فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل زمینه های ورود و نقش آفرینی کارگران در انقلاب :

۱. مقدمه

۱.۱ بیان مسئله

رخداد بزرگ انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ به رهبری امام خمینی، یکی از مهم ترین مقاطع تاریخی ایران به شمار می رود. در وقوع انقلاب اسلامی، احزاب، گروه ها و طبقات اجتماعی مختلف حضور و هر کدام به سهم خود در پیروزی انقلاب اسلامی نقش داشتند. به همین دلیل، می توان انقلاب ایران را به لحاظ اجتماعی و طبقاتی، یک انقلاب مرکب نامید که حاصل ائتلاف بین قشرها، گروهها، طبقات اجتماعی و احزاب سیاسی مختلف است. یکی از مهم ترین طبقات حاضر در انقلاب، طبقه کارگر بود.

رژیم پهلوی با آگاهی از گسترش طبقه کارگر سعی داشت به هر طریقی که شده، علاوه بر مهار حرکت های سیاسی کارگران، از آنان به عنوان یک گروه مشروعیت بخش استفاده و نیروی نهفته در این طبقه را کنترل کند. به همین دلیل، رژیم با استفاده از سیاست به اصطلاح هویج و چماق، سعی در هدایت مسیر کارگران به سمت دلخواه خود داشت. شاه خود را به قدری دلگرم به حمایت کارگران می دانست که در مصاحبه ای در خرداد عنوان کرد: «هیچ کس نمی تواند مرا سرنگون کند، زیرا هزار نظامی، کارگران و اکثریت مردم پشتیبان من هستند» (نجاتی، : / )

برای رژیم پهلوی خاصه شاه، کارگران به عنوان یک نیروی حامی، همتای نظامیان قلمداد می شدند و برای آنان باور اینکه کارگران به انقلاب بپیوندند، خیلی سخت بود. به قول فریدون هویدا:

مسئله اعتصاب کارگران، شاه را به شدت آزرده خاطر ساخت و هرگز نمی توانست قبول کند همان کسانی که در دی هنگام دریافت اسناد مربوط به شرکت در سود کارگاه ها، مراتب سپاس بی پایان خود را از ذات مبارک شاهانه اعلام داشته بودند، اینک علیه او دست به اعتصاب بزنند (هویدا، : ۵۴) اما، به هر حال، کارگران به انقلاب پیوستند، هر چند کارگران صنعتی به نسبت دیگر اقشار جامعه دیرتر به جنبش انقلابی گرویدند. ورود کارگران به انقلاب حرکت آن را سریع تر کرد و توان نیروهای مبارز را بالا برد، به طوری که مشهور است آخرین ضربه را به رژیم شاه، کارگران، خاصه کارگران شرکت نفت وارد کردند.

این پژوهش در پی آن است که به یک پرسش مهم پاسخ دهد: با توجه به اینکه کارگران در دوران پیش از انقلاب از حمایت های نسبی مالی برخوردار بودند و رژیم سعی می کرد با تسلط فرهنگی بر کارگران و غیر سیاسی کردن آنان به اصطلاح عاملیتشان را حذف کند، دو عامل اقتصاد و فرهنگ چه تأثیری بر گسترش نارضایتی کارگران از حکومت پهلوی و ورود کارگران به انقلاب داشت؟

۲.۱ پیشین تحقیق

دربار مشارکت کارگران در جنبش های سیاسی معاصر و به خصوص انقلاب اسلامی، مطالعات گوناگونی صورت گرفته است. این مطالعات را می توان به دو بخش تقسیم کرد:

یک، دست نوشت ها و مطالعاتی هستند که با اهداف صرفا سیاسی و حزبی است که به طور کلی شامل احزاب چپ مارکسیتی می شود. اکثر این نوشته ها در جهت امور تبلیغی است و بیشتر از آن استفاده های سیاسی به نسبت وجوه علمی آن تقدم دارد. اما، در این میان، هستند افرادی که سعی دارند با روش های علمی و دانشگاهی به این مقول مهم بپردازند. از جمل این مطالعات و تحقیقات می توان به آثاری همچون اتحادیه های کارگری و خودکامگی در ایران تألیف حبیب لاجوردی (۱۳۶۹)، کارگران و انقلاب ایران تألیف آصف بیات (۱۹۸۴) و همچنین کارهای جسته و گریخت افرادی همچون آبراهامیان (۱۳۸۷)، هالیدی (۱۳۵۸) و… که به شکلی بسیار کلی به این مسائل پرداخته اند، اشاره کرد. کاستی عمد این مطالعات، استفاد صرف از رهیافت های طبقاتی اقتصادی مبتنی بر ماتریالیسم تاریخی بدون توجه به نقش عاملیت کارگران و فرهنگ مذهبی آنان بوده است. آنچه این تحقیق را از دیگر مطالعات گفته شده متمایز می کند، این است که در کنار توجه به عوامل ساختاری و اقتصادی، عوامل فرهنگی و مذهبی را هم مورد مطالعه قرارمی دهد.

