فایل پاورپوینت کامل وحدت اجتماعی از منظر قرآن کریم؛ راه کارها، عوامل و آثار

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل وحدت اجتماعی از منظر قرآن کریم؛ راه کارها، عوامل و آثار :

مقدمه

وحدت و یگانگی اجتماعی از مهم ترین ایده ها و آرزوهایی است، که انسان ها در جستجوی آن برآمدند؛ کنار هم قرار گرفتن افراد در ادوار مختلف تاریخی این سؤال را در ذهن هر مسلمانی پدید می آورد که آیا قرآن کریم که به اعتراف خویش کتاب هدایت است، «شهرُ رَمضانَ الَّذی أنزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدی لِلنَّاس وَ بَیناتٍ مِنَ الْهُدی وَ الْفُرْقان» (بقره/ آیه ۱۸۵) در این باب دستورالعملی بیان کرده است؟ دستور العمل قرآن کریم چه راه کار یا راه کارهایی برای ایجاد یا تقویت وحدت در میان جامعه اسلامی دارد؟ آیا قرآن کریم برای این وحدت، آثاری را بر می‎ شمرد؟ مسأله وحدت از موضوعات است که از همان بدو ظهور اسم نیز با تکه بر تعالم روحبخش آسمان مورد توجه پامبر (بوده است. اشان همواره تش داشتند تا از طرق مبادی و اصول اسم، مسلمانان را از تفرقه و اختف باز داشته و اتحاد و انسجام اسم را که در قرآن به آن اشاره شده، تا حد امکان تحقق بخشند (شهرکی فلاح، ۱۳۹۷: ص ۵۰).

۱- مفهوم شناسی

۱-۱- وحدت

«وحدت»، در لغت به معنای یگانه شدن و انفراد است و لغویان، درباره معنای «اتحاد» گفته اند: «والإتحاد، صیروره الشیئین الموجودین شیئاً واحداً»؛ اتحاد، یکی شدن دوچیز موجود است. (طریحی، ۱۳۷۵، ج ۳، ص ۱۵۸). وحدت در اصطلاح به معنای انفراد است. واحد در اصل چیزی است که مطلقاً جزئی ندارد. راغب اصفهانی، ۱۴۱۲ ق، ص ۸۵۷). لذا هرگاه چند چیز، با حفظ خاصیت شخصی خود، با هم یکی شوند، اتحاد حاصل خواهد شد (جوادی آملی، ۱۳۸۶، ص ۱۵). در این میان وحدت اسم به ان معناست که همه مسلمانان از هر ملت و مذهب بر محور باورهای دن، منافع و اهداف مشترک گرد هم آند و برای رسدن به سعادت دنا آخرت و قرب اله، با همدل تش کرده و به رفع موانع فراروی خود همت گمارند، به نحوی که هچ ک از اختفات و نظرات فقه، حزب، کم و تارخ نتواند خدشه ای به آن وارد سازد (شهرکی فلاح، ۱۳۹۷: ص ۵۰).

۱-۲- جامعه و اجتماع

جمع در لغت به معنای گرد آمدن، فراهم آمدن، نزدیکی جسمی به جسم دیگر یا چندین جسم به همدیگر و سازگاری کردن است. واژه جامعه، مؤنث جامع و اسم فاعل از کلمه «جمع» و در لغت به معنای جمع کننده، طوق، غل، گرد آورنده و غلی که بر گردن و دست نهند آمده است. (طریحی، ۱۳۷۵، ج ۴، ص ۳۱۴)

اجتماع در اصطلاح جامعه شناسان و فیلسوفان این فن، هیئت و ترکیبی است از اشخاص موجود؛ امّا جامعه به وضع و حالت انسان ها یا حیواناتی گفته می شود که بر پایه ی قانونی مشترک زندگی کنند. (جوادی آملی، ۱۳۸۹، ص ۲۵)

۲- نظریه ی اجتماعی اسلام

با نگاه ساده و سطحی شاید پنداشته شود که تعلیمات و دستورهای اسلام تنها ویژه شأن فردی انسان مانند نماز و روزه، ترک دروغ و اجتناب از معاصی است و به ابعادِ اجتماعی او بی اعتناست؛ یعنی غایت اسلام، تکامل فردی افراد است و اسلام خواسته است که مسلمان خود را از گناه دور ساخته و به خودسازی بپردازد (جوادی آملی،۱۳۸۹، ص۲۱۱). اما بررسی آیات قرآن کریم که در آن خطاب جمع درباره ی مسلمین و مؤمنین بکار رفته است، نشان از عظمت و بزرگی عباداتی دارد که به صورت جمعی انجام می شود. با اندکی توجه در مورد این عبادات به این نتیجه خواهیم رسید که وحدت جامعه ی اسلامی و حفظِ آن، دلیل اصلی این توجه شارع دین یا یکی دلایل آن است (صادقی اردستانی، ۱۶۶۳، ص ۴۹۷).

