فایل پاورپوینت کامل در مکتب تفسیر امام محمد باقر علیه السلام (۲)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل در مکتب تفسیر امام محمد باقر علیه السلام (۲) :

امام باقر(ع) می فرمایند: «نَحْنُ خَزَنَهُ عِلْمِ اللَّهِ وَ نَحْنُ وُلَاهُ أَمْرِ اللَّهِ وَ بنَا فتَحَ الْإِسلَامَ وَ بِنَا یخْتِمُهُ وَ مِنَّا تَعَلَّمُوا؛[۱] ما اهل بیت گنجینه دار علم خدا و متولیان دستورات پروردگاریم؛ چراکه اسلام از خانواد ما آغاز شد و به وسیل ما نیز کامل خواهد گردید، و (علم و دانش را) از ما بیاموزید.»

بر اساس این حدیث شریف و درک درست از قرآن کریم، بهترین تفسیر، تفسیری است که حضرات معصومین(ع) داشته اند، در بخش اول به ۷ مورد اشاره شد در این بخش به نکات دیگری اشاره می شود.

۸- خطر بخل و مال پرستی

همان گونه که اهمیت ندادن به نماز، انسان مسلمان را تا آستان کفر می کشاند، مال پرستی و ترک انفاق نیز ممکن است تمام اعمال نیک را تحت الشعاع قرار داده، او را به وادی سقوط سوق دهد.

خداوند می فرماید: (وَ لَا یحْسَبنَ الَّذِینَ یبْخَلُونَ بِمَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَیرْا لَّهُم بَلْ هُوَ شرَّ لَّهُمْ سَیطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِ یوْمَ الْقِیامَهِ وَ لِلَّهِ مِیرَاثُ السمَاوَاتِ وَ الْأَرْض وَ اللَّهُ بمِا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ)[۲]؛ «کسانی که بخل می ورزند، و آنچه را خدا از فضل خویش به آنان داده، انفاق نمی کنند، گمان نکنند این کار به سود آنها است؛ بلکه به ضرر آنها می باشد. به زودی در روز قیامت، آنچه را نسبت به آن بخل ورزیدند، همانند طوقی به گردنشان می افکنند و میراث آسمانها و زمین، از آن خداست و خداوند، به آنچه انجام می دهید، آگاه است. »

حضرت باقر(ع) در مورد معنای این آیه می فرماید: هر کسی حقوق مالی خود را نپردازد، خداوند آن مال را به طوقهایی از آتش تبدیل می کند، سپس به او گفته می شود: همان طور که در دنیا به هیچ قیمتی این اموال را از خود دور نمی کردی، اکنون آنها را بردار و به گردن خود بیفکن.[۳]

یعنی اموال شخص بخیل، در آخرت وزر و وبال صاحب خود شده، وسیله ای برای دخولش در جهنم خواهد شد و سایر اعمال نیک او نیز تحت الشعاع بخل و مال پرستی وی خواهد بود.

۹- الگوی سخاوتمندان

قرآن کریم علاوه بر ترویج فرهنگ انفاق، نمونه های کاملی از انفاق گران را نیز معرفی می کند و می فرماید: (اَلَّذینَ ینفِقونَ اَموالَهُم بِالَّیلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیهً فَلَهُم اَجرُهُم عندَ رَبهِم وَ لا خوفٌ عَلَیهِم وَ لا هُم یحزَنون)[۴]؛ «کسانی که دارایی خود را در شب و روز می بخشند، پاداش آنها نزد پروردگارشان برای آنان خواهد بود و نه بیمی برای آنان است و نه اندوهگین می شوند.»

امام باقر(ع) در شأن نزول این آیه می فرمایند: حضرت علی (ع) چهار درهم داشت. آن را به ترتیب یک درهم در شب، و یک درهم در روز، و یک درهم پنهان، و درهمی دیگر را آشکارا به نیازمندان بخشید.[۵]

پیشوای پنجم (ع) در همین رابط آیه ولایت[۶] را نیز تفسیر فرمودند که در آن آیه امیرمؤمنان(ع) به خاطر انفاقِ انگشتر خود در حال نماز، مورد عنایت خداوند قرار گرفت. آری، رهبری امت شایست کسی است که علاوه بر انجام عبادات الهی، با خلوص تمام انفاق می کند و خداوند متعال نیز او را مورد ترغیب و تشویق قرار می دهد.[۷]