۳.۱ چارچوب نظری

نام «کارگر» و «طبق کارگر» برای بسیاری یادآور دو مفهوم ریشه دار در تاریخ است. این دو مفهوم «مارکسیسم» و «انقلاب» است. این موضوع ریشه در جایگاه و اهمیت مفهوم طبق کارگر در اندیش مارکس و رابط آن با انقلاب دارد. مارکس به عنوان یک نظریه پرداز انقلابی، طبق کارگر را ستون و محور یک انقلاب می داند. در نظر مارکس، طبق کارگر به عنوان گورکن نظام سرمایه داری، پیشرو در پیروزی انقلاب و براندازی نظام سرمایه داری است. نکت مهم در این چارچوب فکری این است که مارکس اعتقاد دارد «مهم ترین عامل ورود طبق کارگر به انقلاب عامل اقتصاد می باشد» و با زیربناقراردادن این مفهوم، تمام علت های دیگر را روبنا و تحت تأثیر این عامل می داند (کالین لیز، ۱۳۸۶: ۲۷۶-۲۷۹).

با این حال، در مقابل هستند متفکرانی که نه عامل اقتصاد، بلکه عوامل دیگری همچون فرهنگ را دلیل اصلی شکل گیری نارضایتی و حضور در یک حرکت اعتراضی مانند «انقلاب» می دانند. در مورد طبق کارگر برای نخستین بار مورخ انگلیسی، ا. پ. تامپسون، (E.P. Thompson) در کتاب درخشان خود به نام تشکیل طبق کارگر انگلستان، مفهوم فرهنگ را به کاربرد و به جای تحلیل های روبنا و زیربنای همیشگی مارکسیست های کلاسیک، این بار تأثیر فرهنگ بر کنش های کارگری مورد مطالعه قرارگرفت. تامپسون بر آن است که کارگران می توانند حتی با وجود تغییر اقتصاد، دلبستگی به ارزش و آداب و رسومشان را حفظ کنند و به نوب خود از این گونه دلبستگی های فرهنگی برای دخالت فعال در تلاش برای تغییر شرایط عینی و اقتصادی شان استفاده کنند (تریمبرگر، ۱۳۸۸: ۳۰۷). به همین ترتیب، با کم رنگ ترکردن اهمیت اقتصاد بر رفتارهای کارگران، تأثیر فرهنگ را در تغییرات سیاسی و اجتماعی کارگران انگلیس مورد مطالعه قرارداد. در واقع، تامپسون در تحلیل های خود نشان داد عامل فرهنگ (فرهنگ های پیشینی یا پسینی) به عنوان یکی از وجوه ایجادکنند آگاهی طبقاتی در میان کارگران، می تواند یکی از عوامل ایجاد نارضایتی بین کارگران و کنش سیاسی از سوی آنان باشد (۱۱-۱۰: ۱۹۶۶ ,Thompson).

چارچوب نظری پژوهش ترکیبی از این دو نظریه است که اعتقاد دارد در یک انقلاب، این دو عامل ملازم و تکمیل کنند همدیگر هستند؛ یعنی، در یک انقلاب، هیچ نارضایتی اقتصادی بدون ایدئولوژی و نارضایتی فرهنگی به کنش اعتراضی و انقلابی نمی انجامد. در این چارچوب، کارگران در کنار دیگر اقشار مردم ایران با تأثیر از این دو عامل مهم در انقلاب ایران نقش آفرینی کردند.

۴.۱ روش

روش گردآوری داده ها کتابخانه ای است. همچنین، این پژوهش بر مبنای روش توصیفی تفسیری و رهیافت آن فرهنگی جامعه شناسی است.

