---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل واکنش ها به تخریب بقاع بقیع (۱) :

بمباران[۱] مدینه

در تاریخ سوم شهریور ۱۳۰۴ش. روزنامه ایران به نقل از بی سیم برلن خبر می دهد که وهابی ها شهر مدینه را بمباران کرده و به مسجدی که مقبره حضرت محمد(ص) در آن واقع است خسارات سنگین زده اند (روزنامه ایران، سال نهم، ش۱۸۹۰، ص۲).

دو روز بعد در تاریخ پنجم شهریور خبرگزاری رویتر اعلام می کند که از منابع موثقه اطلاع حاصل شده است که وهابی ها به سمت مدینه حمله ور شده اند… بمباردمان شروع شده و در نتیجه خرابی های بسیاری وارد آمده، گنبد مسجد بزرگی که مدفن حضرت رسول(ص) است آسیب دیده و مسجد حمزه عم حضرت پیغمبر خراب شده است (روزنامه ایران، سال نهم، ش۱۸۹۱، ص۱).

با انعکاس خبر، نگرانی بسیاری در میان علما و شیعیان به وجود می آید. در تاریخ ۶ شهریور ۱۳۰۴ آیت الله شیخ جمال الدین نجفی اصفهانی حاج آقا جمال اصفهانی (۱۲۸۴-۱۳۵۴) برادر آیات آقای نجفی اصفهانی و آقا نورالله اصفهانی بود، وی درس آموزی علوم دینیه را نزد پدر و برادرش آغاز کرد و سپس در حوزه علمیّه نجف اشرف کامل نمود. پس از حضور آیات شهید نجف در نهضت مشروطه، آقا جمال نیز به طرفداری از این نهضت رو آورد وی پس از سقوط اصفهان به دست روس ها به تهران آمد و رفته رفته در شمار علمای درجه یک تهران قرار گرفت.

آقا جمال در مسجد سیدعزیزالله بازار تهران حوزه درس داشت، آقا جمال را در عداد یاران سیاسی آیت الله سیدحسن مدرس دانسته اند که در مواقف گوناگون به مخالفت با اقدامات رضاخان پرداخت. در پی درگذشت آقا جمال شایعه مرگ او به دست عوامل رضاخان مطرح شد. پیکرش با تشییع با شکوه در تخت فولاد اصفهان دفن گردید (روزشمار تاریخ معاصر ایران، ج۵، ص۲۸۴).

از علمای اصفهانی ساکن تهران به وزارت امور خارجه نامه می نویسد (کلیشه در صفحه ۲۸۳ روزشمار تاریخ معاصر ایران، ج۵) و به شدت اظهار نگرانی می کند متن نامه به این شرح است: به عرض عالی می رساند: همواره سلامتی و موفقیت کامله حضرت اجل عالی را در اعلای کلمه حقّه الهیه و استحکام مبانی استقلال مملکت ایمانیه مسئلت نموده و می نمایم ضمناً مصرع می شود که مسموع می شود، خدای نخواسته مدینه منوره [را] گلوله باران نموده و اطراف مرقد مطهر اعلی حضرت خاتم النبیین علیه آلاف الصلاه و سلام المصلّین خرابی و اهانت وارد آورده اند این مصیبت عظمی قابل تحمل برای مسلمین نیست، خاصه برای دولت علّیه ایران و أمناء محترم آن دولت علّیه، همه مسلمین انتظار اهتمامات کامله آن دولت علّیه را در این باب دارند و انتظار دارم از اهتمامات کامله و اقدامات مجدّانه خودتان احقر را مسبوق فرمایید و الاّ موجب هیجان مسلمین و انقلاب خواهد شد و چنانچه این مرحله کذب است امر و مقرر فرموده فوراً در جرائد کذب او را انتشار و اشاعه دهند زیاده موجب تصدیع است (اسناد وزارت امور خارجه، ۵۵-۱-۳۰-۱۳۰۴؛ روزشمار تاریخ معاصر ایران، ج۵، ص۲۸۴).

آیت الله مدرس نیز صبح روز پنج شنبه ۵ شهریور ۱۳۰۴ با توجه به اینکه وی نماینده تهران در مجلس شورای ملی بود، پس از با خبر شدن از بمباران مدینه توسط وهابی ها با هدف پیگیری موضوع به دیدار رضاخان می رود. پس از آن دیدار ایشان می گوید:

بنده صبح خدمت آقای رئیس الوزراء بودم، این مسئله را که در روزنامه ها [چاپ شده بود]… اهمیت دادند فرمودند که به فوریت در صدد تحقیق بر می آیم که ببینم واقعیت آن چیست و البته باید خیلی اهمیت داده شود البته حالا که درصدد تحقیق بر می آیند حقیقت بهتر کشف می شود (مدرس و پنج دوره تقنینیّه، ج۲، ص۱۸۹).

