بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل خاندان فیض کاشانی :

شناخت منزلت علمی و کمال معنوی فایل پاورپوینت کامل خاندان فیض کاشانی بی گمان در گرو تتبع و تحقیق جامع در آثار گرانبهایی است که از ایشان بر جای مانده است؛ از این رو از محضر جناب استاد دکتر علیرضا فیض درخواست شد تا به مصداق «اهل البیت ادری بما فی البیت»، شمّه ای از فضایل این خاندان علم و فضیلت را وا گوید. استاد این مهمّ را اجابت کردند و درباره مفخر این خاندان، ملا محسن فیض کاشانی به اختصار چنین نگاشته اند:

ملا محسن فیض کاشانی (۱۰۰۷ -۱۰۹۱ ق) در خانواده ای عالم پرور به دنیا آمد، پدرش شاه مرتضی و جدّش شاه محمود از دانشمندان و عارفان مشهورکاشان بوده اند. ملامحسن دو برادر دانشمند داشته، یکی به نام محمد نورالدین که از علمای اخباری به شمار می رفته و دیگری به نام ملا عبدالغفور. محمد نورالدین فرزندی دانشمند به نام ملا محمد هادی داشته که چند کتاب از جمله مفاتیح الشرایع ملامحسن فیض را شرح کرده است که جلد نخست آن در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است. ملا عبدالغفور نیز فرزند دانشمندی داشته به نام ملا محمد مؤمن، که کتابی با نامه اخلاق محمد مؤمن تألیف کرده است.

ملا محسن فیض از محققان و محدثان و مفسران و حکیمان و عارفان بزرگ شیعه است که در همه علوم اسلامی کتابهای گرانقدری دارد و به علاوه دیوان اشعار حکیمانه او مانند سایر کتابهایش از شهرت و اعتبار زائد الوصفی برخوردار است. سید نعمت الله جزایری که خود یکی از شاگردان مبرز او بوده است در کتاب زهر الربیع (چاپ سنگی، ۱۲۹۷، ص ۱۶۴) در شرح احوال استاد خود مطالب دامنه داری آورده است که خلاصه ای از آن را می آوریم:

استاد محقق ملا محسن فیض کاشانی صاحب کتاب وافی و مؤلّف قریب به ۱۰۰ (و به روایتی دیگر ۲۰۰) کتاب و رساله دیگر، در قم نشو و نما یافت (لغت نامه دهخدا، ذیل فیض) و چون از ورود محقق بزرگ، سید ماجد بحرانی صادقی، به شیراز آگاه شد به آنجا کوچ کرد و علوم شرعی از فقه و تفسیر و حدیث و غیره را از آن عالم بزرگ، و در اصفهان از شیخ بهایی، فرا گرفت و علوم عقلی را نزد حکیم فیلسوف ملا صدرالدین شیرازی خواند و دختر او را به زنی گرفت (نیز نک: فیض، مبادی فقه و اصول، ص ۲۱۴، ۲۱۵). وی نخستین کسی است که در علوم عقلی از صدرالمتألهین پیروی کرد و در دو کتاب معروف خود: علم الیقین و عین الیقین به شرح و توضیح عقاید استاد پرداخت. ملا محسن سه فهرست برای کتابهای خود نوشته و چنانکه از آنها بر می آید، وی بیش از هشتاد تألیف از خود بر جای نهاده که اغلب آنها مکرر به چاپ رسیده است. از اهّم تألیفات او اینهاست:

۱. کتاب الوافی، ۲. تفسیر الصافی، ۳. تفسیر الاصفی، ۴. علم الیقین، ۵. عین الیقین، ۶.الافق المبین، ۷. تشریح العالم، ۸. الجبروالاختیار، ۹. المحّجه البیضاء فی احیاء الاحیاء (یا تهذیب الاحیاء)، ۱۰. مشواق در تفسیر و تعبیر اصطلاحات شعرا و عرفا، ۱۱. معتصم الشیعه در فقه، ۱۲. مفاتیح الشرایع در فقه. ..(نک: مقدمّه محّجه البیضاء و الذریعه).

