فایل پاورپوینت کامل بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی :

مقدمه

امدادهای غیبی خداوند تاثیری شگرف در زندگی انسان ها دارد. آنگاه که طوفان های حوادث ناگوار و مشکلات پی در پی به انسان هجوم میآورد و وی از همه جا نا امید می گردد، به مقتضای فطرت توحیدی خویش، روی دل به سوی خدا می کند. اینجاست که امدادی غیبی از او دستگیری کرده، وی را از ورطه هلاکت می رهاند. شاید در نگاه نخست تصور شود که موضوع در مجموعه معارف اسلامی جایگاه ویژه ای نداشته و توجه ای به آن نشده است و چه بسا در تایید این تصور، چنین استدلال شود که دانشمندان اسلامی به موضوع امدادهای غیبی توجه زیادی نداشته اند و تا آنجا که می دانیم، درباره آن، بجز مقاله استاد شهید مرتضی مطهری، اثر مستقلی نگاشته نشده است، ولی با بررسی منابع اسلامی، به ویژه قرآن کریم، این تصور به سرعت رنگ می بازد، زیر ا موضوع یاد شده در شمار بسیاری از آیات قرآن کریم و روایات معصومان علیهم السلام مطرح شده است. به گونه ای که دیگر نمی توان گفت امدادهای غیبی در زندگی انسان ها یک استثنا است و تنها در موارد نادری نمایان می شود، بلکه یکی از سنت های الهی است که مؤمن می تواند در سختی های زندگی بدان دل بسته و امید نجات داشته باشد. با مراجعه به مجموعه از آیات قرآن و روایات، به خوبی می توان دریافت که یکی از موضوعات مهم قرآن، امدادهای الهی است که با شرایط ویژه و خاص، از جانب خداوند متعال درباره مؤمنان اعمال می شود، قرآن کریم از نقش مددهای غیبی با واژه ها و بیانات گوناگون در زندگی فردی و اجتماعی مؤمنین و امت اسلام و امت های پیشین نام برده و تأثیر آن را در عرصه های مختلف بیان نموده است و در روایات نیز این موضوع قرآنی مورد تأیید قرار گرفته است، بنابراین مددهای الهی جایگاه روشن و غیر قابل انکار دارد و از سنت های مسلم و قطعی خداوند متعال نسبت به مؤمنان است. بنابراین با توجه به اهمیت این موضوع و نقش آن در زندگی بشر این مطالعه نقش امداد غیبی در زندگی بشر را با توجه به دیدگاه علامه طباطبایی به صورت کتابخانه ای و اسنادی مورد بحث و بررسی قرار داده است… .

ضرورت نیازمندی ما به امداد الهی

انسان موجود ضعیف و نیازمند و محتاج است از سوی انواع و اقسام خطرات و دشمنان داخلی و خارجی از قبیل امراض جسمی، روحی، مشکلات، حوادث، فقر، ناامنی و عوامل دیگر که هر کدام به تنهایی برای ناامن کردن و یا نابودی او کافی است، تهدید میشود. با توجه به فقر و مشکلات که انسان دارد، همیشه و در همه حالات احتیاج به حامی و امداد دارد. در فلسفه بحثی است تحت عنوان واجب الوجود، ممکن الوجود، و ممتنع الوجود، علامه طباطبائی در نهایه الحکمه پس از تقسیم مفهوم وجود، به اقسام فوق، اشاره به یک فرمول و قاعدہ فلسفی میکند که ممکن الوجود هم در حادث شدن و پیدایش خود نیازمند علت است و هم در ادامه و بقاء (طباطبایی، ۱۴۱۶: ۶۰).