رضاخان نیز در همان روز در مجلس شورای ملی حاضر شد و خبر چاپ شده در روزنامه ها را برای نمایندگان خواند و پیشنهاد کرد: «در این موقع اگر صلاح بدانند از طرف مجلس کمیسیونی تشکیل شود که با موافقت نظر دولت بر این کار رسیدگی کنند.» (همان، ص۱۹۰). به دنبال آن وزارت امور خارجه با ارسال تلگرام هایی به سفارتخانه های خود در قاهره، لندن و شام، با اشاره به خبر خبرگزاری رویتر از بمباران مدینه توسط وهابی ها، خواست صحت و سقم خبر و تفصیل [آن] را فوراً تلگراف کنند (اسناد وزارت امور خارجه، ۵۲-۱-۳۰-۱۳۰۴).

مرحوم آیت الله مدرس صبح روز دهم صفر ۱۳۴۴ق سخنان مهمی نیز در مجلس شورای ملی ایراد و سخن خود را با این پرسش آغاز کرد که ماهیت یک قوم و ملت به چیست؟ سپس خود در پاسخ گفت: قومیت یک قوم و ملّیت یک ملت وابسته به «جامع» آن است، وی به نقش «جامع»، «میان دار» و «رهبر» قوم پرداخت و گفت بدون آن، افراد و گروه های یک ملت «کالجدار المنشعب» هستند. ترقی و تعالی هر قومی به این خواهد بود که جامع میان خودشان را نگاهداری کنند و به واسطه ترقی آن، جامعه ترقی کند سپس ایشان جامع ایران و دیگر ممالک مسلمان را اسلام دانست و گفت: امروز بهترین زمان برای برداشتن این پرچم است (روزنامه ایران، سال نهم، ش۱۸۹۴، ص۱ و ۲).

عصر همان روز نیز گروهی از علما در مسجد مروی تهران گردهم آمدند و به همراه شمار زیادی از تجار و اصناف و طبقات مختلف مردم به سخنان آیت الله سیدحسن مدرس گوش کردند، مطالب ایراد شده توسط ایشان در باره رفتار وهابیان در سرزمین حجاز بود، وی اعلام کرد که اخبار رسیده هنوز توسط مراجع رسمی تایید نشده است و با اینکه قرار بود روز سه شنبه در اعتراض به اقدام وهابیان، همه تجار و اصناف دست از کار بکشند و تعطیل عمومی اعلام شود ما فعلا دست از این کار کشیده، منتظر می مانیم.

پس از سخنان آقای مدرس آقای شیخ علی اصفهانی که چندی است وارد تهران شده به منبر رفت و به همین مناسبت سخن راند. یکشنبه شب نیز علمای تهران در خانه امام جمعه خویی گرد آمدند و درباره خبر تهاجم وهابیان به اماکن متبرکه حجاز مشورت کردند (همان، ص۳).

روزنامه قانون هم خبر داد که عصر روز یکشنبه جمعیت زیادی در مسجد جامع گرد هم آمدند و به سخنان سیدعلی شوشتری در محکومیت اقدام وهابیان گوش دادند (روزنامه قانون، سال چهارم، ش۴۷، ص۲).

روزنامه قانون در شماره ۴۶ خود روز یکشنبه ۸ شهریور در صفحه اول با حروفی متفاوت نوشت: جنایت فجیعی که به دست وهابی ها این ایام به عالم اسلام وارد آمده، روح مؤسس شریعت مطهره را دردناک و قلوب مسلمین را مجروح می کند. این دومین ضربت هولناکی است که دست جنایت بار این فرقه وحشی به پیکر اسلام وارد آورده و دومین لکه سیاهی است که در تاریخ سبعیت وهابی ها، ثبت می شود. ما با قلبی جراحت آلود و چشمی خون بار احساسات غم انگیز خود را در مقابل عالم اسلام ابراز و امیدواریم که دولت ایران و سایر دول معظمه اسلامی، قدم هایی برای سدّ این ثلمه برداشته و این جراحت وارده بر قلب اسلام را مداوا فرمایند (روزنامه قانون، سال چهارم، ش۴۷).