۱۰- پرسشهای روز قیامت

(وَ لا تَقْفُ ما لَیسَ لَک بِهِ عِلْمٌ إِن السمْعَ وَ الْبصَرَ وَ الْفُؤادَ کلُّ أُولئِک کانَ عَنْهُ مَسْئوُلاً)[۸]؛ «از آنچه به آن آگاهی نداری، پیروی مکن؛ چراکه گوش و چشم و دل، همگی مسئولند. »

امام باقر(ع) به نقل از رسول خدا (ص) در بیان معنای این آیه می فرمایند: «لَا یزُولُ قَدَمُ عَبْدٍ یوْم الْقیامَهِ مِنْ بَینِ یدَی اللَّهِ حَتَّی یسْأَلَهُ عَنْ أَرْبَعِ خِصَالٍ: عُمُرِک فِیمَا أَفْنَیتَهُ وَ جَسَدِک فِیمَا أَبْلَیتَهُ وَ مَالِک منْ أَین کسَبْتَهُ وَ أَینَ وَضَعْتَهُ وَ عَنْ حُبِّنَا أَهْلَ الْبَیت؛[۹] «روز قیامت، بنده در حضور خداوند، قدم از قدم برنمی دارد، تا چهار چیز را از او بپرسند: عمرت را در چه راهی صرف کردی؟ بدنت را در چه راهی فرسوده ساختی؟ مالت را از کجا به دست آوردی و در چه راهی صرف کردی؟ و از محبت ما اهل بیت.»

انسان با چشم، گوش و دل که بهترین وسیل شناخت و هدایت اند، می تواند عمری پر برکت و بدنی سالم در مسیر حق داشته، و با کسب اموال حلال پیروی از رهبری الهی را تجربه کند.

اگر هر شخصی عمر خویش را در این دنیا محاسبه و نواقصش را رفع کند، و از اعضای بدن خود که به عنوان امانت در اختیار اوست، کاملاً مراقبت نماید تا مبادا در غیر مسیر الهی آن را فرسوده کرده باشد و درآمد خویش را کنترل نموده، از اطاعت ولیّ خدا هرگز غفلت نکند، قطعاً به این سؤالات به راحتی جواب خواهد داد و هرگز به دنبال پندارهای واهی نخواهد رفت و در مسیر علم و یقین عمل خواهد کرد.

البته از میان حواس انسان، اشاره به چشم و گوش به این علت است که اغلب معلومات حسی انسان از این دو طریق حاصل می شود و بقیه تحت الشعاع آنها هستند. همچنین، علاوه بر حواس ظاهری، دل نیز یکی از ابزارهای شناخت حق از باطل است.

۱۱- راز نفوذ در دلها

(وَ أَلْقَیتُ علَیک محَبَّهً منِّی وَ لِتصْنَعَ علی عَینی)[۱۰]؛ «و من محبّتی از خودم بر دل تو افکندم، تا زیر نظر من پرورش یابی.» امام باقر(ع) در مورد این آیه می فرمایند: «وقتی مادر موسی(ع) او را باردار شد، اثر حمل در او آشکار نشد؛ چون فرعون در آن زمان زنان قابل قبطی را موکل بر زنان بنی اسرائیل نموده بود تا از باردار شدن آنها با خبر شوند؛ شنیده بود که از میان بنی اسرائیل مردی متولد می شود که هلاکت او و یارانش به دست وی صورت می گیرد، و لذا فرزندان ذکور را به قتل می رساند و میان مردان و زنان جدایی می انداخت و مردان را زندانی می کرد تا آن فرد متولد نشود.

وقتی مادر موسی(ع) او را به دنیا آورد، به کودک خود نگریست و با اندوه گفت: افسوس که همین حالا تو را به قتل می رسانند. خداوند بر قلب قابل موکل بر او رحمت و عطوفت انداخت و او به مادر موسی گفت: چرا رنگت زرد شده است؟ او گفت: می ترسم پسرم را بکشند. آن زن گفت: نترس! من تولد او را گزارش نمی دهم. و موسی هنگام نوزادی به قدری زیبا بود که هیچ کسی به او نگاه نمی کرد، جز اینکه محبّت او در قلبش قرار می گرفت، همچنان که خداوند تعالی فرمود: (وَ أَلْقَیتُ عَلَیک مَحَبَّهً مِنِّی) پس آن قابله نیز به موسی علاقمند شد.[۱۱]

بنا بر فرمود حضرت باقر(ع) این آیه مشخص می کند که محبوب القلوب شدن، دست خداست، پس اگر بتوانی خدا را راضی کنی، دلها با تو خواهد بود. به عبارت دیگر، هر کسی می خواهد راه موفقیت را به دست آورد و با دیگران به نحو شایسته رابطه داشته باشد و در دلها نفوذ کند، تنها راهش این است که رضایت مالک اصلی دلها را به دست آورد.