با نگاه به آیات قرآن کریم می توان احکام اجتماعی اسلام را به دو شاخه تقسیم کرد:

۲-۱- احکام صرفاً اجتماعی

بخشی از احکام اسلام به گونه ای است که اجرا و اقامه آن ها بدون شکل گیری جامعه و حضور مردم در عرصه اجتماعی، امکان پذیر نخواهد بود؛ نظیر جهاد، حج، نماز جمعه، امر به معروف و نهی از منکر، که این دسته از احکام، اجتماعیِ صرف محسوب می شوند و با اتحاد جمیع مسلمین امکان پذیر خواهد بود: قران شریف در رابطه با امر به معروف ونهی از منکر می فرماید: «کنتُم خَیرَ أُمه اُخرِجَت لِلنّاسِ تَأمُرونَ بِالمَعروفِ و تَنهَونَ عنِ المنکرِ وتُؤمِنونَ بالله» (آل عمران/ آیه ۱۱۰): «شما [مسلمان ها] بهترین گروهی هستید که [از جانب خدا] بر مردم [جهان] پدیدار شده اید، به کار پسندیده امر می کنید و از کار زشت بازمی دارید و به خدا [در آنچه نازل کرده] ایمان می آورید. همچنین در ارتباط با حج به عنوان سمبلی دیگر از وحدت اسلامی می فرماید: «و أذِّن فی النّاسِ بالحَجِّ یأتوک رِجالاً وعَلی کلِّ ضامِرٍ یأتینَ مِن کلِّ فَجٍّ عَمیق» (حج/ آیه ۲۷): «و در میان مردم به حجّ [خانه خدا] اعلان عمومی کن تا [در نتیجه دعوتت تا روز قیامت، مردم] پیاده و سوار بر شتران لاغری که از هر راه دور و درازی روانه شده اند به سوی تو روی آورند»

ودر رابطه با جهاد به عنوان نمادی دیگر می فرماید: «الَّذین آمنُوا یقاتِلُونَ فی سَبیلِ اللَّهِ وَ الَّذینَ کفرُوا یقاتِلُونَ فی سبیلِ الطاغُوتِ فقاتِلُوا أَوْلِیاءَ الشَّیطانِ إِنَّ کیدَ الشَّیطانِ کان ضَعیفاً» (نساء/ آیه ۷۶): «کسانی که ایمان آورده اند در راه خدا می جنگند، و کسانی که کفر ورزیده اند در راه طاغوت [هر طغیانگر نافرمان حق] می جنگند، پس شما با یاران و دوستان شیطان بجنگید، که بی تردید مکر و فریب شیطان همواره [در برابر تدبیر الهی] ضعیف است»

با اندکی توجه به این دسته از تعالیم و احکام اسلام، این نکته روشن خواهد شد که تحقق و به احرا درآمدن این احکام فقط با تجمع و یگانه شدن.تک تک مسلمین امکان پذیر خواهد شد. (جوادی آملی، ۱۳۸۹، ص ۲۱۵)

۲-۲- احکام فردی که بر حالت جمعی و متحدالشکل آن تأکید بسیار شده است

«در برخی تعالیم اسلام به اجتماع تصریح نشده است؛ لیکن شارع نامستقیم حضور مردم – متحد شدن – را لازم شمرده است؛ مانند نماز جماعت، پرداخت زکات، تعاون بر قسط و عدل و بسیاری از امور و احکام اخلاقی که تجلّی و ظهور آن ها فقط در جامعه است» (همان، ص ۲۱۵)

قران شریف در ارتباط با نماز وزکات می فرماید: «وَ أَقیمُوا الصَّلاهَ وَ آتُوا الزَّکاهَ وَ ارْکعُوا مَعَ الرَّاکعین» (بقره/آیه ۴۳): «و نماز را برپا دارید و زکات بپردازید و با رکوع کنندگان رکوع نمایید [با نمازگزاران نماز گزارید].»