هیئت علمای همدان نیز در همان روز با ارسال تلگرامی به مجلس شورای ملی با ابراز تأسف و دردمندی از اقدام وحشیانه وهابیان در حمله به اماکن مقدس مدینه خواست تلگرامی به مجمع اتفاق ملل فرستاده شود تا آن مجمع ضمن جلوگیری از ادامه جنایات وهابیان، مدینه منوره را از لوث وجود آنان پاک نماید.

هیئت علمای همدان نوشت: که اگر دولت اجازه دهد می توانند برای دفاع از حیثیت اسلام به سوی مدینه رفته، حتی جان خود را در این راه فدا نمایند، ثالثاً تقاضا داریم مجلس مقدس این روز مصیبت مسلمین را روز مخصوصی نام نهاده و این روز را یکی از بزرگترین روزهای عزاداری مسلمین قرار دهد (اسناد مجلس شورای اسلامی، سند ۹۹/۴۱/۱۵۴/۵).

«ویس­کنسول» (=کمک­کنسول) وقت ایران در نجف اشرف نیز خبرداد حجت الاسلام شیخ احمد کاشف الغطا از حجج الاسلامان نمره اول [عرب] به واسطه انتشار خبر هجوم وهابی ها به مدینه منوره، حوزه درس خود را تعطیل نموده و گویا به نماز جماعت هم حاضر نخواهد شد.

وی می افزاید: سایر علمای عرب نیز با وی هم آوا هستند و می خواهند تلگرام هایی به دول و مجامع اسلامی مخابره کنند گویا امروز یا فردا در مسجد هندی اجتماع عمومی بشود (اسناد وزارت امور خارجه، ۵۱-۱-۳۰-۱۳۰۴). «ویس­کنسول» در نامه دیگری به وحشت ایجاد شده میان اهالی آن صفحات اشاره کرد و نوشت که در مجالس علما و روضه خوانی ها صحبت فقط از تهاجم وهابی ها به مدینه است «اهل این صفحات یقین کرده اند اگر وهابی ها مدینه را بگیرند آن وقت نوبه هجوم به عراق است» (روزنامه قانون، سال چهارم، شماره ۴۷، ص۲).

غفارخان جلال السلطنه که به عنوان وزیر مختار ایران جدیداً وارد قاهره شده، خبر داد که با نماینده حجاز (نماینده حجاز قبل از سلطه سعودی ها بر عربستان) دیدار کرده و خبرهای ارسالی خبرگزاری های رویتر مبنی بر بمباران و تخریب اماکن مقدسه مدینه مورد تأیید اوست، می گفت: خانه تاریخی حضرت خدیجه و آمنه را در مکه معظمه کامل منهدم کرده اند. اگر مدینه را بگیرند مقبره حضرت را هم یقیناً منهدم خواهند کرد… (اسناد وزارت امور خارجه، ۵۱-۱- ۳۰-۱۳۰۴).

با توجه به موج عظیم اعتراض ها در میان مسلمانان و به ویژه شیعیان، وهابی ها با ترفند خاصی اخبار رسیده را تکذیب می کنند، البته آنها نسبت به تخریب قبور بقیع و نیز مزار اُحد سکوت کرده، و روی عدم تخریب بارگاه ملکوتی و گنبد سبز رسول الله(ص) فقط تکیه می کنند در این زمینه «ویس­کنسول» ایران در نجف چنین گزارش می دهد:

حکومت عراق (یعنی در حقیقت انگلیسی ها) اجازه داده است گروه هایی از وهابیان بین نجد و عراق، به بین النهرین آمده، آذوقه بخرند و با بعضی از محترمین عرب اهل نجف ملاقات نمایند، وی نوشت که وهابی ها، حوادث مدینه را تکذیب می کنند و برعکس شهرت می دهند. رفتار وهابی ها نسبت به عموم در کمال رأفت است و هیچ وقت اهانت و بی احترامی به مقامات مقدسه نخواهند کرد (اسناد وزارت امور خارجه، ۱۶-۱-۳۰- ۱۳۰۴).

