فایل پاورپوینت کامل تاریخچه بانکداری ایران از ابتدا تا امروز

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تاریخچه بانکداری ایران از ابتدا تا امروز :

تاریخچه بانکداری به قرن‎ ها قبل از میلاد مسیح برمی ‎گردد. آغازگر حرفه بانکداری در جهان صرافانی بودند که با تعیین عیار فلزات قیمتی موجب سهولت مبادله آنها با کالاها شده و با جلب اعتماد مردم و صدور اسناد تعهد توانستند امانت ‌دار اموال تجاری شوند که تداوم تجارت مردم به یاری و حمایت همان صرافان امکان پذیر شد. اما مبادله کالا و رواج داد و ستد نیاز به ابزار پرداختی داشت که در تعیین ارزش و امکان سنجش انواع کالاها و خدمات پذیرفته عموم باشد تا علاوه بر انجام معاملات در وصول مطالبات از مشتریان دور و نزدیک با احتمال وقوع خطرات ناشی از جابجایی فلزات قیمتی موجب بکارگیری روشی شود که فرایند آن سهولت در عملیات صرافی و کسب وام و حمایت اعتباری به پشتوانه اندوخته صرافان باشد.این امر سرآغاز حرفه بانکداری و ایجاد مؤسسات بانکی شد. مردم یونان، روم، بابل و چین در معابد خودشان که در واقع اماکنی مورد اعتماد و اطمینان بود، حفظ و نگهداری اموال ‎شان را به روحانیون می‌سپردند. پس از آن، مؤسسات خصوصی به فکر افتادند که جایگاهی برای اعتماد مردم ایجاد کنند و چون در برابر سپرده‎ای که مردم به آنها می‎ دادند سود می‎پرداختند، در یک نوع رقابت با معابد قرار گرفتند.

قدمت بانکداری در چین به شش قرن قبل از میلاد برمی‌ گردد که بعدها با اختراع “کاغذ” در صد و پنج سال بعد از میلاد، وارد مرحله جدیدی از بانکداری شده است. پیش از آغاز سلسله هخامنشی در ایران نیز بانکداری به طرز ابتدایی مرسوم و در انحصار معابد و شاهزادگان بود لیکن همزمان با روزگار اوج سلسله هخامنشیان، اقتصاد ایران وارد مرحله جدیدی شد که عواملی نظیر فتح “لیدی”، کشوری ثروتمند که مردمانش به ضرب سکه شهرت داشتند، و همچنین فتح “بابل” به عنوان یکی از بازارهای بین المللی آن روزگار که در “قوانین حمورابی” مقرراتی برای اعطای وام و قبول سپرده‌ های تجاری داشت، در آن بی تأثیر نبود. در این زمان بازرگانی رونق یافت و پول مسکوک رواج گرفت و ایران را، از سند تا مدیترانه، به بزرگ ترین مرکز اقتصادی جهان باستان تبدیل نمود.

رونق بازرگانی در ایران باستان

در روزگار حکومت هخامنشیان بانک‌ هایی خصوصی نظیر بانک ‌های “اگیبی و پسران” و “مورشو و پسران”، برای نخستین بار هویتی رسمی یافتند. نام بنیانگذار بانک اگیبی، “یعقوب” بوده است. دامنه فعالیت این بانک‌ ها بسیار وسیع بود و به عملیات بانکی امروزی شباهت داشت. بنا به نوشته “گیرشمن” باستان شناس معروف، بانک ‌های خصوصی آن دوره به عملیات رهنی و کارگشایی مشغول بودند، قبول سپرده نموده و وام می ‌دادند، مشتریان حساب جاری داشته و از چک استفاده می ‌کردند و بانک ‌ها سرمایه خود را در مستغلات، مزارع، بردگان، رمه، آبیاری، ماهی گیری، و کشتی ‌های تجاری به کار انداخته بودند. بانک اگیبی همچنین برای دولت مرکزی مالیات و خراج جمع آوری می ‌کرد.

در دوره ساسانیان مؤسسات اعتباری توسعه بیشتری یافتند. داد و ستد به وسیله سکه رواج یافت و “برات” که پیش از این قولی برای پرداخت در آینده بود، بصورت یک دین قانونی درآمد و بازرگانان سوریه استفاده از برات را از ایرانیان آموختند. اصطلاحات “چک” و “حواله” از اصطلاحات این دوران است که غربیان نیز آنها را بکار بردند. علیرغم توسعه حرفه بانکداری، دامنه فعالیت ‌های بانکی در این دوران محدود به امور بازرگانی بود و فقط در صورت بدی وضع محصول یا در موقع پرداخت مالیات به مردم اعتبار می ‌دادند.

در دوران بعد از اسلام

در دوران بعد از اسلام عملیات اعتباری توسط “صرافان” انجام می‌ شد که در سفرنامه “ناصرخسرو”، “جان کارت رایت”، و “شاردن” به فعالیت ‌های این گروه اشاره شده است. اوج و رونق فعالیت صرافان همزمان با حکومت قاجاریه بود، به طوری که گزارش کنسول انگلیس در تبریز در سال میلادی حکایت از نقش عمده صرافان در حیات اقتصادی آن روزگار و اشتغال افراد زیادی در این صنف دارد. یکی از ویژگی‌ های ممتاز فعالیت صرافان آن روزگار دارا بودن سیستمی شبیه سیستم ‌های امروزی در تسویه چک‌ ها بود. از اسناد صادر شده توسط صرافان می ‌توان به “بیجک” اشاره کرد که حاکی از تعهد پرداخت صراف صادرکننده به دارنده بیجک بود. این بیجک ‌ها تا اندازه ‌ای مانند اسکناس در شهرها دست به دست می‌ گشت و بخش زیادی از معاملات دوران قاجار به وسیله بیجک انجام می‌ گرفت.