اعلام ضرورت نیاز به امداد الهی از سوی قرآن

قرآن کریم به این حقیقت اشاره کرده است که «یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید (سوره فاطر، ۱۵)» (ای مردم همگی به خدا نیازمندید و خدا است که بی نیاز و ستوده است و از هر گونه عیب و نقصی منزه است). در این آیه انگشت روی جهت نیاز و فقر انسان گذاشته شده است و آن فقر و احتیاج ذاتی است، تنها موجودی که میتواند، به انسان فقیر کمک کند فقط خدا است و جز خدا همه به حکم ممکن بودن، نیازمند هستند، نمی توانند به خود یا موجود دیگر امداد و کمک نمایند و این مطلب با جمله «الی الله و الله هو الغنی الحمید» که ذکر شده است (سبحانی، ۱۳۷۵ ش، ج ۲: ۱۳۶). از نظر قرآن فقر و نیازمندی انسان همیشگی است (سبحانی، ۱۳۷۵ ش، ج ۲: ۱۳۶).

در این آیه فقر منحصر در ناس شده و بی نیازی منحصر در خداوند شده است. بنابراین تمامی انحای فقر در مردم و تمامی انحای بی نیازی در خداوند متعال است، خداوند غنی با الذات است و میتواند همه انسان ها را از بین ببرد چون از آنان بی نیاز است و انسان بالذات فقیر است و نمی تواند به چیزی غیر از خدا از خدا بی نیاز شود (طباطبایی، ۱۴۱۷ ق، ج ۱۷: ۴۵).

امیر المؤمنین (ع) در زمین رحمت و امداد فراگیر خداوند میفرماید: «الحمدالله الناشر فی الخلق فضله و الباسطه فیهم باالجود یده» (نهج البلاغه، خطبه ۱۰۰) (حمد مخصوص خدای است که فضل و رحمتش به هم آفریده ها گسترده و فراگیر است و دست گرم او برای بخشش باز است).

امام علی (ع) در این جمله اشاره به رحمت وامداد عمومی و فراگیر الهی میکند که شامل تمام آفریده ها و مخلوقات می شود و همه از امداد و لطفش بهره میبرند، رحمان با صیغه مبالغه بیان شده است که بر کثرت و فراگیر ی و بسیاری رحمت دلالت دارد (طباطبایی، ۱۳۸۴ ش، ج ۱: ۳۰).

نکته ای که در بحث امداد عام و امدادخاص الهی باید مورد توجه و دقت قرار گیر د این است که مراد از رحمت رحمانی و رحمت رحیمیه همان امدادهای عام و خاص غیبی می باشد، به خاطر این که قرآن، لعنت شدگان از سوی خداوند را که به معنی دور شدگان از رحمت و سعادت الهی است (طباطبایی، ۱۳۸۴ ش، ج ۱: ۳۰؛ مکارم شیر ازی، ۱۳۷۷ ش: ج ۴: ۳۱۲).

توکل و امدادهای غیبی

از شرایط مهم رهیافت به مددهای غیبی توکل و اعتماد است، با تمرین و تقویت روح توکل و اعتماد به خدای متعال، یکی از شرایط امدادهای الهی حاصل میشود، پدیده توکل مقاومت انسان را در برابر سختی ها و مشکلات افزایش میدهد، افق های جدیدی از مواهب الهی در برابر مؤمنان گشوده می شود، قرآن کریم توکل و اعتماد به خدای متعال را از شرایط یاری و امداد و عدم خذلان الهی می داند (طباطبایی، ۱۴۱۷ ق، ج ۴: ۸۷).

پیامبر اسلام (ص) که مظهر توکل و سبب نزول مددهای غیبی بر مردم خصوصا مومنان است فرمود: (در شب معراج از خداوند متعال سوال کردم: «ای الاعمال افضل» (چه عملی از همه اعمال برتر است)؛ خداوند فرمود: «لیس شیئ عندی افضل من التوکل علی و الرضا بما قسمت» (طباطبایی، ۱۳۸۵ ش: ۶۲) (چیزی در نزد من برتر از توکل بر من و خشنودی به آن چه قسمت کردم نیست).

قرآن در آی دیگر می فرماید: «ومن یتوکل علی الله فهو حسبه ان الله بالغ امره» (سوره طارق، ۳)

(و هر کسی بر خداوند توکل کند کفایت امرش را میکند، خداوند فرمان خود را به انجام می رساند).

