فایل پاورپوینت کامل برخی از آثار روزه داری در سلامت جسم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل برخی از آثار روزه داری در سلامت جسم :

مقدمه

یکی از احکام مهم دین مبین اسلام روزه داری‌ ماه‌ مبارک رمضان است. در مراتب روزه داری روزه‌داران به عوام، خواص و خواص الخواص تقسیم می‌شوند، اما هر سه قسم در ترک خوردن و آشامیدن و امساک از هر حلال و حرامی که خداوند بدان‌ فرمان‌ داده است و نیز حفظ جوارح مشترک هستند و سلامت و بهبود جسم و جان نتیجه‌ای است که عاید دارنده هر مرتبه از روزه داری خواهد شد (ر.ک. ملکی تبریزی، ۱۳۷۷: ۲۰۸).

باید خداوند منان را به خاطر فضیلت‌هایی که به ما مسلمانان عنایت فرموده است شاکر باشیم و از این همه نعمت غفلت نورزیم. بهترین دین، بهترین کتاب‌، بهترین‌ پیامبر‌، بهترین قبله، بهترین امام، بهترین‌ عبادات‌ و در‌ بین آنها بهترین و مؤثرترین نوع عبادت، یعنی روزه داری، را به ما ارزانی داشته است.

بی‌شک، انسان روزهدار بر اثر گرسنگی که‌ کشیده‌ است‌ علاوه بر بهره‌مندی از سفره بهشتی حضرت حق‌ در‌ بهشت، در این دنیا نیز از نظر سلامتی جسم و جان نیز حضّ و بهره‌ای می‌برد (میبدی، ۱۳۷۱، ج‏۱: ۴۹۴- ۴۹۶‌).

۱. پیشین‌ روزه داری‌

با توجه به فرمایش قرآن کریم: «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما‌ کُتبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُم‏»(بقره: ۱۸۳) و منابع تاریخی، روزه در میان امت‌هاى گذشته وجود داشته و حتى بت‌پرستان‌ نیز‌ براى‌ تقرب به بتهاى خود گاهى روزه مى‏گرفتند و اکنون نیز در میان‌ بت‌پرستان‌ هندوستان روزه گرفتن در مواقع خاصى مرسوم است.

در مذاهب قدیم مصر و روم و یونان و هند نیز‌ انواع‌ روزه‌ معمول بوده است. گویا روزه، پیش از وجوب در ادیان الهى، انگیزه‌ فطرى‌ داشته‌ است، زیرا بشر تعالى‌طلب که نمی‌خواسته در سطح حیوانات پائین آید و یکسر محکوم تمایلات‌ و شهوات‌ حیوانى‌ گردد، روزه را وسیله و سپرى براى مقاومت در برابر این‌گونه تمایلات شناخته تا خود‌ را‌ برتر آرد و قهرمانى نماید (طالقانی، همان، ج‏۲: ۶۱).

یهود و نصارى و صابئین نیز براى‌ خود‌ نوعى‌ روزه داشته‏اند و در تورات و انجیل کنونى در مواردى روزهدارى تحسین شده و از روزه گرفتن‌ موسى‌ و عیسى سخن به میان آمده است و در سوره مریم آمده که آن حضرت‌ نذر‌ کرد‌ روزه بگیرد: «فَقُولِی إِنِّی نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ صَوْماً فَلَنْ أُکَلِّمَ الْیَوْمَ إِنْسِیًّا (مریم: ۲۶)؛ پس بگو‌ من‌ براى خدا روزه‏ای نذر کرده‏ام؛ پس؛ امروز با هیچکس حرف نمى‏زنم.» حضرت‌ داود(ع)‌ صاحب‌ نیرو براى عبادت خدا بود و نیمه‏اى از عمر خود را روزه گرفت، چه اینکه یک‌ روز‌ افطار‌ کرده و روز دیگر را روزه‏دار بود (طبرسی، ۱۳۶۰، ج‏۲۱: ۸۲).

موسى(ع)‌ پیش‌ از دریافت وحى چهل روز روزه گرفت. یهود بیاد خرابى اورشلیم یک روز از ماه، روزه‌ آب‌ می‌گیرند. آنها علاوه بر پرهیز از آب خوردن، روزه دیگر هم دارند‌. در‌ اناجیل نیز به‌وجوب روزه تصریح شده و روزه‏دار‌ را‌ ستوده‌ و از ریا برحذرش داشته. روزه مشهور مسیحیان‌ پیش‌ از عید فَصح است. روزه دیگر هم دارند که حیوانى نمی‌خورند. از این‌گونه‌ روزه‏هاى‌ پراکنده که در میان یهودیان‌ و مسیحیان‌ معمول بوده‌، معلوم‌ می‌شود‌ که اصل روزه از ارکان عبادات‌ آنها‌ شمرده می‌شد.