تا خدا بنده نواز است به خلقش چه نیازمی کشم ناز یکی تا به همه ناز کنم

۱۲- آزمون زن و فرزند

(یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْواجِکمْ وَ أَوْلادِکمْ عَدُوًّا لَکمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَ إِنْ تعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ)[۱۲]؛ «ای کسانی که ایمان آورده اید! بعضی از همسران و فرزندانتان دشمنان شما هستند، از آنها بر حذر باشید و اگر عفو کنید و چشم بپوشید و ببخشید (خدا شما را می بخشد)؛ چراکه خداوند بخشنده و مهربان است!»

امام باقر(ع) در توضیح این آیه می فرمایند: هنگامی که مسلمانان مکه بنای هجرت گذاشتند، بعضی همسران و فرزندان مانع آنها شدند و با سوگند گفتند: تو را به خدا هجرت نکن! و عده ای می پذیرفتند و می ماندند.[۱۳] برای همین این آیه نازل شد و مردان را از پذیرش این خواستِ همسران و فرزندان که مخالف فرمان رسول خدا(ص) بود، برحذر داشت.

همسر و فرزندی که مانع انجام وظایف الهی شوند، آخرت و بهشت انسان را تباه کنند، چنین همسر و فرزندانی دشمن شمرده شده اند. قرآن هشدار می دهد که فرمان خدا و رسول(ص) را مقدم بر خواست زن و فرزند باید کرد؛ ولی در پی آن با آوردن کلمات عفو و مغفرت، اهمیت مهر و عاطفه در زندگی خانوادگی با همسر و فرزند را مورد توجه قرار می دهد که حتی در چنین موردی که شخص با خانواده اش همفکر نیست، هرگز با خشونت و سختگیری بنیان خانواده را متزلزل نکند و ارتباط عاطفی و اخلاقی با زن و فرزند را فراموش ننماید. لذا در آی دیگری می فرماید: (وَ إِن جَاهَدَاک عَلی أَن تُشْرِک بی مَا لَیسَ لَک بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَ صَاحِبْهُمَا فی الدُّنیا مَعْرُوفًا)[۱۴]؛ «و هرگاه پدر و مادرت تلاش کنند که تو چیزی را همتای من قرار دهی که از آن آگاهی نداری (بلکه می دانی باطل است)، از ایشان اطاعت مکن؛ ولی با آن دو در دنیا به طرز شایسته ای رفتار کن!»

۱۳- معیار شناخت دشمن

با توجه به شأن نزول آیات، معیار شناخت دوست از دشمن، تشویق به کارهای خیر یا مانع تراشی در برابر انجام عمل خیر است. کسی که به خاطر منافع خود، دیگری را از انجام وظایف شرعی خویش باز می دارد، دشمن اوست.

ناگفته پیداست که یکی از موانع مهم اطاعت بی قید و شرط از خدا و رسولش، علاق افراطی به اموال، همسران و فرزندان است. طبق فرمایش امام باقر(ع) در این آیه، خدای متعال به مسلمانان در این زمینه هشدار می دهد.

۱۴- رابط گناه و قطع روزی

(إِنَّا بلَوْنَاهُمْ کمَا بَلَوْنَا أَصحْابَ الجَنَّهِ إِذْ أَقْسَمُواْ لَیصْرِمُنهَّا مُصْبِحِینَ)[۱۵]؛ «ما آنها را آزمودیم، همان گونه که صاحبان باغ را آزمایش کردیم، هنگامی که سوگند یاد کردند که میوه های باغ را صبحگاهان (دور از چشم مستمندان) بچینند. »

بر اساس آموزه های قرآنی، میان گناه و قطع روزی رابط نزدیکی برقرار است. این سخن را