همچنین در رابطه با برپایی قسط وعدل می فرمایدک«وَ أَقیمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لا تُخْسِرُوا الْمیزان» (الرحمن/ آیه ۹): «و وزن را به عدالت برپا دارید و ترازو را کم مگذارید.»مثالی که با توجه به آیات فوق در این باب می توان به آن استناد کرد، فعل «أقیموا» است. این فعل در ۱۳ آیه و در ۱۱ سوره قرآن کریم بکار رفته است، که در ۱۰ مورد دستور به برپایی نماز به صورت جمعی و قومی است؛ در حالی که فعل أقام که حالت مفرد آن می باشد، فقط ۲ بار در قرآن و در باب وجوب نماز بکار رفته است. با توجه به همین مثال، این امر خیلی روشن است که اتحاد و یکی شدن مسلمانان بنابر نص صحیح قرآن کریم از ضروریات امت اسلام است.

بنابر آن چه گذشت، این امر روشن است که قرآن به مسئله اتّحاد از دیدگاه اجتماعی آن نگریسته و بر اهمّیت اتّحاد میان مسلمانان و تمام جهانیان تأکید کرده است. بنابراین، برای ایجاد چنین وحدتی، باید راه کارهایی را ارائه کند، تا مسلمانان آن را بکار گیرند.

۳- راه کارهای اتّحاد از منظر قرآن

قرآن کریم برای برقراری یگانگی و حفظ آن، راه کارهای گوناگونی را پیش بینی کرده که بخشی از آن، جنبه پیش گیری از تفرقه، و بخشی دیگر به درمان آن ناظر است.

۳-۱- توجّه به نقاط مشترک

انسان هایی که از سوی قرآن کریم به یگانگی و وحدت دعوت شده اند، دارای نقاط مشترکی با یکدیگر هستند. اشاره به این نقاط مشترک و عدم تفاوت میان انسان ها به دلیل این است که یگانگی میان انسان‎ها و و وحدت میان آن ها روشن شود. (مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ۱۳۸۶، ج ۲، ص ۸۷)در ارتباط با منشاء افرینش انسان به عنوان اولین نقطه اشتراک می فرماید: «فإنَّا خَلَقْنَاکمُ مِن تُرَابٍ» (حج/ آیه ۵): «ما شما را از خاک آفریدیم.»

در ایه دیگر ضمن اشاره به منشاء افرینش تفاوتها را برای شناسایی دانسته می فرمایدک«یأیها النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکمُ مِّن ذَکرٍ وَ اُنثی» (حجرات/ ۱۳): «ای مردم، بی تردید ما همه [افراد نوع] شما را از یک مرد و زن [آدم و حوّا] آفریدیم، و یا هر فرد شما را از یک پدر و مادر خلق کردیم»

آیه ی شریفه فوق، روشن کننده این مطلب است که نژاد، رنگ، حسب و نسب، عرب و عجم بودن سبب امتیاز و تفاخر انسان ها نمی باشد؛ زیرا که همه به یک پدر و مادر برمی گردند. تفاوت ها و افتراقات قبیله ای نیز برای شناسایی افراد است تا یکدیگر را بشناسند، اگر شناسایی نباشد بندهای جامعه پاره می گردد. (قرشی،۱۳۷۷، ج ۱۰، ص: ۲۸۳). بنابراین بازگشت انسان ها به یک زن و مرد می تواند راه کاری برای وحدت افراد باشد، تا آن ها بتوانند با استفاده از همین گذشته ی خویش به یگانگی برسند.

قران شریف در برخی از ایات دیگر ااهل کتاب را به نقاط مشترک فرا خوانده می فرماید: «قُلْ یأَهْلَ الْکتَابِ تَعَالَوْاْ إِلی کلِمَهٍ سَوَاءِ بَینَنَا وَ بَینَکم أَلَّا نعْبُدَ إلَّا اللَّه و…» (آل عمران / ۶۴): «بگو: ای اهل کتاب، بیایید بر سر سخنی که میان ما و شما یکسان است [انبیاء و کتاب های آسمانی بر آن متّفقند] گرد آییم، و آن این که جز خدا را نپرستیم و….»

از نکات بسیار مهمی که مفسرین در ذیل تفسیر این آیه ذکر می کنند، این است: در آیات دعوت به یکتاپرستی قرآن کریم، تمام جهات دعوت متوجه و مخصوص اسلام است؛ ولی در این آیه دعوت به نقطه های مشترک میان اسلام و آیین های اهل کتاب است. روی سخن خداوند متعال در این آیه به پیامبر اکرم (این است گه «بگو: ای اهل کتاب! بیایید به سوی سخنی که میان ما و شما مشترک است که جز خداوند یگانه را نپرستیم و چیزی را شریک او قرار ندهیم….» (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴، ج ۲، ص ۵۹۴)

۳-۲- چنگ زدن به ریسمان الهی

قرآن کریم در صریح ترین آیه خود در زمینه ی دعوت به اتّحاد، همه مؤمنان را به چنگ زدن به ریسمان الهی و پرهیز از تفرقه خوانده است: «و اعتَصِموا بِحَبلِ اللَّهِ جَمیعًا و لاتَفَرَّقوا» (آل عمران/ آیه ۱۰۳): «و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید.»