حقیقتا هر کسی بر خدا توکل کند عنایت خدا را همراه دارد (مطهری، بی تا: ۱۳۳). علامه طباطبایی صاحب تفسیر المیزان میگوید: آیه فوق دلالت دارد بر این که: غیر از اسباب عادی و طبیعی، اسباب دیگری نیز درکار است که بر صلاح بنده متوکل، در جریان است (طباطبایی، ۱۴۱۷ ق، ج ۹: ۱۵۵).

استغفار و مددهای الهی

قرآن کریم از زبان حضرت نوح (ع) میفرماید: «فقلت استغفروا ربکم انه کان غفارا» (سوره نوح، ۱۰) (به آن ها (قوم خودم) گفتم از پروردگار خویش آمرزش بطلبید که او بسیار آمرزنده است).

«یرسل السماء علیکم مدرارا» (سوره نوح، ۱۱) (تا باران های پربرکت آسمان را پی در پی بر شما فرستد). و«یمددکم باموال و بنین و یجعل لکم جنات و یجعل لکم انهرا» (سوره نوح، ۱۲) (و شما را با اموال و فرزندان فراوان کمک کند و باغ های سرسبز و نهرهای جاری در اختیارتان قرار دهد.).

استغفار در نزول مددهای غیبی مؤثر است، عدم آن عامل محرومیت و دوری از یاری و لطف الهی میشود. قرآن کریم آن را از عوامل عذاب الهی و محرومیت از هر گونه یاری و امدادالهی، معرفی نموده است و«انیبوا الی ربکم و اسلموا له من قبل ان یاتیکم العذاب ثم لا تنصرون» (سوره زمر، ۵۴) (به سوی پروردگارتان برگردید و خود را اصلاح کنید (توبه کنید و تسلیم اوامر او باشید) قبل از این که عذاب به سراغ شما آید که در این صورت هیچ کس نتواند به یاری و مدد شما برخیزد).

این آیه و آیات قبل، همه بندگان را مخاطب قرار داده، دعوت به سوی خداوند با توبه و استغفار و تسلیم شدن در برابر اوامر او میکند، و عدم بازگشت و استغفار را سبب محرومیت از الطاف الهی و آمدن عذاب میداند. چرا در یاری و امداد الهی مسدود میشود ؟ به دلیل این که سبب آن معلوم است که استغفار و توبه و تسلیم شدن در برابر امر حق باشد، و آن از طرف گناه کاران و مجرمان واقع نشده است (طباطبایی، ۱۳۸۲ ش، ج ۴، ص ۱۶۳).

ناامیدی و یأس به معنی محدود کردن قدرت واسعه الهی

در فرهنگ و ادبیات قرآنی و منابع اسلامی تحت هیچ شرایطی نباید امید را از دست داد، چون مانع رسیدن و دریافت مواهب و امدادهای الهی می گردد، بنابراین هیچ صاحب ایمانی نمی تواند و نباید از رحمت الهی نا امید شود، زیر ا یأس و ناامیدی از رحمت و روح خدا، در حقیقت محدود کردن قدرت او و کفر به احاطه و وسعت رحمت او است (طباطبایی، ۱۴۱۷ ق، ج ۱۱: ۳۲۰).

مؤمنان دور می داند و آن را به کافران و گمراهان نسبت داده است. «ولاتیاسوا من روح الله انه لا پیاس الا القوم الکافرون» (سوره یوسف، ۸۷) (و از رحمت الهی مأیوس نشوید که از رحمت خدا مأیوس نمیشوند جز کافران). مؤمنان همیشه خود را تحت حمایت و امدادهای الهی می دانند، آنان به الطاف و امدادهای الهی دلگرم و امیدوارند، از این رهگذر نعمت ها و مواهب غیبی را دریافت می دارند. اما گمراهان و کافران امید به امدادها و الطاف الهی ندارند و لذا از امدادها و نصرت های الهی محروم هستند و خداوند یأس و ناامیدی را به آنان نسبت داده است. «روح در آیه فوق به معنی رحمت و فرج و گشایش و تنفس تازه است (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲ ق: ۲۰۶).

