فایل پاورپوینت کامل عرفان مثبت و بَهجت روح

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عرفان مثبت و بَهجت روح :

تمایز بَهجت از لذّات خودِ طبیعی

یک پدیده روحانی بسیار والایی وجود دارد که ابراز آن با کلمات متداول، غیر ممکن به نظر می رسد و ناگزیر می توان از کلمه شکوفایی [۱] در لغت فارسی و از کلمه بهجت در عربی برای نشان دادن سایه دورنمایی از آن پدیده بهره برداری نمود. قابل درک ساختن این پدیده بسیار والا برای غوطه وران در لجن خودخواهی ها و سرخوشانِ لذایذِ مادی و روانی، همان مقدار امکان ناپذیر است که قابل درک ساختنِ لذّتِ عملِ جنسی برای یک کودک. کاری که می توان کرد، این است که با استمداد از انواعی پدیده های روحی قابل درک، تا حدودی، دورنمایی از سایه این وضع روحی را بیان کنیم. عبارات زیر را درباره لذت دقت کنید:

۱- ما از وزش یک نسیم خنک در هوای سوزانِ بیابان لذّت می بریم.

۲- ما از طعم غذای مطبوع، احساس لذّت می کنیم.

۳- ما با حلّ یک مجهول علمی، از لذّتی خاص برخوردار می شویم.

۴- ما با آزاد شدن از بند و زنجیرهای جبری و احساس رهایی و قدرت بر انتخاب

یکی از راه های مفید که پیش رو داریم، در لذّتی عمیق فرو می رویم.

۵- ما با دیدار شخصی که محبوب ماست، خصوصاً پس از مدتی مفارقت و جدایی که احتمال زیادی وجود دارد که برای همیشه بوده و از دیدار برای ابد محروم باشیم، لذّت فوق العاده ای در خود احساس می کنیم.

۶- ما با عمل به عدالت، با وجود قدرت بر تعدّی و زیر پا گذاشتن حق، لذّتی عظیم در خود مشاهده می کنیم.

۷- ما با تماشای یک نمودِ زیبای طبیعی یا هنری، احساس لذّت می کنیم.

۸- ما با تماشای سپهرِ نیلگون با آن نقطه های زرّینش، در دریایی از لذّت غوطه ور می شویم.

… و صدها نوع لذّت دیگر که با انعکاس یک نمود در ذهن، یا به وجود آمدن یک فعالیت خاص در درون، یا به دلیل تغییر یافتن موقعیت های زندگی و غیر آن، به وجود می آیند.

همه ما می دانیم که آن همه انواع لذایذ را با دو سه کلمه مترادف و دارای مفاهیم عمومی نمی توان توضیح داد، زیرا میان آن لذایذ، چه به طور انفرادی و چه در حالتِ ترکیبِ بعضی از آن ها با بعضی دیگر، مانند لذّت عاطفه فرزندی که با لذّتِ احساسِ کمال در همان فرزند، ترکیب می یابد و هم چنین ترکیب بعضی از آن لذایذ با دیگر فعالیت ها و پدیده های روانی، مانند لذّت تماشای یک منظره زیبا که با تفکر در حقیقتِ زیبایی ترکیب می یابد، تفاوت بسیار زیادی وجود دارد. پس از توجّه به این مقدمه مختصر، می توانیم معنای شکوفایی (بهجت) را که فراتر از لذایذ است، مطرح نماییم: در بحث های گذشته، به نوعی از لذت اشاره کردیم که لذّت رهایی و آزادی از بند و زنجیر و اسارت نامیده می شود. آن حالتِ خاصِّ روحی که در نتیجه رهایی و آزادی از بند و زنجیر و اسارت به وجود می آید، اگرچه در لحظات یا ساعات و یا در روزهای نخستینِ رهایی، همراه با احساس لذّت و خوشی است، ولی این لذّت و خوشی، رفته رفته رو به زوال و فنا می رود و روح با طبیعتِ خاصِّ خود حرکت می کند، زیرا لذّت حاصله از رهایی و آزادی، معلولِ منتفی شدن سدّی است که سر راه حرکت و پویایی آزادانه روح قرار گرفته بود، و وجود این سدّ موجب احساس دردی بود که از وارد شدن فشار بر روح به وجود آمده بود.

