فایل پاورپوینت کامل جایگاه مجموعه امنیتی محور مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جایگاه مجموعه امنیتی محور مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران :

مقدمه

بررسی محیط استراتژیک و ماهیت معادلات امنیتی در تعیین اهداف امنیت ملی هر کشوری در اولویت قرار دارد. از این رو، محیط امنیتی خـاورمیانه هـمواره منافع ملی و تهدیدهای امنیتی ایران را تعریف می کند. باتوجه به گفتمان انقلابی شیعی حاکم بر نظام جمهوری اسلامی ایران و تقابل این گفتمان با دولت های اهل سنت و سلفی گری در منطقه از یک سو و از سـوی دیگـر مـداخله قدرتهای فرا منطقه ای، امنیت مـلی ایران هـمواره بـا چالش هایی مواجه بوده است. بنابراین، درک محیط امنیتی خاورمیانه موجب فهم سیاست امنیتی ایران می گردد.در مجموعه امنیتی خاورمیانه ما با چـند زیر مـجموعه مـواجه هستیم برای مثال شورای همکاری خلیج فارس،اسـرائیل و مـصر و نهایتا ایران،سوریه، عراق، حماس و حزب الله. کشورهای منطقه با اینکه سعی در ایجاد چنین مجموعه ی امنیتی با همسایگان خود نمودهاند امـا تـا کـنون نتوانسته اند همچون محور مقاومت؛ روابط خود را پایدار و مستحکم حفظ نـمایند.ساخت ناسیونالیسم عربی بیش از آنکه موجب همکاری و هماهنگی میان اعراب شود، رقابت میان آنها را افزایش داده است. منطقه دربـرگیرندهی دسـتور کـارهای مجزا و قدرتمند بینا اسلامی و بینا عربی می باشد.

رقابت های بـینا عـربی معطوف به رقابت بر سر رهبری جهان عرب و تفسیر عربیسم و نیز انواع سنتی رقابت بر سـرزمین، آب و ایدئولوژی مـی بـاشد، بماند که منافع قبیله ای و جانشینی در خانوادههای سلطنتی هم موضوع رقابت است. اکـثر دولتـ هـای عربی، ایران را تهدیدی برای خود می دانند به همین علت در تلاش برای مقابله با قـدرتیابی عـلیه این کـشور هستند (بوزان و ویوور،۱۳۸۸: ۱۰۳) از نظر کشورهای عربی منطقه، ایران نقش مخرب در سیاست خاورمیانه در دهه اخیر بـازی کـرده است، حمایت از حزب الله لبنان و حماس، پشتیبانی از طیف وسیعی از شبکه های شبه نـظامی شـیعه در عـراق، حمایت از رژیم اسد و انقلابیون شیعی در بحرین و یمن.

از دیدگاه آنان،ایران حکومتی است که در محور شرارت قـرار دارد و بـطور یکجانبه درصدد گرفتن بخش وسیعی از منطقه تحت نفوذ خود بوده، از غرب افغانستان تـا مـدیترانه را نـه با نیروی نظامی بلکه با متحدین نزدیک و پیرو خود کنترل می کند کاری را کشورهای عرب سـنی نـشین نتوانسه اند به انجام برسانند(۶-۲۰۱۳۵,Fishman) در چنین محیطی، خواست ایران است که بـه مـانند یک قـدرت بزرگ منطقه ای با وی رفتار شود. قدرت منطقه ای که منافع و امنیت اش در سطح منطقه تعریف می شـود(۲۰۱۳,۷ ,Sutherlin) این دیدگـاه در کـنار نوع روابط ایران با کشورهای عربی اهل سنت منطقه، حضور فعال در سوریه و عـراق و حـمایت از ملت یمن و بحرین در جریان تحولات بیداری اسلامی، موجب رشد خشم و سیاست های مقابله گرایانه دیگر کـشورهای مـنطقه بر علیه محور مقاومت گشته است. اما مهم ترین سوالی که در اینـباره بـه ذهن خطور می کند این است که چـه عـواملی مـوجب برانگیختن حساسیت ایران نسبت به تحولات بـیداری اسـلامی در کشورهای سوریه، عراق، بحرین و یمن شده است؟