۲. وضعیت کارگران ایران در ده ۱۳۵۰ تا آستان انقلاب اسلامی

۱.۲ وضعیت اقتصادی

دور ۱۳۴۲-۱۳۵۵، شاهد پویش سریع انباشت سرمایه و صنعتی شدن ایران بود. این فرآیند به معنی به کارگیری استراتژی جایگزینی واردات بود که به توسع صنایع سبک و سرمایه در مراکز عمد شهری از جمله تهران، کرج، قزوین، اصفهان، شیراز و منطق خوزستان منتهی گردید. موج نوین رشد صنعتی شدن، در واقع، حاصل تلاش های مشترک سرمای خارجی و داخلی به ویژه دولت بود. دولت با اتکا به کنترل انحصاری خود بر درآمد نفت و مجهز به ایدئولوژی مدرنیزه شدن سرمایه دارانه، از طریق ساخت زیربنایی و برنامه ریزی عمرانی و نیز سیاست های پولی و سرمایه گذاری مستقیم، محرک اصلی صنعتی شدن کشور بود. برنامه های عمرانی پنج ساله چارچوب عمومی توسع اقتصادی شدند و طی برنامه های سوم (۱۳۴۱-۱۳۴۵) و چهارم (۱۳۴۷-۱۳۵۱) رشد اقتصادی قابل توجهی به وقوع پیوست (بیات، ۱۳۸۴: ۴۵).

افزایش قیمت نفت در سال ۱۳۵۳، درآمد ناشی از نفت را از ۸۱۷ میلیون دلار در سال ۱۳۴۷، به ۲۵میلیارد دلار و به حدود ۲۰میلیارد دلار در سال های ۱۳۵۶ -۱۳۵۷ ترقی داد.

برنام پنجم، رشد سالیان ۱۵درصدی برای سال های ۱۳۵۱-۱۳۵۶ درنظرگرفته بود، ولی در افزایش فوق العاده و ناگهانی درآمد نفت در برنام عمرانی تجدیدنظر به عمل آمد که به موجب آن، تولید محصول خالص ۳ برابر افزایش داده شد (۸۸: ۱۹۸۴ ,Bashirieh). این رشد شتابان در عین حال به معنای نیاز به نیروی کاری بود که به شدت در حال گسترش بود.

میزان اشتغال در دور بین دو سرشماری (۱۳۴۵-۱۳۵۵) ۱۳۳% افزایش یافت و ۱.۲ میلیون نفر را دربرگرفت (اشرفی، ۱۳۶۷: ۴۸).

با رونق بازار، بهای نیروی کار نیز رو به افزایش گذاشت و سطح دستمزدها سیر صعودی پیمود. طبق آمار بانک مرکزی، شاخص دستمزد کارگران صنایع منتخب در سال ۱۳۴۹، نسبت به ۱۴.۶% و در ۱۳۵۵ نسبت به ۱۳۴۸ معادل ۴۶% زیادتر شد. آهنگ این افزایش به ویژه در سال های ۱۳۵۴ و ۱۳۵۵، نسبت به سال های پیش سریع تر بود، به طوری که در سال های نامبرده نسبت به سال پیش، به ترتیب ۴۷.۷% و ۳۲.۹% افزایش داشت. بیشترین افزایش دستمزدها در صنایع نفت و مشروبات غیرالکلی و کمترین افزایش دستمزد در صنایع دخانیات و نساجی روی داد. کارگران نساجی از محروم ترین عوامل در صنایع کشور به شمارمی رفتند و با رونق بازار کار در دیگر بخش های اقتصادی، بسیاری از آنها کار خود را رها کرده و به سوی دیگر صنایع هجوم آوردند (سوداگر، ۱۳۶۹: ۶۹۲-۶۹۴).

با ادام افزایش درآمد نفت، دستمزد کارگران نسبت به دوره های پیش افزایش بی سابقه ای یافت که در طول تاریخ ایران بی سابقه بود. این موضوع به نظر بسیاری کارنامه ای درخشان برای رژیم پهلوی بود که کارگران به شدت از این موضوع بهره مند بودند. اگر بر مبنای شواهد کمی تغییرات دستمزدها قضاوت کنیم، شکی وجود ندارد که این تجربه کارگران ایران را نسبت به سایر کارگران نقاط جهان، خاصه کشورهای درحال توسعه، در موقعیت ممتازی قرارمی دهد.

