فایل پاورپوینت کامل اسراف در آیینه ی قرآن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اسراف در آیینه ی قرآن :

دین اسلام دین اعتدال، میانه روی و دوری از افراط و تفریط است. از این رو در قرآن و احادیث، همواره به اعتدال و میانه روی و استفاده از اموال مشروع و منابع قابل دسترس تأکید شده است. اسلام مخالف افراط و تفریط بوده چراکه امام علی(ع) در نهج البلاغه می فرماید: «الیمینُ و الشِّمالُ مَضِلَّهٌ و الطَّریقُ الوُسْطی هِی الجادَّه»[۱]: چپ و راست (کیمن گاه) گمراهی است و راه میانگین، راه راست الهی است. از این رو در جامعه اسلامی که اکثر افراد آن به مبانی ارزشی اسلام پای بند بوده و فرامین قرآن و ائمه معصومین(ع) را همواره مد نظر دارند، یکی از آسیب های مهم بر فرد و جامعه، اسراف و زیاده روی است. امروزه مسأله اسراف به یک مشکل جهانی تبدیل شده است و مانند بیماری خطرناکی می باشد که دامن تمامی جوامع بشری را گرفته و موجب ایجاد نابرابری ها، خسارت های بسیار و انحرافات گوناگون در جنبه های مختلف زندگی مردم در حوزه های عمومی و خصوصی شده است. این در حالی است که در مکتب انسان ساز اسلام، اسراف و تبذیر جایی نداشته و مصارف زیاد از حد، امری مذموم و ناروا به شمار می آید.

بنابراین، مبارزه با این بیماری همه گیر و ایجاد آرامش و امنیت در جامعه اسلامی ما که در تمام شئون زندگی از احکام و فرامین آسمانی اسلام بهره می گیرد، امری بسیار جدی و حیاتی است. از بهترین و مهم ترین راه های مبارزه و جلوگیری از اسراف، تقویت نیروی آسمانی، پیروی از تعالیم اسلام و تربیت اسلامی و بهره گیری از الگوی مصرف اسلامی است. به همین دلیل در این مقاله به بررسی اسراف و پیامدهای آن از دیدگاه قرآن پرداخته ایم تا با بهره گیری از آن ها بتوانیم در راه نیل به الگوی مصرف صحیح گام برداریم.

تعریف اسراف

اسراف؛ واژه ای عربی است و لغت پژوهان آن را به معانی زیر دانسته اند: ۱. زیاده روی و تجاوز از حد اعتدال؛ ۲. نادانی و جهل، در لغت عربی «سرف» به معنای جاهل است؛ ۳. اسراف در برابر و نقیض کلمه اقتصاد و قصد است و قصد در زبان عربی به معنای میانه روی است؛ ۴. انفاق در راه غیر خدا و در مسیر اطاعت از غیر خدای متعال؛ ۵. کلمه اسراف به معنای تجاوز از حد است. السِّرفَ تَجاوُزُ الحَدِّ فی کلِّ فعلٍ یفعَلُهُ الانسانُ و إن کانَ ذلک فِی الانفاقِ أشهر: اسراف تجاوز کردن از حد در هر کاری است که از انسان سربزند گرچه استعمال آن در موارد زیاده روی در انفاق مال بیشتر است؛ ۶. و گاهی به خروج از اعتدال در مقدار خرج مال و زمانی هم به چگونگی بذل مال و مورد آن اطلاق می شود و از این رو گفته شده است آنچه در غیر طاعت خدا مصرف شود اسراف است، گرچه مقدار آن کم و ناچیز باشد. [۲]

لغت پژوهان و مفسران برای اسراف، نزدیک ده معنا آورده اند که معنای اول اهمیتی ویژه دارد و دیگر معانی به گونه ای به آن بر می گردد که همان تجاوز از حد اعتدال است. باید توجه داشت که بر پایه این معنا، هرگونه زیاده روی از حد اعتدال، اسراف است اما آیا کوتاهی از آن و به عبارت دیگر تفریط از حد اعتدال و تقصیر نیز اسراف است؟

گروهی بر این باورند که اسراف؛ هرگونه زیاده روی (افراط) و کوتاهی (تفریط) را در بر می گیرد و به افراط و تجاوز از حد اعتدال اختصاص ندارد، ولی به نظر می رسد از عناصر اصلی معنای اسراف، زیاده روی، تندروی، تجاوز از حد اعتدال و افراط است و همچنین بررسی دقیق کاربردها و مصادیق اسراف نیز نشان می دهد که اسراف در همین معنا به کار می رود نه مفهوم تفریط و تقصیر[۳]. بنابراین اسراف، زیاده روی در مصرف مال در امور مناسب است. اسراف اختصاصی به مال ندارد و در مورد هر چیزی که در جای خود نباشد، به کار می رود. [۴] امیرالمؤمنین علی(ع) در نهج البلاغه در تعریف اسراف فرموده است: «إنَّ إعْطاءَ المالِ فی غَیرِ حَقِّهِ تَبذیرٌ و إسرافٌ»[۵] یعنی مال را در غیر مورد استحقاق صرف کردن تبذیر و اسراف است.

از آنچه در باب معانی اسراف گذشت، به دست می آید که اسراف هرگونه تجاوز از حد و یا افراط و تندروی و یا وضعیت نامناسب حالات نفسانی و روحیات و صفات غیر معتدل اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی افراد در جامعه می باشد.