بنابراین پاسخ ما بر این فرض اسـتوار اسـت که سرنگونی دولت بشار اسد و دولت شـیعی عـراق موجب تـضعیف مـحور مـقاومت و گفتمان شیعه، انزوای جمهوری اسلامی ایران، از دسـت رفـتن جبهه ی سوریه و عدم دسترسی ایران به حزب الله و حماس،برتری یافتن عربستان و دولت های مـعاند ایران در مـنطقه و نهایتا کاهش ضریب امنیتی ایران مـی شود و البته روی کار آمـدن یک دولت شـیعی در بحرین و یمن موجب افزایش عـمق اسـتراتژیک ایران در منطقه، تقویت گفتمان شیعی در منطقه و افزایش قدرت مجموعه امنیتی محور مقاومت شده و ضـریب امـنیتی ایران را بشدت افزایش می دهد. هـمچنین روش تـحقیق مـا در این مقاله تبیینی اسـت در واقـع ما بدنبال بیان نـفس تـاثیرگذاری و همچنین میزان همبستگی میان متغیر مستقل و متغیر وابسته هستیم که چه رابطه ای میان تـحولات اخـیر خاورمیانه و امنیت ملی ایران وجود دارد و سرنگونی سـوریه، عـراق، بحرین و یمـن چـه تـاثیری در افزایش و یا کاهش امنیت مـلی ایران خواهد گذاشت.

قابل ذکر است در این راستا،کتب و مقالات مختلفی را می توان در مورد سیاست خارجی جـمهوری اسـلامی ایران در خاورمیانه و در قبال کشورهای منطقه مـورد مـطالعه و بـازخوانی قـرارداد.حـداقل پس از تحولات بیداری اسـلامی در مـنطقه، پژوهشگران بسیاری تاثیر این وقایع را بر سیاست خارجی ایران سنجیدهاند.لکن مطالعه حاضر از یک منظر مهم با پژوهش هـای مـذکور تـفاوت دارد و آن سنجش راهبرد امنیتی ایران در قالب دفاع از دولت بشار اسـد، نـقش فـعال در عـراق،حـمایت از انـقلابیون بحرین و یمن در چارچوب حفظ مجموعه امنیتی محور مقاومت و تقابل با عربستان،اسرائیل و غرب است. نوآوری تحقیق حاضر نیز در همین جاست. زیرا با بررسی کارهای انجام شده متوجه مـی شویم که با وجود غنای محتوا اما در چارچوب تئوری، دیدگاههای واقع گرایی و سازهانگاری مورد تاکید قرار گرفته اند حال آنکه حفظ محور مقاومت مرکز ثقل سیاست خارجی ایران است و از سوی دیگـر بـا توجه به تداخل عوامل فرهنگی، مذهبی و امنیتی، مجاورت و منطقه ای،مکتب کپنهاگ و نظریه ی مجموعه امنیتی بوزان بهترین پاسخگو برای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است که تمام عوامل فوق را در سـیاست خـارجی منطقه ای خود در نظر می گیرد.البته می توان به مقالاتی چون «نحوه بازتاب تحولات بحرین، یمن و سوریه در مطبوعات ایران» از فاطمه محمدی زاده و عباس اسدی بـا رویکـرد سازهانگاری،«تحولات انقلابی بحرین و بـررسی راهـبردهای سیاست خارجی ایران در قبال آن» از حسینعلی توتی و احمد دوست محمدی،و مقاله امیرنیاکویی، علی اسمعیلی و علی اصغر ستوده با عنوان «تبیین راهبرد امنیتی ایران در قبال بحران سـوریه (۲۰۱۳- ۲۰۱۱)» و«ائتـلاف سه گانه ایران، سوریه و حـزب الله و تـاثیر آن بر منافع امریکا در خاورمیانه » از رضا پارسه و حبیب اله ابوالحسن شیرازی و همچنین مقاله ی «بازیگران معارض در بحران سوریه: اهداف و رویکردها» از امیر نیاکویی و حسین بهمنش، مقاله «سیاست خارجی ترکیه و تحولات سوریه و تاثیر آن بر امـنیت سـیاسی جمهوری اسلامی ایران» از علی فاطمی نسب و امین چگینی، «بحران سوریه و دخالت قدرتهای بیگانه » از امیر ساجدی، «تحولات بحرین ؛ بررسی چالش ها و فرصت های پیش روی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران» از محمد رضا حاتمی، «کالبدشکافی صـورتی در یمـن و نقش عـربستان در سرکوب آن» از حبیب الله ابوالحسن شیرازی و سیدرضا مظلوم طبائی زواره اشاره نمود که همگی بر پایه تئوریهای واقع گرایی و سازهانگاری سـیاست خارجی ایران را در خاورمیانه بررسی نموده اند. بنابراین با وجود چنین مقالاتی بـه نـظر مـی رسد بررسی سیاست خارجی ایران در چارچوب تئوری فراگیر همچون تئوری بوزان می تواند دیدگاهی تازه به ما بـدهد.

