فایل پاورپوینت کامل نقش کلینی در رشد فرهنگ شیعه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش کلینی در رشد فرهنگ شیعه :

مقدمه

محدث گرانقدر شیعه، ابوجعفر محمد بن یعقوب کلینی رازی، برجسته ترین عالم شیعه در قرن سوم و چهارم هجری در روستای کُلین[۱] و در عصر امامت امام عسکری ع متولد شد.[۲] کلینی در راه تحصیل دانش، رنج سفرها را تحمل نمود، از اساتید مبرز عصر خود بهره ها برد و از هیچ کوششی در این زمینه فروگزاری نکرد. شاخص ترین اساتید وی، احمد بن ادریس اشعری قمی، فقیه و محدث نامدار[۳] و نیز علی بن ابراهیم قمی از اصحاب امام هادی(ع) بودند[۴] وی آثار ارزشمند و شاگردان مهمی را برای جامعه اسلامی تربیت کرد. این نوشتار، به برخی از برکات وجودی این عالم برجسته می پردازد.

۱. پاسخ به نیاز های زمان

زمان شناسی، یکی از مهم ترین نیاز های تبلیغ است؛ زیرا کسی که از زمان خود و نیازمندی های آن آگاه نباشد، مورد تهاجم غافلگیرانه حوادث تاریک واقع می شود.[۵] کلینی که در عصر غیبت صغرای امام زمان رحمه الله می زیست، با زمان شناسی دقیق خود توانست رسالتش را به عالی ترین شکل به انجام رساند.

وی با استفاده از فرصت مناسب و شرایط مساعد عصر خود، اندیشه های ناب خود را در قالب موسوعه حدیثی تدوین و منتشر نمود. او با تألیف کتاب الکافی، بسیاری از آموزه های مکتب اهل بیت علیهم السلام را به جامعه معرفی کرد و با سایر آثارش افزون بر آسیب شناسی، اعتقادات باطل را از مجامع شیعی زدود.

کلینی در عصر حضرت امام حسن عسکری علیه السلام و با وجود چهار سفیر فقیه و محدث جلیل القدر که نماینده و رابط وجود اقدس امام زمان رحمه الله در طول غیبت صغری با شیعیان بودند توانست مشهورترین شخصیت عالی مقام و نقش آفرین در رشد فرهنگی و اجتماعی شیعه باشد و در میان شیعه و سنی، جایگاه مهمی باز کرد و محترمانه و به طور آشکار به ترویج مذهب حق و نشر معارف و فضایل اهل بیت علیهم السلام همت گمارد.

هدف کلینی از پدید آوردن الکافی، پاسخ به نیاز های زمان بود که این گونه مورد توجه قرار گرفت. او در جواب یکی از یارانش که از او تألیف کتاب جامعی را برای پاسخ به نیاز های زمانش خواسته بود، می نویسد: «خدا را شکر که تألیف کتابی را که خواستی، میسر کرد. امیدوارم چنان که خواستی، باشد».[۶] سپس می نویسد: «امید است خداوند توفیق مرحمت کند تا بتوانیم نیت خود را عملی سازیم و کتابی کامل تر از این تصنیف کنیم تا اگر چیزی در این کتاب نباشد، در آن جبران شود.

کلینی همانند طبیبی دوّار و پزشکی حاذق، دردهای جامعه را شناخت و به درمان آن همت گماشت. او می دانست که بدون توجه به موضوعات مورد نیاز عصر، هرگز نمی توان به مقصد و مقصود رسید. از این رو در مقدمه الکافی از نیاز مردم عصر و آیندگان سخن می گوید. او نسبت به نیاز های زمان خود و خلأهای آینده جامعه آگاه بود؛ از این رو پیش بینی کرد که کتابش تا آخر دنیا ارزش خود را از دست نمی دهد[۷] و همانند چشمه ای زلال، تشنگان معارف اهل بیت علیهم السلام را سیراب خواهد کرد. نقد باورهای انحرافی قرمطیان، از مهم ترین موضوعات عصر اوست که وی در ردّ آنان، اثری مستقل تألیف نمود.