در این که مقصود از ریسمان الهی چیست، مفسّران اختلاف دارند؛ قرآن، کتاب و سنّت، دین الهی، اطاعت خداوند، توحید خالص، ولایت اهل بیت(ع) و جماعت، وجوهی است که در تفسیر آن گفته شده است. برخی نیز مفهوم حبل اللّه را شامل همه این معانی دانسته اند. (مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ۱۳۸۶، ج ۲، ص ۸۸)

با مراجعه به متون تفسیری و هم چنین احادیث که از منابع تفسیر قرآن کریم می باشند؛ به نظر می رسد که نزدیک ترین تفسیر برای این واژه، «قرآن» است؛ (طباطبایی، ۱۳۷۴، ج ۳، ص۵۷۲) چنان که در روایتی از رسول اکرم (قرآن، ریسمان الهی کشیده شده میان آسمان و زمین معرّفی شده است (مجلسی، ۱۴۰۳ ق، ج ۹۷، ص ۳۴۴).

علاوه بر حدیث فوق، قرآن کریم خود از مؤمنان خواسته است تا در اختلافات خویش، به خداوند و رجوع کنند: «فَان تَنزَعتُم فی شَی ءٍ فَرُدّوهُ الَی اللَّهِ و الرَّسُول» (نساء/ آیه ۵۹). رجوع الی اللّه در کلام حضرت امیر(ع) به رجوع به قرآن تفسیر شده است: «رجوع به خداوند تبارک و تعالی به این است که طبق کلام او و کتاب او حکم نماییم.» (سید رضی، ۱۳۷۹، ص ۴۴۵)

«بنابراین، قرآن کریم افزون بر آن که می تواند در نقش محور یگانگی، ایجاد کننده آن باشد می تواند در روی کرد اختلافات، یگانگی پیشین را نیز اعاده کند. چنین نقشی برای قرآن بدان سبب است که افزون بر دعوت همگان به یگانگی و برحذر داشتن آنان از تفرقه، نظام عقیدتی، اخلاقی و عملی منسجم و هماهنگی را ترسیم می کند که هر کس بدان رجوع کند، ناخودآگاه خود را با سایر پیروان قرآن یگانه می یابد.» (مرکز فرهنگ و معارف قرآن، ۱۳۸۶، ج ۲، ص ۸۸)

۳-۳- مراجعه به سنّت پیامبر (ص)

در قرآن کریم، وجود مبارک پیامبر (به عنوان محوری برای همبستگی و یگانگی مسلمانان شناخته شده است: «وَ لَوْ کنتَ فظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِک» (آل عمران/ آیه ۱۵۹). علاوه بر وجود مبارک پیامبر(ص)، مراجعه به سنّت حضرت از جمله راه کارهایی است که برای ایجاد وحدت و حفظ یگانگی امت معرّفی شده است: «فان تنزَعتُم فی شَی ءٍ فَرُدّوهُ الَی اللَّهِ والرَّسولِ» (نساء/ آیه ۵۹). بازگرداندن به رسول در روایت حضرت امیر(ع) به مراجعه به سنّت پیامبر(ص) تفسیر شده است: «و رجوع به رسول [(ص)] به این طریق است که سنّت و روش او را پیش بگیریم.» (سید رضی، ۱۳۷۹، ص ۴۴۵).

بنابراین پیامبر(ص) خود می تواند برطرف کننده منازعات و مشاجرات باشد و بدین سبب پذیرش داوری وی مورد تأکید قرآن است؛ و سنّت حضرت به صورت شارح قرآن می تواند ابهامات و اشتباهات در فهم قرآن را که خود ممکن است زمینه ساز پراکندگی باشد، برطرف کند. نمونه ای از این دسته از اقدامات در سیره امام علی(ع) در برخورد با خوارج روشن است؛ ایشان در نامه ی خویش خطاب به عبدالله ابن عباس که در نهج البلاغه با نام «نامه ی ۷۷» آورده شده است (شریف الرضی، ۱۴۱۴ ق، ج۱، ص ۴۶۵) این چنین می فرمایند: «به قرآن با خوارج به جدل مپرداز، زیرا قرآن دارای دیدگاه کلّی بوده، و تفسیرهای گوناگونی دارد، تو چیز