مـبانی نظری

با آنکه تلاشهای بسیاری جهت تئوری پردازی در مورد مجموعه های امنیتی شده امـا مـنسجم تـرین کار را باری بوزان تدوین کرده است. یعنی تحلیل امنیت بر پایه ی محیط امنیتی. از نظر بوزان هـر منطقه ای فرمول امنیتی ویژه خود را دارد و شیوهی حل منازعه بین مناطق، از یکی به دیگـری قابل تعمیم نیست. از این رو خـاورمیانه مـانند منطقه امریکا، اروپا و… فرمول امنیتی خود را داراست او مشابهت های درون منطقه ای را بسیار پر رنگ می بیند و معتقد است که مقولاتی چون تداخل جریانهای قومی، ملی، دینی، مذهبی و بین المللی با سرعت و به سهولت، خـاورمیانه را نظاره گر نزاعهای خونین ساخته است. (نصری،۱۳۸۹) بنابر همین علت، از نظر وی شناسایی ریشه های تاریخی، اقتصادی یا فرهنگی مناطق مورد نظر و سپس بررسی پویش های امنیتی آنان در منطقه، تصویر شفافی از سیاست ها و اسـتراتژیهای امـنیتی دولت های منطقه را ارائه می دهد. . وی بر این باور است از آنجا که سطوح تحلیل ملی و بین المللی نمی تواند برای تجزیه و تحلیل مسایل مربوط به مناطق مناسب باشند، لذا وجود یک سطح تحلیل میانه بـرای این مـنظور ضروری خواهد بود. (بوزان،۱۳۸۷: ۲۱۲) براساس این بنیان نظری،بوزان مجموعه امنیتی منطقه ای را اینگونه تعریف می کند: مجموعه ای از دولت ها تعریف می شود که برداشت ها و نگرانی های امنیتی آنها به قـدری بـه یکدیگر مرتبط هستند که معضلات امنیتی آنها جدای از دیگر دولت های مجموعه به صورت منطقی قابل تجزیه و تحلیل و حل و فصل نیست تعاملات میان دولت ها در مناطق امنیتی به عنوان وابستگی مـتقابل امـنیتی عـمیقا ریشه دار و با دوام در یک گروهبندی جغرافیایی مـنسجم تـوصیف مـی شود Buzan et al:1998 ,12 -15))

بوزان جهت پایداری مجموعه های امنیتی مناطق وجود چند عنصر را حیاتی می دانند این عوامل عبارتند از:

وابستگی متقابل: منظور وابستگی متقابل امـنیتی مـیان گـروهی از کشورهاست . وی بیان می دارد در چارچوب مجموعه امنیتی شبکه ای از روابـط امـنیتی شدید میان برخی از کشورهاست که امنیت آنها را بهم پیوند زده و امنیت آنها را از سایرین جدا کرده است. جالب است کـه بـدانیم بـا دستیابی ایران به برنامه ی هسته ای و روی کارآمدن دولت شیعی درعراق، سوریه نفوذ بـیشتری در منطقه پیدا می کند،حزب الله و حماس نیز مجهزتر گشته و علاوه بر اقدامات تدافعی دست به اقدامات تهاجمی هم مـی زنـد. پسـ، از میزان حملات اسرائیل کاسته می شود. از سوی دیگر،هرگاه فشارهای بـین المـللی بر ایران به سبب برنامه ی هسته ای افزوده می گردد سوریه از میزان فعالیت خود در منطقه می کـاهد و بـیشتر رو بـه سازش با کشورهای عربی منطقه ای می آورد و حزب الله نیز دست به هیچ عـملیاتی نـزده و مـنزوی می شود.دخالت قدرتهای منطقه ای و فرا منطقه ای در سوریه، عراق و در ادامه تحولات منطقه ای در بحرین و یمـن، در واقـع بـه معنی تجاوز و دخالت این بازیگران در کل مجموعه امنیتی است. تجزیه ی کشور عراق ویا گسترش نفوذ داعـش در مـنطقه و فروپاشی رژیم اسد به معنی نا امنی برای ایران و حزب الله است . ایران توسط امـریکا مـحاصره مـی گردد و احساس ناامنی به مرزهای این کشور سرایت می کند.