مهم ترین ویژگی ملا محسن فیض این بوده است که از هوچی گری و ناسزاگویی دشمنان و عوام فریبان ترسی به دل راه نداده و آنچه را که بر پایه آیات و روایات و عقل، قابل قبول و صحیح تشخیص داده، گفته و نوشته است. منتقدان بر آنند که پاره ای از نظرات فقهی وی با اجماع مخالفت دارد و پاره ای دیگر با شهرت. اینک به اختصار آراء مهم او ذکر می گردد:

۱. عدم انفعال آب قلیل: خلاصه این فتوا این است که آب قلیل مانند آب کثیر و کر است که هر گاه یکی از اوصاف سه گانه آن به وصف نجس در آید نجس می شود و گرنه پاک است. او در این فتوی به احادیثی از جمله حدیث مشهوری که شیعه و سنی آن را به چند طریق روایت کرده اند استناد می کند. آن حدیث می گوید: «خداوند آب را پاک آفرید و چیزی آن را نجس نمی گرداند، مگر مزه یا رنگ یا بوی آن را دگرگون سازد». و در بعضی روایات آمده است که « هر گاه آب بر بوی مردار غلبه داشته باشد از آن بنوش و وضو بگیر، و هر گاه آب و مزه آن دگرگون گردد از آن منوش و وضو مگیر». ملا محسن در این مقام به مفهوم صحیحه ای که می گوید: اگر آب به میزان یک کر برسد چیزی آن را نجس نمی کند، محققانه پاسخ گفته که تفصیل آن در مفاتیح الشرایع آمده است.

۲. عدم تنجیس متنجّس: خلاصه این نظر آن است که متنجّس، یعنی چیزی که به واسطه برخورد با نجاست نجس شده، منجِّس نیست و اگر چیزی با آن تماسی پیدا کند نجس نمی شود. از روایات معتبر استفاده می شود که شستن آنچه با عین نجاست ملاقات کند واجب و لازم است، ولی شستن آنچه با ملاقی نجاست ملاقات کند در صورتی که عین نجاست از آن ملاقی بر طرف شده باشد لازم نیست.

۳. جواز غنا: اخبار گوناگونی درباره غنا (آواز خوش) در دست داریم که برخی بر جواز و برخی بر حرمت آن دلالت دارند که بیشتر روایات نوع دوم ضعیف هستند. ملا محسن فیض غنای مذکور در احادیث را بر مصداق شایع آن که در زمان بنی امیه متداول و توأم با محرماتی بوده است حمل می کند. در حدیث آمده که حضرت زین العابدین علی بن حسین (ع) با آهنگ خوش می خواند و چه بسا اگر کسی از نزدیک وی می گذشت از آواز خوش او بیهوش می گردید. همچنین مردی از آن حضرت درباره خریدن کنیزی خوش آواز پرسید، فرمود اشکالی ندارد، اگر او را بخری و او با آواز خوش خود تو را به یاد بهشت اندازد. و باز در حدیث است که قرآن را با آوازی خوش و با ترجیع بخوانید که خداوند صدای خوش را که با ترجیع همراه باشد دوست می دارد (نقل از مفاتیح الشرایع فیض). در کتاب گرانقدر وافی (جزء دهم، باب سی و چهارم) احادیث و مضامینی نزدیک به آنچه از مفاتیح الشرایع نقل شده، آمده است.

بعضی از فقها گفته اند: در سه مسأله فوق ملا محسن فیض بر خلاف اجماع فتوی داده است، اما آنچه بر خلاف مشهور فقها فتوی داده، بسیار است، از جمله: جواز تقلید از مجتهد میّت، وجوب عینی نماز جمعه، کفایت کردن هر نوع غسلی (واجب یا مستحب) از وضو، طهارت اهل کتاب، عدم وجوب خمس ارباح مکاسب و صنایع و زراعات در زمان غیبت امام (ع)، طهارت پوست حیوان مرده (مردار) در صورت دباغی شدن و مسائلی دیگر.

این فتاوی، بویژه فتواهایی که مخالف اجماع فقها قلمداد شده، باعث گردید تا علما درباره این اعجوبه زمان عقاید متفاوتی ابراز کنند. گروهی در ستایش او چنان پیش رفته اند که گویی او را تالی تلو امام شمرده اند و گروهی دیگر به چیزی جز تکفیر او راضی نشده اند. جمعی نیز فقط به نقد برخی از آراء خاص او مبادرت ورزیده اند.

شرح زندگانی ملا محسن فیض در کتابهای بسیاری که در زمینه زندگانی دانشمندان تألیف شده، آمده است، از جمله: روضات الجنات، قصص العلماء، زهرالربیع، لؤلؤتی البحرین، انجم فروزان، گنجینه آثار قم، سلافه العصر فی شرح الصدر تألیف خود ملا محسن فیض، الذریعه، بستان السیاحه، حدائق المقربین امیر محمد صالح شاگرد و داماد علامه مجلسی، مجمع الفصحاء، ریاض العارفین، مرآت کاشان، آتشکده آذر و غیره.