یهود و نصارا تا عصر حاضر در سال چند روز به‌ اشکالى‌ مختلف روزه مى‏گیرند، یا از خوردن‌ گوشت و یا از شیر‌ و یا‌ از مطلق خوردن و نوشیدن خوددارى‌ مى‏کنند‌. و نیز در قرآن کریم داستان روزه زکریا و قصه روزه مریم از سخن گفتن‌ آمده‌ است. و در غیر قرآن مسئل‌ روزه‌ از‌ اقوام بى دین‌ نیز‌ نقل شده، هم‌چنان‌که از‌ مصریان‌ قدیم و یونانیان و رومیان قدیم و حتى وثنى‏هاى هندى تا به امروز نقل شده، که هر‌ یک‌ براى خود روزه‏اى داشته و دارند، بلکه‌ مى‏توان‌ گفت عبادت‌ و وسیله‌ تقرب‌ بودن روزه از امورى‌ است که فطرت آدمى به آن حکم مى‏کند (طباطبایی، ۱۳۷۴، ج‏۲: ۸).

وقتی حضرت یونس(ع) پس‌ از‌ وعده عذاب به مردم نینوا، از‌ شهر‌ خارج‌ گردید‌، پادشاه‌ نینوا به سبب‌ تهدیدهای‌ یونس و مشاهده آثار عذاب مردم را به روزه‌دارى امر نمود و نینوائیان تائب گشته هلاکتى که بر‌ سرهاى‌ ایشان‌ معلق بود برطرف شد (بلاغی، ۱۳۸۶ق، ج ۱: ۴۵۵‌).

ویل‌ دورانت‌ با‌ اشاره‌ به‌ حالات برخی پادشاهان و اندیشمندان رومی می‌گوید:

وسپاسیانوس. .. به طور مرتب به زادگاه خود می‌رفت تا از طرق زندگی روستایی آن لذت برد، و اجازه نمی‌داد که هیچ چیز‌ در آن محل تغییر کند. تجمل‌پرستی و تنبلی را ملامت می‌کرد، غذای دهقانان را می‌خورد، ماهی یک بار روزه می‌گرفت، و با اسرافْ جنگی آشتی‌ناپذیر داشت. .. اپیکتتوس، اندیشمند موحد، گهگاه روزه می‌گرفت‌ و از‌ آنچه میل به آن داشت خودداری می‌کرد (ر.ک. ویل دورانت، تاریخ تمدن، ج ۳: ۳۳۸- ۵۸۱).

۲. فلسفه و حکمت روزه داری

از آنجا که خداوند متعال غنی بالذات و برى از هر نقص و احتیاج است‌، هر‌ اثر خوبى که عبادت‌ها داشته باشند، تنها عاید بندگان مى‏شود، همان‌گونه که اثر سوء گناهان نیز هرچه باشد به خود بندگان باز می‌گردد‌. قرآن‏‌ کریم در بسیاری از آیات‌ خود‌ آثار اطاعت‌ها و نافرمانى‏ها را به انسان بر مى‏گرداند، انسانى که جز فقر و احتیاج چیزى ندارد: «إِن أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها» (اسراء‌: ۷)

با‌ دقت در معنای روزه[۱] و عبارت‌: «لَعَلَّکُمْ تَتَّقُون» در انتهای آیه ۱۸۳ سوره بقره می‌توان به فلسفه و حکمت روزه، که دستیابی به تقوای الهی است، پی برد. تقوایی که عاید انسان روزه دار می‌گردد. علامه طباطبایی‌ معتقدند‌ فائده داشتن تقوا مطلبى است که احدى در آن شک ندارد، چون هر انسانى به فطرت خود این معنا را درک مى‏کند، که اگر بخواهد به عالم طهارت و رفعت متصل‌ شود‌، و به مقام‌ بلند کمال و روحانیت ارتقا یابد، اولین چیزى که لازم است بدان ملتزم شود این است که از‌ افسار گسیختگى خود جلوگیرى کند، و بی‌قید و شرط سرگرم لذت‏هاى جسمى و شهوات‌ نباشد‌، و خود‌ را بزرگ‌تر از آن بداند که زندگى مادى را هدف بپندارد، و از هر چیزى که او را ‌‌از‌ پروردگار تبارک و تعالى مشغول سازد، بپرهیزد. ایشان روزه را از جمله راه‌های کسب‌ تقوا‌ دانسته‌ و آن را نسخه شفابخش بشر برای خلاصی از شهوات در همه عصرها معرفی می‌کند:

و این‌ تقوا تنها از راه روزه و خوددارى از شهوات به‌دست مى‏آید، و نزدیک‏ترین راه و مؤثرترین‌ رژیم معنوى و عمومى‏ترین آن‌ به‌طورى‌ که همه مردم در همه اعصار بتوانند از آن بهره‏مند شوند، و نیز هم اهل آخرت از آن رژیم سود‌ ببرد‌، و هم شکم‏بارگان اهل دنیا، عبارت است از خوددارى از شهوتى که همه مردم در همه اعصار مبتلاى بدانند، و آن عبارت است از شهوت شکم از خوردن و آشامیدن، و شهوت جنسى که‌ اگر‌ مدتى از این سه چیز پرهیز کنند، و این ورزش را تمرین نمایند، به تدریج نیروى خویشتن‏دارى از گناهان در آنان قوت مى‏گیرد و نیز به تدریج بر اراده خود مسلط‌ مى‏شوند‌، آن وقت در برابر هر گناهى عنان اختیار از کف نمى‏دهند، و نیز در تقرب به خداى سبحان دچار سستى نمى‏گردند، چون پر واضح است کسى که خدا را در‌ دعوتش‌ به‌ اجتناب از خوردن و نوشیدن و عمل‌ جنسى‌ که‌ امرى مباح است اجابت مى‏کند، قهراً در اجابت دعوت به اجتناب از گناهان و نافرمانى‏ها شنواتر و مطیع‏تر خواهد بود (‌ ‌طباطبایی، ۱۳۷۴، ج‏‌۲: ۸- ۹).

باید‌ توجه‌ داشت که شرط تقوای الهی و قبولی آن در‌ پیشگاه‌ پروردگار، انجام عمل و عبادت از روی اختیار کامل است، وگرنه تقوای تحمیلی و اجباری عملی یا سلب قدرت عملی به‌ خاطر‌ مریضی‌ و یا هر دلیل دیگر ارزشی ندارد. به قول شهید مطهری‌، حقیقت تقوا همان روحیه قوى و مقدس عالى است که خود حافظ و نگهدارنده انسان است. باید مجاهدت کرد تا‌ آن‌ معنا‌ و حقیقت پیدا شود (مطهری، ۱۳۸۳، ج‏۲۳: ۶۹۴).

یکی از اندیشمندان‌ می‌گوید‌:

تحلیل رسوبات و رطوبت‌هاى زائد دستگاه‌هاى تغذیه، سبک و حساس شدن دستگاه اعصاب و مغز، بیدار شدن احساس رأفت‌ و همچنین‌، یاد‌ پیوسته خدا و فرمان او، همه براى رسیدن به مقام تقوا می‌باشد. از‌ سوى‌ دیگر‌، تقوایى که در خلال درون مایه و پایه گرفته باشد خود این‌گونه آثار را همیشه‌ دارد‌ و نگهبانى‌ می‌نماید (صبوری‌اردوباری، بی‌تا: ۱۷۴).

۳. آثار روزه داری در سلامت جسم

شارع مقدس در مسئله‌ روزه داری‌ مسلمانان در کنار نشاط و شادابی روح، که اوج آن در تقوای الهی متصور‌ است‌، به‌ سلامتی جسم نیز بی‌توجه نبوده و آن را پایه و رکاب برای پرواز روح قرار داده‌ است‌. روزه‌دارى علاوه بر آثار معنوی همانند جلب امداد الهى، بشارت‏، پذیرش توبه‏، تعظیم‌ خدا‌، سپاسگزارى‌ به درگاه خداوند، موفقیّت و پیروزى بر گرفتارى و شداید، موجب بهره‏مندى انسان از خیر «وَ أَنْ‌ تَصُومُوا‌ خَیْرٌ لَکُمْ»(بقره: ۱۸۴) در دنیا نیز می‌شود (هاشمی رفسنجانی و جمعی از‌ محققان‌، ۱۳۸۶‌، ج۱۵: ۱۸۲- ۱۸۳) و تمام سود و فائده آن عائد عبادت کنندگان مى‏شود (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴ ج‏‌۱: ۶۲۶‌).

براساس‌ نتایج یک پژوهش پیمایشی بیشتر روزه‌داران سنین بین ۳۵-۴۹ سال که‌ از‌ نظر شخصیتی به فلسف روزه و روزه داری معتقدند و با مشکلاتی چون فقر اقتصادی و یا بیماری‌های مثل بیماری‌های‌ دستگاه‌ گوارش، قلبی و عروقی دیابت، نقرس، آترواسکلروز، تورم مفصلی، چاقی و افسردگی روبرو بودند‌ و با‌ روزه داری و رژیم غذایی مناسب به شادابی جسمی‌ وروانی‌ رسیده‌اند‌ (پورفرشته، ۱۳۸۰: ۴۸).