الگوهای دوستی و دشمنی: بوزان مـعتقد اسـت تعاملات تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی میان دولت ها مهم محسوب می شود. ماهیت این تـعاملات را بـر اسـاس طیفی میان دوستی و دشمنی قرار می دهد. (۲۰۰۳۵۰,Buzan and Waever) بر این اساس،خاورمیانه به عنوان منطقه ای تعریف مـی شـود که دچار تعارض همیشگی است. عوامل فوق، میزان ثبات و پایداری روابط میان بـازیگران مـجموعه امـنیتی ایران و محور مقاومت را تشدید کرده است. ایران، سوریه و گروهای حزب الله و حماس تاکنون هیچ اختلاف مرزی و ارضـی بـا یکـدیگر نداشته اند. تمایلی جهت تجاوز و جنگ بر علیه همکار امنیتی مجموعه وجـود نـداشته است بلکه اشتراکات ایدئولوژیک، موجب افزایش ارتباطات مثبت میان ملت های این بازیگران شده است. دولت شیعی عـراق نـیز پس از سقوط صدام همکاریهای گستردهای را با ایران و این مجموعه آغاز نموده است. این کشور، هـلال شـیعه را در منطقه کامل نمود و در کنار ایران و سوریه موجب شـیوع تـفکر و ایدوئولوژی انـقلابی شیعی گشت. بنابراین ایران اسلامی نیز مسئله ی مـنازعه در سـوریه و عراق و البته یمن و بحرین را تنها یک معضل منطقه ای نمی پندارد که اجازه دهد سـایر قـدرتهای منطقه ای براحتی دربارهی آن تصمیم بـگیرند بـلکه خود را در تـمام مـسایل این کـشورها ذی حق می داند چرا که امـنیت اشـ با تهدید مواجه شده است

همسایگی: مجاورت سرزمینی از نظر بوزان برای مـوجودیت یک مـجموعه امنیتی ملاک ارزشمندی است. با تـوجه به اینکه تهدیدات در فـاصله هـای نزدیک شدت و نمود بیشتری دارنـد و کـشورها از تهدیدات امنیتی در مجاروت خود بسیار نگران هستند. هر گونه کنش و واکنش را در دولت های هـمسایه زیر نـظر دارند حال اگر مجموعه امـنیتی از دولت هـایی کـه در مجاورت یکدیگر قـرار دارنـد، پدید آید دو نتیجه ی مهم را در پی خواهد داشـت. اول اینـکه می تواند از حضور و نفوذ قدرتهای بزرگ فرا منطقه ای در کشورهای همسایه جلوگیری کند دوم هیچ نـگرانی از حـضور نظامی مستقیم دولت همسایه و تجاوز به مـرزهای سـرزمینی نخواهد داشـت.

(۲۰۰۳۴۶,Buzan and Waever) این امـر بـخصوص در مورد عراق برای ایران حـایز اهمیت است چرا که شکست شیعیان مساوی با گسترش نفوذ و حضور امریکا و داعش در نزدیکی مـرزهای ایران اسـت

وجود حداقل دو بازیگر موثر: نمی تـوان یک مـجموعه امـنیتی را بـدون دو بـازیگر دولتی تصور کـرد. بـا توجه به موقعیت ژئواستراتژیک سوریه (نقطه ی اتصال سه قاره) و موقعیت ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک و ژئو استراتژیک ایران و عراق سه کـشور از نـقش مـهم و تاثیرگذاری در ترتیبات منطقه ای برخوردارند

فرهنگ، نژاد و قـومیت: دولت هـای عـرب خـلیج فـارس پس از انـقلاب اسلامی و برپایی جمهوری اسلامی بر اساس ایدئولوژی شیعی، در چارچوب شورای همکاری خلیج فارس گرد هم آمدند و تلاش نمودند تا در مناسبات امنیتی منطقه، ایران و عراق را کنار بگذارند.شکل گیری مـنازعات بعدی در منطقه، همکاریهای ویژهای را میان شیخ نشین های عرب خلیج فارس بوجود آورد.جهت گیریهای خاص غربگرایانه، منازعات قومی و رقابت های مذهبی شکل گیری دو طیف مستقل در منطقه را موجب شد.بدین تـرتیب خـاورمیانه دارای دو زیر مجموعه امنیتی مجزا بر اساس بنیادهای فرهنگی، مذهبی و قومی گردید.