تشکیل کمیسیون ویژه مجلس

روز سه شنبه دهم شهریور ۱۳۰۴ش مصادف با ۱۲ صفر ۱۳۴۴ق، مجلس شورای ملی به ریاست تدیّن نایب رئیس دوم مجلس تشکیل جلسه داده و در ابتدا موضوع تهاجم وهابیان به مدینه مورد بحث قرار می گیرد و با تایید آیت الله مدرس کمیسیونی ده نفره برای رسیدگی به این حادثه تشکیل می شود رضاخان نیز که در این مجلس حضور داشته اظهار می دارد که خبرهای رسیده از طرف مأموران ایران در شام و مصر، موضوع تهاجم وهابیان به مدینه را تا حدی تایید می کند ولی می گوید: مهاجمان هنوز نتوانسته اند مدینه را اشغال کنند لیکن کمیسیون ویژه لازم است تشکیل شود (روزنامه ایران، سال نهم، شماره ۱۸۹۶، ص۱).

عصر روز سه شنبه نیز به دعوت علما، گروه های مختلف مردم تهران در مسجد جامع اجتماع می کنند و در آنجا اعلام می شود که روز شنبه بعد مصادف با شانزده صفر، تعطیل عمومی اعلام گردیده و اطلاعیه رضاخان درخصوص موافقت با تصمیم علما در تعطیلی روز یاد شده را قرائت می کنند (همان، ص۳).

روز یازدهم اطلاعیه ای از سوی رضاخان خطاب به عموم حکام ایالات و ولایات و مأمورین دولتی منتشر و در آن ضمن اشاره به اسائه ادب طایفه وهابی به مدینه منوره و مسجد حضرت رسول(ص) اظهار می دارد که دولت از شنیدن این خبر مشوش و در حال تکمیل اطلاعات است لیکن عجالتاً با توافق نظر آقایان حجج اسلام مرکز، تصمیم گرفته شده است که برای ابراز احساسات و عمل به سوگواری و تعزیه داری، یک روز در تمام مملکت تعطیل عمومی شود و رسماً روز شنبه ۱۴ شهریور برابر با شانزدهم صفر روز تعطیل و عزاداری اعلام می گردد (روزنامه ایران، سال نهم، شماره ۱۸۹۶، ص۱).

«ویس­کنسول» وقت ایران در نجف ضمن انعکاس تعطیلی دروس و نمازهای جماعت در نجف گزارش داده که دو حضرتین حجتین، آیات الله اصفهانی و نائینی راجع به هجوم وهابی ها به مدینه نامه ای به رضاخان نوشته اند (اسناد وزارت امور خارجه، ۱۲-۱-۳۰-۱۳۰۴).

خبر تخریب ها به هندوستان می رسد و مسلمانان هند را به واکنش تند وا می دارد، نماینده سیاسی وقت ایران در هند در این باره چنین گزارش می دهد: پس از نشر اخباری از اهانت وهابی ها به بارگاه حضرت رسول(ص) تمام مسلمانان شهر بمبئی از شیعه و سنی، بیش از دویست هزار نفر به همراهی تمامی ایرانیان، در مساجد و مجامع مختلف جمع و ولوله و غوغایی بر پا شده است.

تمام [مردم] دکاکین و بازارهای خودشان را بسته و بعد در معابر و کوچه ها چند روز تظاهرات کردند. سپس می افزاید: اقدام وهابی ها در بین ۶۷ میلیون مسلمان هند اثر فوق العاده ای گذاشته و در بقیه شهرها هم تظاهراتی برپا است. در لکنهو که مهم ترین شهرهای مسلمانان هندوستان و محل اجتماعات علمای روحانی و مرکز اسلامی هند محسوب می شود، اجتماعات فوق العاده بر پا شده است سپس ادامه می دهد:

مجمع علمیه علمای لکنهو و مجلس عالیه کل مسلمانان هندوستان، با ارسال تلگرام هایی به کنسولگری ایران، از اینکه دولت ایران با تعطیل کردن و عزاداری به این اقدام واکنش نشان داده، تشکر کرده اند. (اسناد وزارت امور خارجه، ۱۲۶-۱-۳۰- ۱۳۰۴).

پاسخ وزارت امور خارجه به آیت الله نجفی اصفهانی

در تاریخ دوازده شهریور ۱۳۰۴ش برابر با ۱۴ صفر ۱۳۴۴ق وزارت امور خارجه در پاسخ به نامه آیت الله آقای حاج آقا جمال الدین نجفی اصفهانی، چنین می نویسد: … تحقیق از مأموران ایران در لندن و مصر و شامات نشان می دهد که متأسفانه خبرهای یادشده درست است، سپس می افزاید: همه خاطرها از وصول این اخبار متأثر و محزون است و به همه مأمورین ایران در خارجه، تلگرافاتی شده است که تألمات دولت و ملت ایران و اظهار تنفر از این رفتار وهابی ها را که در هتک حرمت مقامات مقدسه اسلامی شده است به اطلاع قاطبه مسلمین عالم برسانند (همان، صص۵۶ و ۵۷).