رژیم پهلوی به پشتوان درآمد نفت و انباشت ثروت حاصل از آن در جهت تطمیع کارگران، امکانات و برنامه های بسیاری را درنظرگرفته بود؛ از جمله می توان به برنامه هایی همچون اصل سهیم شدن کارگران در سود کارخانه ها، گسترش مالکیت های تولیدی، پرداخت وام، تهی مسکن و افزایش بیمه های بهداشتی اشاره کرد؛ حتی، رژیم برای اجرای این برنامه ها، به کارفرمایان فشار می آورد تا با حکومت همراه شوند؛ به عنوان مثال، هویدا در میان جمع کارگران، از صاحبان صنایع خواست با توجه به رسالت کارگران در رساندن کشور خود به دروازه های تمدن بزرگ، در جهت رفاه بیشتر کارگران حداکثر تلاش خود را به عمل آورند (آیندگان، ۱۳۵۳/۱۲/۱۹). این موضوع به گونه ای بود که موجب نارضایتی برخی از صاحبان صنایع گشت و در اظهار نظرهای خود دربار سیاست های کارگری آن دوران، انتقاداتی بیان می کردند (گراهام، ۱۳۵۸: ۱۰۶).

برای تسهیل در اجرای این برنامه ها، دولت در سال ۱۳۴۰، بانکی برای کارگران به نام «بانک رفاه کارگران» تأسیس کرد، به طوری که در اساسنام این بانک قید شده بود هدف از تأسیس آن، بهبود وضع زندگی کارگران و رفاه آنان و دادن کمک مالی به کارگران است (ایوانف، ۱۳۵۶: ۲۹۶). محمدرضاشاه هنگام تشکیل این بانک و عملکرد آن چنین ادعا کرد:

«به منظور کمک بیشتر، بانک رفاه کارگران تأسیس شده که وظیف اصلی آن دادن وام و اعتبار به کارگران است» (بشیریه، ۱۳۷۴: ۷۶).

رژیم برای حل مسائل مسکن کارگران، وعده های بسیاری می داد. کاووسی در کتاب کارگر ایرانی امروز می نویسد:

شاهنشاه آریامهر بارها تأکید فرمودند که باید خانه های سازمانی برای کارگران ساخته شود؛ کارفرمایان برای ایجاد مسکن تمام تلاش خود را انجام دهند. کارگران باید از دو نوع مسکن برخوردار باشند، خانه های سازمانی برای دوران اشتغال، خانه های شخصی برای بازنشستگی (کاووسی، ۲۵۳۵: ۸۹).

دولت پهلوی در این زمان بیش از هر دوره ای خود را خدمتگزار کارگران می دانست.

هرگاه نام کارگر به زبان می آمد، چه شاه و چه مسئولان، خیلی سریع با استفاده از آمار، از منافعی که به کارگران رسیده بحث می کردند. آیا واقعا وضع کارگران همان گونه بود که دولت ادعا می کرد؟ ورود کارگران به انقلاب و بیان مطالبات اقتصادی و رفاهی از سوی کارگران، ضد این قضیه را نشان داد، که در بخش های بعدی به آن پرداخته خواهدشد.

۲.۲ وضعیت فرهنگی

حیات فرهنگی کارگران ایران در این دوران متأثر از سه عامل مهم بود:

۱.۲.۲ مذهب: اگر مذهب برای بسیاری از گروه ها و طبقات اجتماعی آن دوران از ویژگی های اکتسابی آنان بود، اما برای کارگران، مذهب جزء جدایی ناپذیر حیات اجتماعی و فرهنگی شان محسوب می شد. اطلاعات بسیاری وجوددارد که در دوران پیش از انقلاب اسلامی، عامل مذهب به عنوان یک روال فرهنگی، در فضای کارخانه و در میان کارگران جایگاهی عمیق و استوار داشت. برخلاف کارگران کشورهای صنعتی توسعه یافته که بیشتر وقت خود را در مکان هایی چون «کلوپ های کارگری»، «میخانه های عمومی» و «مدرسه های کارگری روزهای یکشنبه» می گذراندند، کارگران ایرانی بیشتر وقت خود را بعد از فراغت از کارخانه در مساجد، هیئت های مذهبی و زیارت امامزاده ها می گذراندند.

طبق تحقیق، در میان کارگران تهرانی، رفتن به مسجد در میان دیگر موارد گذران اوقات فراغت، از اهمیت بیشتری برخوردار بود (جوادی نجار، ۱۳۵۳: ۶۹). طبق تحقیق مشابه در مورد کارگران شهر اراک، ۴۰ % کارگران وقت آزاد خود را در مسجد می گذراندند (۳۰۵: ۱۹۸۱ ,Ershad). به علاوه، طبق مصاحب نگارنده با کارگران اسلامشهر، کارگرانی که قادر به مسافرت بودند، مهم ترین شهرهایی که برای مسافرت انتخاب می کردند، قم و مشهد بود.