وابستگی امنیتی در مجموعه امنیتی محور مقاومت: جمهوری اسلامی ایران و سوریه همواره در پویش ها و تعاملات منطقه ای، سیاستی همسو را پیگیری می نـمودند. بـا اضافه شدن عراق پس از صدام، این مجموعه، اقتدار منطقه را بدست گرفت و نهایتا در جریان تحولات بیداری اسلامی، ملت های شیعه یمن و بحرین خواستار دولتی اسلامی در چـارچوب مـجموعه امنیتی محور مقاومت شدند.این عـوامل، مـنازعه را میان دو مجموعه امنیتی بصورت آشکار نمایان ساخت و درگیری دو محور با حمایت از نیروهای مردمی و دولتی در سوریه، یمن و بحرین آغاز گردید.

قابل ذکر است که از سـال ۱۹۷۳ تـا کنون امریکا توانسته اسـت کـشورهای عربی به غیر از سوریه را به صلح و حل اختلافات با اسرائیل و به رسمیت شناختن آن و نهایتا تعمیق روابط ترغیب نماید (موسوی ۱۳۸۸: ۱۲) اما سوریه از مواضع ایران در مورد حزب الله در لبنان و جنبش های جهادی در فلسطین اشـغالی عـلیه رژیم غاصب حمایت کرده و این مبارزات را به عنوان دفع تجاوز و دفاع و نه حرکات تروریستی تایید نموده است. این کشور با میزبانی رهبران تبعیدی حماس و استقرار دفتر مرکزی این گروه و گروههای مبارز دیگر در دمـشق، نـقش مهمی در رونـد مقاومت اسلامی بازی می کند. حمایت از گروههای مبارز در جنگ های ۳۳ روزه و ۲۲ روزه سبب شد خطوط جبهه بندی نیروهای سـیاسی در منطقه شفاف شود. (پور حسن، ۱۳۹۱: ۱۹) همچنین ایران با همراهی پیونگ یانگ امکانات تـولید و پرتـاب مـوشک را در سوریه راه اندازی کرد تا حمایت از حزب الله در برابر اسرائیل کامل شود (۲۰۱۳,۴۷,Goodarzi) بنابراین سوریه تنها بازیگر عربی اسـت کـه در مناسبات منطقه ای و بین المللی نقش مستقلی را ایفا می کند و وابسته به غرب نـیست . ارتـش سـوریه تنها ارتش کلاسیک عربی است که می تواند امنیت رژیم صیهونیستی را در معرض خطر قرار دهد. از اینـ رو مقامات رژیم اسرائیل، سوریه را به عنوان تهدید استراتژیک به حساب می آورند. همسایگی بـا فلسطین اشغالی، ایفای نـقش مـحور مقاومت، نقش آفرینی در معادلات سیاسی لبنان، سوریه را به عنوان خط استراتژیک بر ضد رژیم صیهونیستی در منطقه درآورده است. سوریه همواره سعی نموده تا بر اساس سیاست خارجی ضد اسرائیلی و ایدئولوژی ناسیونالیستی در حمایت از مـقاومت ضد اسرائیلی نقش مهمی بازی کند و با اعمال فشار بر این نظام و ایجاد بحرانهای سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی آن را ناکارآمد و ضعیف سازد.این کشور بواسطه ی بافت جمعیتی، منطقه جغرافیایی و بافت نیروی انسانی مـوجود در آنـ از منظر تخصصی در جهان عرب و نزدیکی آن به فلسطین از جایگاه تعریف شده و قابل تعمق بر خوردار است. بنابراین ؛ یک رابطه استراتژیک میان جمهوری اسلامی و رژیم اسد وجود دارد که ایران را در به مخاطره انـداختن امـنیت اسرائیل توانمند می سازد. بیش از سه دهه از دشمنی میان ایران و اسرائیل می گذرد و هنوز برخوردی میان آنها صورت نگرفته است البته وجود حزب الله که جمهوری اسلامی ایران آن را از طریق سوریه مجهز کـرده اسـت، ثابت می کند که ایران می تواند منافع امنیتی اسرائیل را با خطر مواجه سازد

(http:www.foreignpolicy.com.articles. 2012.06.04. the real_ reason_to intervence _in_syriapage=,1)

این جبهه با محوریت جمهوری اسلامی و عضویت سوریه، حزب الله لبنان و گروههای مبارز فلسطینی، آرایش سیاسی بازیگران منطقه ی خـاورمیانه را تـغییر داده اسـت. البته عوامل مختلفی نوعی پیوسـتگی و وابـستگی مـتقابل امنیتی خاصی را بین این بازیگران منطقه ایجاد نموده است.