مردم اردبیل نیز روز پنج شنبه ۱۲ شهریور بازارها و مغازه ها را تعطیل نموده، مشغول عزاداری می شوند، در خوی هم همه جا تعطیل شده و دسته جات سینه زنی با حالت خیلی پریشان به عزاداری مشغول اند (سازمان اسناد ملی ایران، سند شماره ۲۹۰۱۱۵۶).

«کپلی آموری» مستشار سفارت آمریکا در تهران نیز وقتی از شرایط کشور و اعتراضات گسترده علما و مردم آگاهی پیدا می کند با ارسال نامه ای به وزیر امور خارجه ایران، ضمن ابراز همدردی با دولت و ملت نوشت: بیرق این سفارت و قونسولگری آمریکا از طلوع آفتاب شنبه آینده الی غروب آفتاب پایین کشیده خواهد شد (اسناد وزارت امور خارجه ۲۷-۱-۳۰- ۱۳۰۴).

علمای تبریز از جمله آیت الله ابوالحسن انگجی با ارسال تلگرامی به آیات عظام مقیم نجف آقایان ابوالحسن اصفهانی، محمدحسین نائینی، شیرازی و فیروزآبادی، ضمن ابراز تأثر از واقعه فجیعه عظیمه در مدینه نوشتند که مسلمانان این خطّه آماده هرگونه فداکاری هستند (همان، ص۱۰۵).

سرهنگ علی قلی، حاکم نظامی شاهرود، در تلگرامی خیلی فوری به رضاخان می نویسد: علمای شاهرود خیال دارند تعطیلی روز شنبه ۱۶ صفر را تا تعیین تکلیف قطعی از طرف دولت ادامه دهند (اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی، س۱۳۰۴، پ۷، ص۳۳۶). وزارت جنگ نیز به حاکم نظامی شاهرود اطلاع می دهد که فقط روز شنبه تعطیل است و بس (همان، ص۳۳۵).

گزارش تعطیلی روز شنبه

روزنامه ایران مورخ ۱۴ شهریور ۱۳۰۴ گزارش داد: بنابر اعلام قبلی، امروز همه مغازه ها، بازار، ادارات دولتی و حتی نانوایی ها در اعتراض به توهین و تخریب اماکن مقدسه مدینه توسط وهابی ها، تعطیل بودند گروه های مختلف مردم در مسجد سلطانی گرد آمدند، ابتدا حاج شیخ جواد عراقی و سپس میرزا عبدالله، به منبر رفته راجع به اقدام وهابیان سخن راندند و لزوم اتحاد دول اسلامی را یادآور شدند، محل تجمع بعدی مردم تهران، خارج دروازه دولت تعیین شده بود. مردم با بیرق سیاه و حال عزا به مسجد حاضر می شدند، آقای رئیس الوزراء هم قبل از ظهر به بازار تشریف آورده، پس از گردش مراجعت نمودند.

روزنامه ایران در ادامه این خبر نوشت که گردهم آیی مردم بعد از ظهر در خارج دروازه دولت آباد بی نظیر بود و مشابه آن در تهران دیده نشده بود «شاید متجاوز از پنجاه هزار نفر جمعیت در یک نقطه اجتماع نموده بودند». در مراسم بعد از ظهر وزرای مختار کشورهای اسلامی نیز شرکت داشتند (روزنامه ایران، سال نهم، شماره ۱۸۹۹، ص۲).

گزارش سفارت انگلیس

سفارت انگلیس در گزارشی از واکنش مسئولان و مردم تهران به خبر به توپ بسته شدن مسجد حضرت رسول اکرم(ص) نوشت که هیجانات بسیار بر پا شده است.

در مجلس هیأتی برای ارائه مشاوره به دولت در این موضوع تشکیل و تجمعات بزرگی در مساجد برپا شده است، در این گزارش آمده که به نظر می رسد مطبوعات عموماً طرفدار اعتراض به همه قدرت های مهم و فرا خواندن قدرت های مسلمان به تشکیل کنفرانسی در اسرع وقت برای ایجاد کنترل مشترک ملل مسلمان بر حجاز هستند.