مسجد و به طور کل اماکن مذهبی برای کارگران، ایجادکنند یک فضای عمومی بود که نه تنها هزین مادی بالایی بر آنها تحمیل نمی کرد، بلکه موجب گردهمایی و دیدار مجدد کارگران بعد از کار می شد. در واقع، این محیط ها فضای مناسبی برای شکل گیری یک هویت طبقاتی با پشتوان یک فرم و ایدئولوژی مشترک بود. تأثیر این موضوع را می توان در محیط کارخانه هم مشاهده کرد؛ به عنوان مثال، در یکی از گزارش های ساواک دربار گفت وگو میان سه کارگر این گونه عنوان شده است :

در ساعت ۱۴:۳۰ مورخ ۳۷/۵/۱۹ فارسیجانی و پرویز قوامی و سیامک حسینی پور، در کتابخان کارخان صنایع فلزی ایران نشسته بودند که فارسیجانی اظهار داشت وقتی که رفتید کتاب بخریم یادتان باشد کتاب هایی که از سخنان علی (ع) است بخریم، زیرا اغلب کارگران از این قبیل کتاب ها از ما خواسته اند (اسناد ساواک، ۱۳۸۴: ۸/ ۳۷۰).

این قضیه نشان دهند عمق نفوذ مذهب در میان کارگران است که تأثیرات فرهنگی و سیاسی خاص خود را داشت.

۲.۲.۲ مهاجرت: مهاجرت در تحولات ایران معاصر به عنوان یکی از عامل فاکتورهای تأثیرگذار مورد بحث و بررسی قرارگرفته است. فرد مهاجر که در یک محیط جدید قرارمی گیرد، دارای روحیات و رفتارهای خاصی می شود که بیشتر ناشی از گسست فرهنگی از نظام اجتماعی پیشین و عدم اختلاط در محیط جدید است. پدید مهاجرت و رابط آن با حاشیه نشینی و فرآیند سازگاری مهاجران در شهرها، یکی از مسائلی است که باید مورد توجه قرارداد. بیگانه بودن مهاجران روستایی با اصول اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زندگی شهری، پیامدهای گوناگون جمعیتی، رفتاری، اخلاقی و روانی خاص خود را دارد (جمالی، ۱۳۸۱: ۶۱).

احساس عمیق غربت به همراه نوستالژی هایی که یک فرد مهاجر به همراه دارد، وقتی با عدم هماهنگی با فضای جدید (خاصه شهری) تلفیق شود، به شکل گیری احساساتی همچون خودی و غیرخودی، تمایز و انکار در زندگی جدید منجرمی شود. به همین دلیل، همیشه یک ظرفیت قوی اعتراضی در بطن شخصیت فرد مهاجر وجود دارد. بر اساس تحقیق انجام شده توسط گروه جامعه شناسی شهری در سال ۱۳۵۷، عنوان شده است: «از هر ۱۰ کارگر تنها یک نفر متولد تهران می باشد. از هر ۳ کارگر فقط یکی در شهر متولد شده است». در این تحقیق نشان داده شده که غالب جمعیت کارگری در این دوران، پیشین روستایی دارند که به شهرهای صنعتی مهاجرت کرده اند. همچنین، در ادام این گونه بیان می کند: «این تنها صنعت جدید نیست که به عنوان یک پدید تازه در برابر کارگران روستایی متجلی شده است، بلکه کلی جنبه های زندگی در پایتخت برای آنها بیگانه و تازه است» (گروه جامعه شناسی شهری، ۱۳۵۷: ۴۳).

بیگانگی با محیط شهری و دنیای صنعتی به شکل گیری فرم خاصی از فرهنگ کارگری منجرشد که آنان را به گردهم آوردن آنان در یک منطق خاص از شهر که عمدتا حاشیه بودند سوق می داد، به گونه ای که حتی کارگران ماهر را که معمولا دستمزد بیشتری از کارگران غیرماهر دریافت می کردند هم به این مناطق می کشاند و تنها دلیل این موضوع، وجود پیشینه و فرهنگ یکسان بین کارگران در آن زمان بود.