پس از سقوط صدام، دولت عراق نیز به جبهه ی مقاومت نزیک شد و این موضع گیری با تـوجه بـه سـاختار مذهبی عراق،کاملا طبیعی و ظرفیت بیشتری را به مـجموعه امـنیتی مقاوت بخشید.در سال ۲۰۱۰ و شروع انقلابات عربی، به نظر می رسید تحولات رخ داده در مصر، تونس، لیبی و بحرین و یمن به نفع مـجموعه امـنیتی مـقاومت باشد اما با سرایت این ناآرامی ها به سوریه، وضـعیت بگونه ای دیگر رقم خورد.جایگاه این کشور و پیوستگی امنیت ایران با سوریه، موجب شد تا دولت های منطقه ای و فرا منطقه ای، بـرای ایجـاد تـغییر در نظام سیاسی سوریه و به دنبال آن، تغییر در ژئوپولیتیک و آرایش بازیگران سیاسی خاورمیانه اقـدام کـنند.این بهترین موقعیت برای همسایگان عرب مخالف مجموعه امنیتی محور مقاومت بود تا از فرصت بدست آمده در جـهت تـغییر مـعادلات خاورمیانه استفاده کنند و نه تنها ایران را از قدرت برتر منطقه ای به حاشیه برانند بـلکه امـنیت مـلی این کشور را نیز با چالش مواجه سازند.پیوستگی امنیتی دو کشور تا حدی است که ایهـود بـاراک وزیر دفـاع مهم ترین تصمیم گیر دراین مسله گفته است که سقوط رژیم اسد ضربه بزرگی به مـحور شـرارت یعنی ایران است. سوریه تنها پایگاه برون مرزی ایران در تاثیرگذاری بر جهان عرب است واین امـر بـصورت چـشمگیری می تواند هم حزب الله لبنان را تضعیف کند و هم حماس و جهاد اسلامی در غزه را ضعیف سـازد(شـوسودوفسکی، ۱۳۹۱: ۶۱) از سوی دیگر تلاش دولت های منطقه ای، جهت روی کارآمدن گروههای سلفی مخالف جمهوری اسلامی مـوجب چـرخش بـنیادی سیاست خارجی سوریه خواهد شد و این چالشی برای امنیت ملی ما خواهد بود. به نظر جـیمز روبـین طرح جنگ علیه سوریه، رابطه تنگاتنگی با طرح جنگ علیه ایران دارد. این امر بـخشی از هـمان نـقشه نظامی امریکایی – اسرائیلی است برای تضعیف ایران در راستای محافظت از اسرائیل است (۲۰۱۲,national review) به عقیدهی لیو بولای اهداف امـریکا در خـاورمیانه بـدین ترتیب بوده است مقابله با ایران، سوریه و حزب الله و نیروهای شیعه ی تندرو خلیج فـارس بـه گونه ای که تشکیل یک هلال شیعه بر آنها سخت شود (آقایی و احمدیان،۱۳۸۹: ۱۵-۱۳) وجود بحران بی ثبات سـازی سـوریه، به عنوان کلیدی ترین حلقه محور مقاومت اسلامی و عمق استراتژیک و یکی از مـهم تـرین بخش های راهبردی مهار جمهوری اسلامی ایران در واقـع هـدفی جـز برقراری توازن بین محورها و تضعیف نقش و جـایگاه ایران را دنـبال نمی کند( رجبی: ۱۳۹۱: ۱۲۴)در این اثنا اگر ایران قادر به حفظ نظام بشار اسد بـاشد این یعـنی یک پیروزی استراتژیک و شکستی وحشتناک برای اعـراب اهـل سنت. بـه هـمین عـلت این کشورها بیشتر سعی در طولانی شدن بـحران و افـزایش قدرت مخالفان می کنند (ACA ,2013,106)