ملا محسن خود سه پسر به نام های محمد معین الدین، احمد غیاث الانام و محمد علم الهدی داشته که جملگی از دانشمندان کاشان به شمار می آمدند.

ملا محسن برخی از تألیفات خود را به در خواست آنان نوشته، چنانکه کتاب ترجمه الصلوه را به نام محمد معین الدین تألیف کرده است. حاج آقا بزرگ تهرانی در کتاب الذریعه ( ج ۲) به دنبال گفت و گو از کتاب اضغاث احلام فیض می افزاید که ملا محسن این کتاب را به نام فرزندش غیاث الانام نگاشته است.

بنا بر گفته استاد دکتر فیض، در منابع موجود اطلاعات اطمینان بخشی برای تنظیم دقیق و کامل شجره نسب مرحوم آیت الله العظمی شیخ محمد فیض (نک: سطور بعد) و چگونگی اتصال ایشان تا ملامحسن فیض در دست نیست، امّا بر پایه برخی روایات شفاهی نسبتا معتبر این قدر معلوم است که غیاث الانام احمد، یکی از پسران ملامحسن، که از کاشان به خوانسار کوچیده و در آن شهر اقامت گزیده و هم در آنجا به تعلیم و تدریس و ارشاد پرداخته، جدّ اعلای آیت اللّه فیض (ره) بوده است و ظاهرا احفاد وی، چنانکه خواهیم دید، از خوانسار به قم آمده و در این شهر اقامت کرده اند. در مجموعه ای خطی (موجود در خاندان فیض در قم) نسخه ای از کتابی آمده است درباره تاریخ قم و حضرت فاطمه معصومه (س)، تألیف میرزا محمّد فیض که از احفاد غیاث الانام و جدّ اعلای استاد دکتر فیض بوده اند.

استاد فیض به نقل شفاهی از والد ماجدشان، آیت الله العظمی فیض (ره)، نسب خویش را تا میرزامحمد (مؤلّف کتاب تاریخ قم و. ..) چنین روایت می کنند: علیرضا بن محمد بن علی اکبر بن میرزامحمد. امّا در باره میرزا علی اکبر فیض، جّد استاد، می دانیم که وی از نویسندگان و شاعران و خطّاطان مشهور قم بوده است و کتیبه ضریح آستانه قم، به خط ثلث، از آثار اوست. وی تألیفاتی هم دارد، از جمله: ۱. جنگ و تذکره در ادبیات و حالات شعرای قم، ۲. دیوان اشعار (دیوان اشعار وی که مشتمل بر بیش از یک هزار صفحه و به خط زبیای خود اوست، در کتابخانه شخصی عباس فیض در قم نگاهداری می شود)، ۳. تاریخ قم (مخطوط) ۴. فرامین فتحعلی شاه. وی در ۱۳۱۲ ق در کربلا وفات یافت و در همانجا مدفون شد (لغت نامه، ذیل «فیض، علی اکبر»).

آیت اللّه العظمی محمد فیض(ره)

حضرت آیت اللّه العظمی آقای حاج میرزا محمد فیض، یکی از مراجع بزرگ تقلید شیعه و از بزرگترین فقهای امامیه، از احفاد حکیم ربّانی و عارف صمدانی مولانا محسن فیض کاشانی است. آیت اللّه فیض در سال ۱۲۹۳ق در قم زاده شد. سطوح را در همانجا گذرانید و حکمت الهی و عرفان را نزد اساتید بزرگ فن چون آقای میرزا حسن جلوه فرا گرفت. در سال ۱۳۱۶ ق برای فرا گرفتن علوم نظری به عتبات عالیات عزیمت کرد و از محضر درس آیات عظام آخوند ملا محمد کاظم خراسانی و آقا سید محمد کاظم یزدی بهره کامل برد. وی پس از نیل به درجه اجتهاد، در سال ۱۳۲۵ ق برای بهره مندی از اندیشه ها و تحقیقات مرحوم آیت اللّه العظمی میرزا محمد تقی شیرازی معروف به میرزای کوچک به سامره هجرت نمود و سالها از تحقیقات درس ایشان بهره برد و به تدریس علوم نظری