مهم ترین مؤسسات صرافی آن دوره عبارت بودند از:

تجارتخانه برادران تومانیاس: این تجارتخانه یکی از بهترین مؤسسات تجاری – اقتصادی ایران بود. این تجارتخانه که از حدود سال هجری شمسی به کار صرافی و بانکداری پرداخت بوسیله شخصی به نام “هارتون تومانیاس” در تبریز تأسیس گردید. تومانیاس چهار فرزند داشت که شغل پدر را ادامه دادند و کار اصلی تجارتخانه را به عملیات صرافی سوق داده و به این ترتیب امور تجاری در حاشیه قرار گرفت. مؤسسه تومانیاس عملاً به بانک کوچکی مبدل شده بود که برای مشتریانش حساب جاری باز کرده و به موجودی این حساب‌ها % بهره می ‌داد. استقبال مردم از افتتاح حساب نزد این مؤسسه موجب شد که این مؤسسه بتواند اعتبارات وسیعی به مشتریانش بدهد.

تجارتخانه جمشیدیان: این مؤسسه توسط “ارباب جمشید” تأسیس گردید. ارباب جمشید ابتدا به خرید و فروش منسوجات اشتغال داشت ولی به تدریج به امور صرافی روی آورد و در اندک مدتی با اعطای وام‌ های کوتاه مدت و بلند مدت پیشرفت زیادی در این زمینه نصیبش شد. این مؤسسه در شیراز، کرمان، و یزد دارای شعبه و در شهرهای بغداد، بمبئی، کلکته، و پاریس دارای نمایندگی بود.

تجارتخانه جهانیان: در سال هجری شمسی شخصی به نام “خسرو جهانیان” همراه با چهار برادرش شرکتی برای انجام امور تجاری و صرافی در یزد تأسیس نمود. خرید و فروش ارز، قبول سپرده، و نقل و انتقال پول از عمده ترین فعالیت ‌های این مؤسسه بود. این مؤسسه علاوه بر شعبه‌ هایی که در تعدادی از شهرهای بزرگ کشور داشت، در شهرهای بمبئی، لندن، و نیویورک نیز دارای دفتر بود. وصول و ارسال مالیات‌ های دولت به مرکز از دیگر فعالیت ‌های این مؤسسه بود که بابت آن کارمزد می ‌گرفت. برادران جهانیان از مؤسسین شرکت تلفن ایران نیز بودند.

شرکت اتحادیه: این شرکت در سال هجری شمسی در تبریز تأسیس شد. از همان ابتدا به رقابت با بانک تازه تأسیس “شاهنشاهی ایران” پرداخت. این شرکت حدود پانزده سال به فعالیت ادامه داد ولی در سال هجری شمسی به سبب شرایط نامناسب اقتصادی و سیاسی کشور تعطیل شد.

در سال هجری شمسی “بانک جدید شرق” که مرکز آن در لندن و حوزه فعالیتش در جنوب آسیا بود، بدون هیچ گونه امتیازی در ایران شروع به فعالیت نمود. این بانک ابتدا در تهران، در بنایی که بعدها مقر “بانک شاهنشاهی” گردید، شعبه اصلی خود را ایجاد کرده و سپس شعبی در سایر شهرهای ایران شامل اصفهان، بوشهر، تبریز، رشت، شیراز، و مشهد دایر نمود. این بانک بهره‌ ای معادل / درصد به حساب‌های مشتریان، درصد به سپرده‌ های شش ماهه، و درصد به سپرده ‌های یک-ساله پرداخت می ‌نمود. از آنجا که مؤسسات صرافی از همان ابتدای شروع فعالیت این بانک به رقابت با آن پرداخته و روش ‌ها و رموز بانکداری جدید را آموخته و به سرعت بکار گرفتند لذا سریعاً عمر بانک جدید شرق به سرآمد و در سال هجری شمسی برچیده شد.

پیشنهاد تشکیل بانک به شکل جدید

نخستین پیشنهاد تشکیل بانک به شکل جدید و با سرمایه مشترک دولت و ملت از طرف “حاج محمدحسن امین دار‌الضرب”، یکی از صرافان بزرگ تهران، به “ناصرالدین شاه” ارائه شد که بدلیل دخالت‌ های بیگانگان مورد قبول حکومت وقت قرار نگرفت. حاج محمد حسن امین دارالضرب مدت زیادی در دوره ناصرالدین شاه بر ضرب مسکوکات کشور مدیریت داشت و از اجاره داران بزرگ ضرب مسکوکات مسین (پول سیاه) بود و از این رهگذر ثروت و مکنت سرشاری به دست آورده بود. علاوه بر این امین دارالضرب در رشته ‌های مختلف اقتصادی و تجاری سرمایه گذاری ‌های کلانی کرده و در تجارت داخلی و خارجی کشور سهم عمده ‌ای بر عهده داشت.

از خدمات و تأسیساتی که امین الضرب به وجود آورد می ‌توان به این موارد اشاره کرد:

ایجاد خط راه آهن بین محمودآباد و آمل؛

احداث کارخانه برق؛

احداث کارخانه بلورسازی؛

تأسیس کارخانه چینی سازی در تهران؛