برخی روزنامه ها به گستردگی مطرح کرده اند که این به توپ بستن در اثر تحریک بریتانیا رخ داده است، در واقع «ستاره ایران» در شماره پنجم سپتامبر خود عملاً اظهار می دارد که همه دردسرها در حجاز به خاطر تحریکات بریتانیا درگذشته و حال است، شنبه پنجم سپتامبر، در سراسر کشور عزای عمومی اعلام شد و صبح آن روز، ولیعهد، همه علمای برجسته، وزیر مختارهای افغانستان، مصر، و ترکیه و وزرای کابینه در مسجد شاه حاضر بودند، یک تجمع عمومی در خارج از شهر در عصر برگزار شد و نمایندگان روحانیون، مجلس و وزارت جنگ و شمار زیادی از طبقات پایین دست و متوسط، از جمله سربازان در آن شرکت جستند .

در خطابه هایی که آن روز خوانده شد، ۰۰۰/۴۰۰ مسلمان در سوگ نشسته بودند و این روز در مصر و افغانستان نیز روز عزا بود. دولت ایران در صورت نیاز داوطلبان را اعزام خواهد داشت. رئیس مجلس خطاب به دیپلمات های خارجی گفت: ممکن است شما بخواهید با مسلمانان هم دردی نشان دهید، اما مسلمانان هرچه لازم باشد، خودشان انجام خواهند داد (FoE5914/82/34).

تعطیلی سراسر مملکت

گزارش های رسیده از شهرهای اصفهان، کرمانشاه، اراک، تبریز، اردبیل، ارومیه، مراغه، سلماس، اهر، مرند، ساوجبلاغ مکری (مهاباد کنونی)، بندرعباس، شرف خانه (بندر شرف خانه از بنادر دریاچه ارومیه و از توابع شهرستان شبستر می باشد)، ساری، بارفوش (بابل کنونی)، اشرف (بهشهر کنونی)، رشت، بندر پهلوی (بندر انزلی)، لنگرود، رودسر و لاهیجان حاکی است که مردم با تعطیلی اماکن کسب، همانند روز عاشورا اقدام به عزاداری، اجتماع در مساجد و راهپیمایی کرده اند. در مناطق سنی نشین نیز، اهل سنت در اعتراض به اقدام وهابی ها در مجالس عزا شرکت کرده اند (سازمان اسناد ملی ایران، سند شماره ۲۹۳۶۸۸۳ و ۲۹۰۱۱۵۶ و ۲۹۱۲۱۹۳ و ۲۹۳۵۵۳۷).

حمله به دولت انگلیس

آقا سید جلال، رئیس پست خانه دولت، در مراسم عزاداری امروز (شنبه ۱۴ شهریور ۱۳۰۴) مردم بندرعباس علیه اقدامات وهابیون در تخریب اماکن مقدسه مدینه، سخنانی برای حاضران ایراد کرد و ضمن محکوم کردن این اقدام، به دولت انگلیس حمله کرد، وی این دولت را در تحریک وهابیون، رساندن اسلحه و اقدام علیه اماکن مقدسه مسلمانان مؤثر توصیف نمود و تأکید کرد که همه مسلمانان باید علیه انگلیس قیام کنند (اسناد وزارت امور خارجه، ۴۵-۱-۳۰-۱۳۰۴).

قیام مردم هند

نماینده سیاسی ایران در هند با فرستادن نامه ای به وزارت امور خارجه، از اجتماعات مردم مسلمان در شهرهای لاهور، لکنهو، بمبئی و تپنا خبر داد و نوشت: که هیجان فوق العاده مردم ادامه دارد و محمدعلی [جناح] یکی از رهبران مسلمانان هند در سخنان خود در بین مردم لاهور گفته است که باید به جهاد قیام کرد ما از دولت انگلیس ابداً تقاضای مساعدتی نخواهیم کرد، بلکه فقط از دول اسلامی از قبیل ترکیه، ایران و افغانستان کمک و همراهی خواهیم خواست. نماینده سیاسی ایران افزود:

نامه هایی از برخی تشکیلات به این نمایندگی رسیده و از مجلس شورای ملی در محکومیت اقدام وهابی ها تشکر شده است وی در پایان نوشت که اطلاعیه وزارت امور خارجه را به زبان های اردو، انگلیسی و فارسی در نشریات محلی درج کرده است (اسناد وزارت امور خارجه، ۱۱۱-۱-۳۰-۱۳۰۴).

اجتماع ایرانیان مقیم تفلیس و عشق آباد

به گزارش ژ