستوده شده و به طور عموم هر آنچه که بر انجام کارهای نیکو و تشویق بدان دلالت داشته باشد، بر وقف نیز دلالت می کند. به تعبیر دیگر می توان گفت که روح وقف مورد تایید قرآن کریم گرفته است. به عنوان تبرک چند آیه را نقل می کنیم.

۱ – «و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر املا»[۶]

یعنی کارهای شایسته ی ماندنی نزد پروردگارت از نظر پاداش، بهتر و امید آن بیشتر است.

۲ – «لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون»[۷]

یعنی؛ هرگز به مقام نیکوکاران و خاصان خدا نخواهید رسید، مگر آنکه از آنچه دوست دارید در راه خدا انفاق کنید.

۳ – «و ما تقدموا من خیر تجدوه عندالله هو خیرا و اعظم اجرا»[۸]

یعنی؛ هر عمل نیک برای آخرت خود پیش فرستید پاداش آن را نزد خداوند بیابید و آن اجر و ثواب آخرت (بهشت ابدی) بسی بهتر و بزرگتر و بیشتر است.

۴ – «و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر مردا»[۹]

یعنی؛ و کارهای صالحی که اجرش نعمت ابدی است، نزد پروردگار تو (از مال و جاه فانی دنیا) هم ازجهت ثواب الهی و هم از جهت حسن عاقبت اخروی بهتر است.

۵ – «لیس البر ان تولوا وجوهکم قبل المشرق و المغرب و لکن البر من آمن بالله و الیوم الاخر و الملائکه و الکتاب و النبیین و اتی المال علی حبه ذوی القربی و الیتامی و المساکین و ابن السبیل و السائلین و فی الرقاب»[۱۰] یعنی، نیکوکاری بدان نیست که روی به جانب مشرق و مغرب کنید چرا که این بی اثر است (در جواب یهود و نصارا) لکن نیکوکار کسی است که به خدا و روز قیامت و فرشتگان و کتاب آسمانی و پیامبران ایمان آورد و اموال خود را در راه دوستی خدا بر خویشان و یتیمان و فقیران و در راه ماندگان و مستمندان بدهد و در آزاد ساختن بندگان صرف کند…

وقف در سیره ی پیامبر(ص)

شیوه ی رفتار رسول خدا(ص) یکی از منابع مهم در احکام دینی و معارف اسلامی به شمار می رود که از آن به «سنت» تعبیر می شود. سنت به قول، فعل و تقریر (سکوت مقتضی) گفته می شود که از رسول گرامی اسلام یا امامان شیعه صادر شده باشد. اما اهل سنت کارهایی را که صحابه انجام داده اند نیز سنت می شمارند.[۱۱]

همان گونه که در سخنان رسول خدا(ص) درباره ی تشویق به وقف روایات متعددی نقل شده، از آنجا که از نظر عملی نیز پیامبر(ص) در این کار نیکو، معلم بشریت بوده اند خود نیز بدین کار نیکو دست زده اند که چند نمونه ی آن را یادآور می شویم.

مردی از یهودیان به نام مخیریق که در جنگ احد مسلمان شده بود، همراه سپاه اسلام در جنگ با مشرکان شرکت داشت. هنگامی که به سوی احد حرکت کرد، گفت: اگر من کشته شدم، هفت قطعه از باغهای من از آن رسول خدا(ص) باشد. آن باغها عبارت بودند از: عواف، دلال، برقه، مبیت، حسنی، صافیه و حائط ام ابراهیم. مخیریق در این جنگ کشته شد و آن باغها از همان تاریخ، یعنی سال سوم هجری به ملک پیامبر(ص) درآمد و آن حضرت تصرف نمود.

تا سال هفتم هجری کارگران رسول خدا(ص) آن باغها را اداره می کردند تا این که در همان سال آن باغها را وقف کردند اما این وقف خاص بود، یعنی، بر اولاد و بر بنی هاشم وقف شد. پس از رحلت پیامبر(ص) خلیفه ی اول این باغها را گرفت ولی خلیفه ی دوم آن را به علی(ع) باز گردانید که در تاریخ مفصلا نقل شده است.[۱۲]

در مدارک مصادر تاریخی زمینهای دیگری به نام صدقات رسول خدا(ص) ذکر شده است، از آن جمله: رسول خدا(ص) زمینی را وقف کرد و آن را برای ابن السبیل صدقه قرار داد.[۱۳]

در «قبا» نخلستانی بوده به نام «بویره» که از زمینهای یهودیان بنی النضیر محسوب می شده است، این نخلستان از صدقات پیامبر است که وقف بر فقیران و بینوایان بوده است.[۱۴]

هم چنین نقل شده که پیامبر(ص) در خیبر موقوفه هایی داشته است که از عوائد و منافع آنها به مهمانان خود انفاق می کرده است.[۱۵]

بخاری صاحب یکی از صحاح سته گوید: نوشته یا نوشته هایی در دست علی(ع) بوده که وقفهای پیامبر(ص) در آن نوشته شده بود، یا آن نوشته ها وقفنامه یا موقوفه های رسول خدا(ص) بوده است[۱۶] گرچه وی توضیح نداده است که موقوفه های نوشته شده همان هفت باغ مذکور مخیریق بوده یا موقوفه های دیگری بوده است، لیکن دلالت بر این امر دارد که رسول خدا(ص) دارای موقوفات فراوانی بوده است.

موقوفات دیگری نیز برای رسول خدا(ص) نام برده اند که «مهزور» از آن جمله است (که نام محلی در بازار

مدینه بوده) آنجا وقف مسلمانان بوده و سهم رسول خدا(ص) از اموالی بوده است که پس از فتح بنی النضیر به دست آن حضرت رسیده است.[۱۷]

اینها نمونه هایی از موقوفاتی بود که رسول خدا(ص) در زمان زندگ