بنابراین، می توان گفت: لذّت حاصله پس از رهایی و آزادی، لذّتِ بازیافتنِ روح است طبیعتِ اصلی خویش را، نه این که روح یک امتیاز خارج و بالاتر از طبیعت خود را به دست آورده و لذّت برده است.[۲]

اکنون می توانیم به این قضیه بسیار اساسی توجّه کنیم که چرا صدها آیات قرآنی و احادیثِ کاملًا معتبر، با وضوح و جدّیت کامل، مردم را به چشم پوشی از تمایلات حیوانی و کامکاری و خودخواهی دستور می دهند و چرا افلاطون و امثال او از پیشتازانِ تاریخِ انسانی انسان ها- نه تاریخِ طبیعی انسان نماها- فریاد می زنند:

مُتْ بِالْإِرادَهِ تَحْیی بِالطَّبیعَهِ.[۳]

با اراده بمیر (غرایز حیوانی ات را با اراده مهار کن)، تا با طبیعتِ اصلی روح- که جاودانگی در عالم ابدیت است- زنده بمانی.

بنابراین، بَهجت و شکوفایی در روح، مانند شکوفایی گل در ذات و طبیعت غنچه است که حافظ می گوید:

ای صبا امشبم مدد فرما

که سحرگه شکفتنم هوس است

وصول به نتایجِ عالی عمل به دستورات پیامبران، اوصیاء، اولیاءاللّه، پیشتازان کاروان معرفت و حتّی آن احساس لذّت معقول که پس از مخالفت با تمایلات حیوانی، همه سطوح روح را به وجد و شعف درمی آورد، نه از آن جهت است که یک امتیازِ اضافی بیرونی و بالاتر از طبیعتِ اصلی خودِ روح نصیب روح شده است، بلکه چنان که گفتیم: برای آن است که تازه روح، طبیعتِ اصلی خود را دریافته است. برای اثبات این مدّعا، کافی است شما همه لذایذی را که برای موجودیت مادی و معنوی آدمی قابل تصوّر است، در نظر بگیرید. هنگامی که عامل آن لذّت، یک یا چند بار تکرار شد و لذّت را در انسان به وجود آورد، تدریجاً و با تکرار آن عامل، تموّجات لذّت فرو می نشینند. این که می بینیم پس از تکرار یک لذّت، باز دنبال آن می دویم، برای این است که به خاطر انحصار و محدودیت جریان زندگی، یا به خاطر تلقینی که آدمی برای خود صورت می دهد، آن لذّت را مانند عنصری از طبیعت زندگی تلقّی می نماید، نه یک امتیاز مافوق زندگی معمولی.

به عنوان مثال، لذّت علم را در نظر می گیریم. می دانیم که برقرار کردن رابطه علمی با واقعیات، در مراحل نخستین، توأم با لذّت است، ولی انسان آگاه با پیشرفت تدریجی در مراحل عالی، احساس می کند که هر اندازه جلوتر می رود، بُعدی از طبیعتِ روانی او اشباع و شکوفا می شود، نه این که امتیاز اضافی به دست می آورد تا لذّتی مستند به آن داشته باشد.

اینشتین و آزادی روح

اگر ما در حالاتِ روانی پیشتازانِ علوم و جهان بینی ها به خوبی دقّت کنیم، به این نتیجه می رسیم که آنان هرگز احساس شعف و وجدی را که در درون خود دارند، مستند به کشف یک واقعیتِ معین نمی نمایند، بلکه شعف و وجد آنان، معلولِ احساسِ گسترشِ ابعادی از روحشان، چه برون ذاتی و چه درون ذاتی، در جهان هستی است. این گسترش و آزادی رو