الگوهای دوستی و دشمنی در مجموعه امنیتی محور مقاومت: کـشور عـربی سوریه، از جمله کشورهای اسلامی است کـه ایران با آن دارای روابط دیرینـه ی تـاریخی بوده است. جنگ ایران و عراق یکـ نـیروی وحدت بخش برای ایران و سوریه بود چرا که ایران بخشی از تسلیحات مورد نیاز خود را از طـریق سـوریه دریافت می داشت. تاکنون روابـط ایران بـا هـیچ یک از دولت های عـربی بـه اندازه روابط تهران- دمـشق نـزدیک و دارای اهمیت نبوده است (Bartellan Gray,2012,139) پشتیبانی بی دریغ ایران از سوریه در برابر تجاوز احتمالی رژیم صیهونیستی، گسترش مـناسبات دو کـشور را تداوم بخشید.جمهوری اسلامی ایران و سوریه، دیدگـاهها و مـنافع ملی مـشترکی دارنـد. هـر دو کشور به دلیل موقعیت هـای مناسب ژئوپولیتیکی و واقع شدن در مناطق راهبردی خاورمیانه، عمق استراتژیک یکدیگر محسوب می شوند. دو کشور عـلاوه بـر منافع ملی مشترک، دارای اشتراکات دینی، مـذهبی و اسـلامی قـابل تـوجهی انـد (کتاب سبز، ۱۳۸۷: ۹۸) اسـد هـمواره اذعان می نمود که هیچگاه خواستار قطع رابطه کشورش با ایران نیست و دمشق در همه مسایل مهم و اسـتراتژیک در کـنار تـهران خواهد ایستاد. ایشان در یک گفتگو خاطر نشان کـرد کـه تـنها در یک مـورد اسـت کـه بین سوریه و ایران فاصله می افتد و آن این است که تهران از اسرائیل حمایت کند (نطاق پور و بشارتی، ۱۳۹۰: ۱۰۰) سوریه همواره در موضع گیریهای خود و در مجامع بین المللی از مواضع بر حق و منافع مـلی ایران دفاع کرده و همیشه رای مثبت به آن داده از جمله پرونده هسته ای ایران.شاید به جرات بتوان گفت که سیستم بین المللی و منطقه ی خاورمیانه بیش از هر چیز در نزدیکی ایران و سوریه نقش داشته است. (امیدی،۱۳۸۷: ۱۲۰)

از سوی دیگـر،ظـهور و گسترش ژئوپولیتیک شیعه به مفهوم تغییر قواعد بازی راهبردی و امنیتی سنتی در منطقه خاورمیانه است . واضح است که شکل گیری هر نوع موازنه جدید منبعث از ژئوپلیتیک شیعه بر نوع رفـتارها و مـناسبات کشورهای منطقه و الگوی دوستی و دشمنی دولت ها اثر جدی می گذارد. (توال، ۱۳۸۴: ۱۳۷) همچنین گسترش و تقویت نظامهای مردم سالار دینی در منطقه و اصلاح ساختار سیاسی در یمـن و بـحرین بر این مبنا، به معنای افـزایش مـشارکت مدنی و آزادیهای سیاسی و اجتماعی و در نتیجه گسترش گفتمان جمهوری اسلامی در منطقه است. مع الوصف، نیروهای نزدیک به ایران افزایش یافته و بر شمار دوستان منطقه ای ایران افـزوده مـی شود.این امر ضـریب امـنیتی ایران را افزایش داده و موجب همکاریهای گسترده منطقه ای با دولت های انتخابی می شود(توتی و دوست محمدی، ۱۳۹۲: ۲۱۸-۲۱۷) لیکن سقوط حکومت اقلیت دست نشانده در بحرین و یمن موجب تضعیف عربستان سعودی به عنوان رقیب عـمده ایران در مـنطقه و شورای همکاری خلیج فارس،کاهش شمار دوستان عربستان و در مقابل افزایش شمار دوستان ایران و در نهایت محدود شدن دسترسی نظامیان امریکا به پایگاههای منطقه خواهد شد. این امر مناسبات ایران و عربستان را با تشنج بـسیار روبـرو کرده اسـت بگونه ای که فعالیت دو کشور منطقه، تقابل جویی دو کشور را بیش از پیش نمایان کرده است. از این رو،امنیت ملی دو کشور را بـشدت تحت تاثیر تحولات منطقه ای قرار گرفته اند.