۲. خردورزی و خرافه زدایی

یکی دیگر از ویژگی های شیخ کلینی، اهمیت به عقلانیت در کنار دیانت است که به چند نمونه اشاره می شود:

الف. توجه به خردورزی و خرافه زدایی در راستای رشد جامعه

شیخ کلینی این نکته مهم را در الکافی، مورد توجه خاص قرار داده است؛ از این رو در مقدمه کتاب می نویسد: «من این تصنیفم را با کتاب عقل و فضایل علم و بلندی درجه و ارجمندی دانشمندان و نقص جهل و پستی و بی ارزشی جاهلان شروع می کنم؛ زیرا عقل، محوری است که مدار همه چیز بر آن است و به وسیله آن، دلیل اقامه می شود و سود و زیان ثواب و کیفر متوجه اوست».[۸]

از آنجایی که یکی از منابع اصلی دین اسلام و مذهب تشیع، دلیل عقل است؛ شیخ کلینی نیز باب اول کتابش را به نام کتاب «عقل و جهل» آغاز می کند، نه با «توحید و امامت»؛ زیرا اثبات آن ها هم به دلیل عقلی نیاز دارد.

ب. توجه به عقل و محوریت آن

شیخ کلینی با نقل حدیثی در کتاب الکافی در مورد عقل از امام صادق علیه السلام، اهمیت آن را بیشتر بیان می کند: «إِذَا بَلَغَکمْ عَنْ رَجُلٍ حُسْنُ حَالٍ فَانْظُرُوا فِی حُسْنِ عَقْلِهِ فَإِنَّمَا یجَازَی بِعَقْلِه؛[۹] چون خبر نیکی شخصی به شما رسید، در خوبی عقلش بنگرید؛ زیرا به میزان عقلش، پاداش می یابد».

۳. اهتمام به فضایل اخلاقی

همه انسان ها فضایل اخلاقی مانند تقوا و راستگویی را دوست دارند و دارندگان این صفات را تکریم می کنند. کلینی در این زمینه نیز پیشقدم بود. عموم طبقات او را به راستی گفتار، درستی کردار و احاطه کامل بر احادیث و اخبار می ستودند؛ به گونه ای که شیعه و سنی در اخذ فتوی به وی مراجعه می کردند؛ از همین رو بود که به «ثقه الاسلام» ملقب شد.

وی در مورد امانتداری و راستگویی در الکافی، بابی به نام «بابُ الصِّدْقِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَه» باز کرده و احادیث متعددی آورده است. از جمله این حدیث شریف از امام صادق علیه السلام که فرمود: لا تَنْظُرُوا الَی طُوْلِ رُکوعِ الرَّجُلِ وَ سُجُودِهِ، فانَّ ذلِک شئْی اعْتادَهُ فلَو ترَکهُ استَوْحَشَ لِذلِک وَلکنْ انْظُرُوا الی صِدْقِ حدِیثِهِ وَ أَداءِ اَمانَتِهِ؛[۱۰] به رکوع و سجود طولانی افراد نگاه نکنید (و تنها آن را نشانه دیانت آن ها ندانید)؛ چرا که این چیزی است که ممکن است به آن عادت کرده باشد و هر گاه آن را ترک کند، نگران می شود؛ ولی نگاه به راستگویی و امانت آن ها کنید.

شیخ کلینی در امانت، عدالت، صداقت، تقوی، فضیلت، حفظ و ضبط احادیث که همه از شرایط یک فرد محدث است، بی مانند بود. علامه مجلسی در کتاب مرآه العقول، در شرح کتاب الکافی می نویسد: «شیخ کلینی، استاد بسیار راستگو، مورد اعتماد، مورد قبول و ستایش همه طوایف از خاص و عام می باشد که خدای متعال او را با امامان گرامی علیهم السلام محشور نماید. کتاب الکافی هم از تمام کتب اصول، مضبوط و جامع تر است و بهترین و بزرگ ترین تألیف فرقه ناجیه (شیعه امامیه) است».[۱۱]

۴. شخصیت فرا مذهبی

رویکرد فعالیت های شیخ کلینی، بر تقریب مذاهب اسلامی و تحکیم اتحاد در میان مسلمین استوار بود؛ از همین رو مورد احترام بزرگان علمای شیعه و اهل سنت بود. امروزه با گذشت بیش از یازده قرن از عصر او، هنوز شخصیت والایش در میان صاحب نظران به نحو برجسته ای مطرح است؛ آن گونه که هم دانشمندان معاصر وی و هم عالمان بعدی در جهان اسلام، شخصیت برجسته وی را ستوده اند.