تفسیر شریف المیزان نیز روح را به معنی فرج و گشایش و تنفس و راحتی گرفته است روح به فتح را و سکون واو، به معنی تنفس است، هر کجا استعمال شود کنایه است از راحتی و ضد تعب و خستگی، و وجه این کنایه این است که شدت و بیچارگی و بسته شدن راه نجات در نظر انسان نوعی اختناق و خفگی تصور میشود، هم چنان که مقابل آن یعنی نجات یافتن و فرج و پیر وزی و عافیت، نوعی تنفس و راحتی به نظر میر سد، پس روح که منسوب به خدا است، همان فرج و گشایش بعد از شدت است که به اذن و مشیت او صورت میگیر د (طباطبایی، ۱۴۱۷ ق ج ۱۱: ۳۲۰؛ طباطبایی، ۱۴۱۷ ق، ج ۳: ۲۸۹).

امداهای غیبی از طریق عوامل بیر ونی لشکر الهی

امداد رسانی از طریق لشکر الهی یکی از شیوه های نزول حمایت های غیبی محسوب میشود. در قرآن با لفظ «جنود» و «جند» به سپاهیان آسمان و زمین اشاره شده است: (مدثر، ۳۱؛ یس، ۲۸؛ فتح، ۴)؛ برخی مفسران در پاره ای آیات از دو لفظ مذکور معنای گسترده ای را اراده کرده اند.

چنان که طبق نظر علامه جنود الهی تمام اسبابی را که در عالم در کارند، در بر میگیرد چه آن هایی که قابل دیدن باشد، همچون صاعقه، زلزله ها، طوفان ها و چه نیر وهای نامرئی که قابل رویت نباشد. (طباطبایی، ۱۴۱۷: ۱۸ و ۲۶۲؛ مکارم شیر ازی، ۱۳۷۷: ۲۲ و ۳۶) در تأیید همین نظر میبدی نیز ضمن این که ملائکه را به عنوان جنود آسمانی و انس و جن را به عنوان جنود زمینی معرفی میکند، آنچه در آسمان ها و زمین است را نیز جز جنود الهی تلقی کرده است (میبدی، ۱۳۷۱: ۹ و ۲۰۸) براساس همین دیدگاه صادقی، پرندگان را نیز در مواردی جزء سربازان غیبی دانسته است. (صادقی تهرانی، ۱۳۶۵: ۲۷ و ۱۶۲)

هجرت ابراهیم (ع) و لوط (ع) به سرزمینی که طبق آیات قرآن پر از خیر و برکت بود نیز موجب رهایی و نجات آن ها از دشمنان شد (انبیاء و ۷۱) الیاس (ع) نیز پیامبری بود که اگرچه در مورد هویت او روایات متعددی در تفاسیر نقل شده است. (طباطبایی، ۱۴۱۷: ۱۷ و ۱۵۸؛ ابن عاشور، بی تا: ۲۳ و ۷۹) اما آنچه درباره او مسلم و در قرآن به آن تصریح شده، این است که او نیز به همراه پیر وان اندکش با حمایت های الهی موفق به نجات از دست دشمنان شد: «فکذبوه فإنهم لمحضرون * إلا عباد الله المخلصین». (صافات، ۱۲۸ – ۱۲۷)

از آیات برجسته ای که به بیان تأثیر عبادات و اطاعت در جذب نعمت های مادی دلالت دارد، بیانات حضرت هود (ع) است. در شرایطی که قوم ایشان به سختی و مشقت خشکسالی و ناتوانی در فرزندآوری دچار شده بودند، حضرت به کرات توجه خالصانه به درگاه باری تعالی و استغفار از او را به عنوان راه اصلی رهایی از آن وضعیت محنت بار توصیه میکند. آیه زیر یکی از این موارد است :

وأن استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه یمتعکم متاعا حسنا إلی أجل مسمی ویؤت کل ذی فضل فضله وإن تولوا فإنی أخاف علیکم عذاب یوم کبیر. (هود، ۳)

در بسیاری از کتب تفسیر ی «متاعا حسنا» به نعمت های مادی تعبیر شده است. منظور از جمله

«یمتعکم» بهره مند کردن با زندگی دنیاست؛ چون خدای عزوجل زندگی دنیا را در چند جا از