فرهنگ، نژاد و قومیت در مـجموعه امـنیتی مـحور مقاومت : همانطور که می دانیم تاکنون تفاوت ها و ویژگی های مذهبی – فرهنگی و سیاسی ایران با همسایگاناش مانع ائتـلاف و هـمگرایی با آنها در منطقه خلیج فارس شده است. حمایت از آرمان فلسطین موجب مخالفت عـلنی ایران بـا اسـرائیل گشت و از این رو ایران بدنبال متحد و یا متحدانی در منطقه بود تا بتواند موقعیت خود را در منطقه تقویت نماید. (ساجدی،۱۳۹۲: ۱۳۸) بـا نگاهی به دولت های منطقه متوجه می شویم که تفاوتهای دینی ملت های مـنطقه به لحاظ شیعه و سـنی بـودن هویت های متمایزی را شکل داده است. همچنین تعلق و تعصب دینی مرزهای هویتی را ایجاد نمودهاند که بسیار سخت تر از مرزهای زمینی هستند. ناسیونالیسم دینی در منطقه موجب شکل گیری دو طیف از دولت ها گشته است. پیشـ از حمله ی امریکا و عراق و البته بیداری اسلامی موازنه قدرت بسود کشورهای عربی سنی مذهب بوده است اما اکنون شیعیان در منطقه توانسته اند موازنه قدرت را بسود خود تغییر دهند. گسترش فرهنگ تشیع در مـنطقه بـه لطف فرصت های پیش آمده در بستر تحولات منطقه و نیز روی کار آمدن یک دولت شیعی در عراق شرایطی را مهیا می کند تا ایران بتواند فرهنگ سیاسی تشیع را احیا نماید و با برقراری ارتباطی تنگاتنگ میان نـواحی مـختلف این حوزه،یکپارچگی فرهنگی ایجاد کند.بنابراین، ایران باید برای بهره برداری حداکثری از فرصت های پیش آمده سیاست خارجی اش را سامان دهد (اشرف و قنبری،۱۳۹۲: ۱۳۷-۱۳۵) در عین حال،تحولات ناشی از بیداری اسلامی نیز مـوجب بـازخوانی هویتهای محلی و دینی ازجمله سلفی گری و شیعی گری شده است . به نظر می رسد فرهنگ، عامل اصلی درک،تفسیر، تغییر و تحول در دولت های خاورمیانه است. ازاین رو، بهترین عنوان که برای کل این جـریان مـی تـوان نهاد، احیای سیاسی مذهب اسـت کـه بـراساس آن، دین در قالب اراده جمعی، هویت مردم را به طریقی که بتوان دین را درجایگاه یک نیروی انقلابی احیا کند تضمین کرده است و به درستی می تـوان بـازتاب چـنین اقدامات و تأثیرات ناشی از آن را در جنبش ها ی اسلامی کشورهای فـلسطین، عـراق، تونس، یمن، بحرین، مصر، مشاهده کرد.بر این اساس است که تلاش داعش و گروههای تکفیری در عراق و سوریه، شناساندن هویتی مـتمایز از سـایر دولت هـای اسلامی بر اساس تفسیر فرهنگی خاصی است که از اسلام دارنـد (اشرف و قنبری،۱۳۹۲: ۱۳۹) در همین راستا،تسری خیزشهای مردمی به یمن و بحرین موجب شد تا موج انقلابی شیعه هرچه بـیشتر بـه ایران نـزدیک گردد. از آنجا که اکثریت مردم این دو کشور را شیعیان تشکیل می دهند بـه طـور طبیعی همانند هر کشور دیگری ایران نیز نسبت به حق و حقوق و سرنوشت هم مذهبان خود در مـنطقه حـساس اسـت. بخصوص که در مواردی همچون بحرین که دارای اشتراک تاریخی، قومی، زبانی نیز بـوده اسـت. این امـر حتی در میان گروههای داخلی نیز واکنش های بسیاری را برانگیخته است که قطعا به نـوع گـفتمان انـقلابی شیعه و حمایت از مظلوم شیعیان باز می گردد. وجود مبانی مشترک مذهب شیعه و اشتراکات تـاریخی فـرهنگی، نزدیکی بین نظام ایران و معارضان اسلامی بحرین بویژه شیعیان را موجب شده است. بـا اینـکه اکـثریت جمعیت بحرین شیعه مذهب اند اما حکومت و قدرت سیاسی در دست اقلیت سنی مذهب این کـشور قـرار دارد (صالحی و ساسانیان،