الف. شیخ صدوق، وی را با عنوان «الشیخ الفقیه» ستوده است.[۱۲] رجالیان متأخر شیعه نیز او را به نیکوترین شکل ستوده اند.[۱۳]

ب. شخصیت شناس معروف، ابو العباس نجاشی، کلینی را از اساتید برجسته و از عالمان بزرگ روزگار خود در ری و از موثق ترین راویان حدیث دانسته و گفته است او کتاب الکافی را طی بیست سال نگاشته است.[۱۴]

ج. شیخ طوسی، او را فردی والاقدر و آشنا به روایات معرفی نموده است که تألیفات بسیاری از جمله کتاب معروف الکافی دارد و در موسوعه رجالی خود به نام الفهرست، کتاب های وی را آورده است.[۱۵]

د. مبارک ابن اثیر جزری از علمای بزرگ اهل سنت، در کتاب جامع الاصول خود، ذیل نام کلینی می نویسد: «شیخ کلینی عالمی بزرگ، فاضل و مشهور در مذهب شیعه است. او احیاگر دین در قرن سوم بوده است».[۱۶] همچنین نوشته است: «از خواص شیعه این است که در سر هر صد سال هجری، مجددی برای مذهب ایشان است…و در آغاز قرن سوم، محمد بن یعقوب کلینی بوده است».[۱۷]

ه. شمس الدین ذهبی و ابن عساکر، از بزرگان اهل سنت، به عظمت شخصیت این عالم برجسته شیعی اعتراف دارند[۱۸].[۱۹]

خوشتر آن باشد که سرّ دلبران

گفته آید در حدیث دیگران

۵. سفرهای علمی

یکی از عوامل رشد در تاریخ اسلام، سفرهای علمی است. شیخ کلینی نیز برای ارتقای شخصیت خود و کمال جامعه اسلامی، سفرهای فراوانی به نقاط مختلف داشته است.

بسیار سفر باید تا پخته شود خامی

در کام نهنگان رو گر می طلبی کامی

طبق مدارک تاریخی و نوشته های شیخ کلینی، وی از زادگاه خود به شهر های ری و قم و سفرهای مکرر به بغداد و دمشق، مراکز عمده دانش در جهان اسلام و خراسان، کوفه و حجاز داشته است.[۲۰] او برای تصنیف کتاب الکافی در مدت بیست سال، به نقاط مختلفی سفر کرد تا افزون بر تکمیل تحصیلات و تبلیغ مکتب اهل بیت علیهم السلام، با ملاقات راویان حدیث و استادان اجازه که به فنون حدیث آشنا بودند و قسمت هایی از ابواب فقه و حدیث نزد آن ها یافت می شد، اخبار اهل بیت علیهم السلام را جمع و بعد از تهذیب و ترتیب، کتاب الکافی را تألیف کرد.

۶. نقش کلینی در معرفی فرهنگ شیعه

عالم و مبلغ دین باید به معارف مکتب، آشنا و مسلط باشد و آن را به زیباترین و شفاف ترین شکل به مخاطب معرفی کند. شیخ کلینی، محدث بزرگ شیعه چنین شخصیتی بود که عقاید شیعه را به صورت حقیقی به عموم مسلمانان معرفی کرد. وی باورهای شیعه در اصول و فروع را به صورت مستقیم از سرچشم، آن یعنی قرآن، سنت و روایات اهل بیت علیهم السلام که به مکتب وحی نزدیک ترند، گرفته است. کلینی در کتاب شریف الکافی، آرای فقهی و اظهارنظرهای بسیار و حتی گاهی توضیحاتی درباره متون روایی را نیز آو