ادله حرمت اسراف

اسراف در تعالیم اسلامی اهمیت ویژه ای دارد. واژه اسراف و مشتقات آن جمعاً بیست و سه بار در قرآن تکرار شده و این همه تکرار، نشان از اهمیت بسیار مسأله در شرع مقدس و نزد خداوند متعال دارد و حاکی از آثار بسیار مخرّب و زیان بار آن بر روح و روان انسان، خانه و خانواده، اجتماع، طبیعت و حیوانات است. از این رو، آیات و روایات فراوانی برای نجات بشر از عقوبت سخت و پیامدهای ویران گر اسراف وارد شده است:

«إنه لا یحِبُّ المُسرِفینَ»[۶]: همانا خداوند اسراف کاران را دوست نمی دارد.

و در بعضی آیات، آن ها را از اصحاب آتش شمرده است. در آیه ۴۳ سوره غافر آمده است:«و أنَّ المسرِفینَ هم أصحابُ النّارِ» و در آیه ۳۵ از همان سوره می فرماید: «کذلک یضِلُّ اللَّهُ مِنْ هو مسرِفٌ مُرْتابٌ»: این گونه خداوند هر اسراف کار تردیدکننده ای را گمراه می سازد. در جایی دیگر به اسراف کاران وعده هلاکت می دهد و می فرماید: «و أهلَکنَا المُسرِفینَ»[۷]

روایات فراوانی درباره اسراف وارد شده است که حیرت آور است. تنها از امام علی(ع) در برخی از منابع، درباره اسراف بیش از سی روایت نقل شده است که در جای خود اهمیت بسیار بالای این موضوع را می رساند ولی از آن جا که بحث ما قرآنی است نه روایی، از بررسی این روایات چشم پوشی می کنیم.

ریشه های اسراف در قرآن

برای مبارزه با بیماری اسراف و رفاه زدگی، شناخت ریشه های آن بسیار مهم است. اصولاً در درمان بیماری های روحی همانند بیماری های جسمی، شناخت ریشه ها، مقدمه درمان است که اسراف نیز مانند بسیاری از اعمال برخاسته از ریشه ها و عواملی است که بدون توجه بدان ها حذف آن از زندگی فردی و اجتماعی ما عملی نخواهد بود که ما به مقداری از ریشه ها و عوامل اسراف اشاره می کنیم.

۱. برادران شیطان

از نگاه قرآن اسراف کنندگان، برادران شیطانند. کسانی که با آگاهی و از روی عمد به اسراف می پردازند در واقع با شیطان همراه هستند. کسی که در بیت المال، عمر و هزینه زندگی، با آگاهی و علم اسراف می کند، از پرتو معارف دین دور است. قرآن می فرماید: «إنَّ المُبَذِّرینَ کانُوا إخوانَ الشیاطینَ و کانَ الشَّیطانُ لِرَبِّهِ کفور»[۸]: تبذیرکنندگان برادران شیطانند و شیطان کفران پروردگارش را کرد.

۲. جهل و نادانی

یکی از عوامل اسراف، نادانی و آگاه نبودن از آثار و نتایج اسراف است. قرآن کریم پس از آن که قوم لوط را مردمانی اسراف کار معرفی می کند[۹] در بیان انگیزه و ریشه اسراف کاری آنان، نادانی آن ها را مطرح کرده و می فرماید: «بَل أنتم قَومٌ تَجْهَلونَ»[۱۰]: بلکه شما گروهی نادان هستید.

۳. ضعف باورهای دینی

در آیاتی از قرآن، از عوامل انکار خداوند و پیامبران، شرک به خدا و بت پرستی و ایمان نیاوردن به آیات الهی، اسراف معرفی شده و آن را موجب بروز دشواری های فراوان در زندگی دنیا و عامل نابینایی انسان در آخرت و گرفتاری در عذاب دردناک و ماندگار می شمارد. [۱۱] قرآن پس از طرح دفاع مؤمن آل فرعون از موسی(ع)، منکران نبوت را مسرف و شکاک خوانده است: «… کذلک یضِلُّ اللَّهُ مَن هو مُسرفٌ مُرتابٌ»[۱۲].

همچنین جدال و اشکال های بی دلیل انسان ها در آیات الهی موجب بسته شدن دل آن ها برای پذیرش حقیقت دانسته شده است: «… کذلک یطبَعُ اللَّهُ علی کلِّ قَلبٍ مُتَکبِّرٍ جبّار»[۱۳]. در همین سوره (سوره غافر) با درخواست فرعونیان مبنی بر کفر به خدای یگانه، مخالفت ورزیده و پشتوانه آنان را در دنیا و آخرت سست و بی پایه می شمرد زیرا همه ما به سوی خداوند بازگشته و مسرفان در آن هنگام به آتش الهی دچار خواهند گشت: «… و أنَّ المُسرِفینَ هُم أصحابُ النّارِ»[۱۴]. آیات آغازین سوره انبیاء نیز مسرفان را مخالفان انبیاء در طول تاریخ و ستم گر وصف می کند و به سرانجام هلاکت بارشان اشاره دارد: «… و أهلَکنَا المُسرِفینَ»[۱۵]