علامه مجلسی با نقل‌ از‌ پیامبر گرامی اسلام می‌فرماید: «صُومُوا تَصِحُّوا؛ روزه بگیرید تا سالم بمانید» (مجلسی، ۱۴۰۳‌ق، ج‏‌۹۳: ۲۵۵) و علی(ع) نیز دربار‌ تأثیر‌ روزه بر‌ سلامتی‌ جسم‌، آن را زکات بدن اعلام می‌کند‌: «لِکُلِّ‌ شیْ‏ءٍ زَکَاهٌ وَ زَکَاهُ الْبَدَنِ الصِّیَام‏» (شریف الرضی، ۱۴۱۴ق: ۴۹۴).

در ادامه‌ به‌ برخی از آثار روزه داری اشاره‌ می‌کنیم.

۳-۱. تنظیم دستگاه گوارش‌

رسول‌ خدا(ص) می‌فرماید: «الْمَعِدَهُ بَیْتُ‏ کُلِ‏‌ دَاءٍ‌ وَ الْحِمْیَهُ رَأْسُ کُلِّ دَوَاءٍ؛ معده خانه تمام دردهاست و امساک بالاترین داروها.» منشأ‌ بیماری‌ها‌ معده است و بهترین معالجات امساک‌ است‌، زیرا‌ هر دارویی که‌ نافع‌ باشد نوعاً ضررهایى هم‌ دارد‌؛ چنان‌که در اخبار به آن اشاره شده است، ولى امساک ضررى ندارد. (مستغفرى، جعفر‌ بن‌ محمد، ۱۳۸۵: ۱۹).

تصور نشود که امساک‌ موجب ضعف‌ مزاج‌ است‌، زیرا قوت انسان در‌ سلامتى اوست و ضعف انسان از بیماری حاصل می‌شود و امساک موجب صحت است و اغلب امراض از‌ امتلاء‌ معده است. اگر کسى در ماه‌ سه‌ روز‌ روزه بگیرد‌ علاوه بر آنکه‌ به‌ مستحب مؤکدى عمل نموده است از بیماری‌ها هم مصون خواهد بود. بهتر آن است که روز‌ پنجشنبه‌ اول‌ هر ماه و پنجشنبه آخر ماه و اولین چهارشنبه‌ دهه‌ دوم‌ هر‌ ماه‌ را‌ روزه بگیرد و مستحب است اگر ترک شد قضا کند (ثقفى، ۱۳۹۸ق، ج‏۱: ۲۲۷).

صاحب مفاتیح الحیات که تأکید بر زندگی سالم دارد، به نقل از رسول خدا(ص)‌ می‌گوید: معده حوض بدن است و رگ‌ها به آن پیوسته‌اند، پس هرگاه معده سالم باشد رگ‌ها سلامت صادر می‌کنند و هرگاه معده بیمار باشد، رگ‌ها بیماری صادر می‌کنند (جوادی آملی، ۱۳۹۶: ۹۵‌)

پزشکان‌ معتقدند که روزه داری در یک ماه، سیستم بدن را بازسازی می‌کند. سلول‌هایی که درون دستگاه گوارش هستند از ریزش بالایی برخوردارند، چون به مدت یک ماه سیستم گوارشی بدن‌ کم‌تر‌ فعالیت دارد، در حال استراحت است و امکان تجدید این سلول‌ها وجود دارد، هم چنین میزان متابولیسم افزایش یافته و سوخت و ساز بدن را تحت‌ تأثیر‌ قرار می‌دهد، درنتیجه، میزان فعالیت‌های‌ متابولیسمی‌ به حد نرمال می‌رسد. بنابراین، دستگاه گوارش بعد از ماه رمضان بهتر به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

۳-۲. جلوگیری از اختلالات مغزی

پزشکان معتقدند هنگامی‌ که‌ فرد سالمی بیش از‌ حد‌ غذا مصرف می‌کند، نوعی اختلالات در مغز او ایجاد می‌شود. با روزه داری، تغییرات شیمیایی‌ای در مغز رخ می‌دهد که به سلامت مغز کمک می‌کند. پروتئین‌هایی که به هنگام ورزش در‌ مغز‌ تولید می‌شود پروتئین‌های «نوروتروفیک» هستند، جالب است که این پروتئین‌ها با روزه داری نیز در مغز تولید می‌شوند و مدارهای عصبی م