۳.۲.۲ رژیم پهلوی: محمدرضاشاه گسترش طبق کارگر را در سال های ۱۳۴۲-۱۳۵۷ نماد موفقیت خود در صنعتی سازی کشور می دانست. به عبارت دیگر، طبق کارگر در این دوران به شکلی نمادین در جهت موفقیت مدرنیزاسیون ایرانی در دنیا معرفی می شد. به همین جهت، شاه می کوشید طبق کارگر را در یک فرم مدرن قراردهد و کارگران را به عنوان یکی از مهم ترین گروه های راضی از مدرنیزاسیون شاه جلوه دهد. کارگران باید گروهی بهره مند و شاد نشان داده می شدند که هیچ فرقی با همتایان غربی خود ندارند. در این راستا، حاکمیت می کوشید کارگران را به شدت تحت تأثیر سیاست های خود قراردهد. برای این کار، شاه سعی می کرد با ایجاد امکاناتی، وسایل رسانه ای همچون تلویزیون و رادیو (به عنوان وسایل فرهنگ ساز) بیشتر در دسترس کارگران قرارگیرد تا کارگران در معرض پیام های مدرنیزاسیون حاکمیت پهلوی باشند.

طبق برآوردی در سال های آخر حکومت پهلوی، تقریبا ۸۰ % کارگران صنعتی دارای تلویزیون بودند که در یک شرایط غیردموکراتیک، تنها خدمت به گسترش فرهنگ مسلط به شمارمی رود (بیات، ۱۳۸۴: ۳۱). توجه به مسابقات ورزشی کارگران که به طور تقریبی هر سه روز یک بار می توان در بخش صفح ورزش روزنامه ها مشاهده کرد، صرفا نه به دلیل جلب رضایت کارگران، بلکه به دلیل ارائ تصویر یک طبق کارگر با سبک زندگی و فرهنگ مدرن است. بازتاب سیاست های فرهنگی پهلوی را دربار کارگران می توان در سینما به عنوان یک متن فرهنگی مشاهده کرد؛ به عنوان مثال، قهرمان فیلم «پنجره» یک کارگر است. او فردی شاد است که با علاقه در کارخانه کار می کند و اوقات فراغت وی در کلوپ ها و نقاط تفریحی می گذرد. همچنین، برخی از کارگران از وجود اردوهای تابستانی برای فرزندان خود یاد می کنند (مصاحبه با نگارنده). این اردوها دقیقا برگرفته از الگوی سبک امریکایی است. به هر حال، حکومت پهلوی با امکاناتی که در اختیار داشت، می کوشید الگوهای فرهنگی خود را که مبتنی بر مدرنیزاسیون آن دوران و زندگی شهری بود، به کارگران تحمیل کند و کارگران را متناسب با الگوهای خود نشان دهد.

۳. شکل گیری نارضایتی کارگران

۱.۳ اقتصادی

به رغم تلاش های رژیم پهلوی در جهت افزایش رفاه کارگران، کارگران مشکلات اقتصادی و رفاهی زیادی داشتند که مهم ترین موارد این مشکلات را در موارد ذیل می توان تشریح کرد:

۱.۱.۳ افزایش تورم و رکود: تورم یکی از نتایج ناگزیر سیاست های اشتباه پهلوی در مواجه با ثروت بادآورد درآمد نفت بود. تورم اقتصادی با بحران اقتصادی از حدود سال ۱۳۵۴ آغاز شد و به تدریج تا سال های ۱۳۵۵ -۱۳۵۶ عمیق تر شد. این موضوع بیش از هر چیز تحت تأثیر تزریق درآمدهای سرشار نفت به بدن اقتصاد کشور بود که از سال ۱۳۵۲ شروع شده بود و مهم ترین نتیج آن افزایش تورم در سطح جامعه بود. این موضوع باعث شده بود که هزین زندگی که در سال ۱۳۵۴ تنها ۹.۹% افزایش داشت، در سال ۱۹۷۶، به ۱۶.۶% و در ۱۳۵۶ به ۲۵.۱% رسید (فوران، ۱۳۸۸: ۵۵۶). این موضوع باعث می شد که از افزایش دستمزد کارگران، نمایش و ظاهری صرف چیزی باقی نماند.

تورم باعث شد که دولت با تعیین سقف معینی برای افزایش دستمزدها و لغو پاداش های سالانه، به تدریج در نیمه های تابستان ۱۳۵۶، کاهش حقوق و دستمزدها را شروع کند. در طی سال های ۱۳۵۵ تا اواخر ۱۳۵۶، شمار بیکاران از صفر به چهارصدهزار نفر رسید و حقوق ها حدود %۳۰ کاهش یافت (آبراهامیان، ۱۳۷۸: ۶۳۱). این در شرایطی بود که توقع کارگران به شدت بالا رفته بود و نه تنها حاضر نبودند مزایایی را که به دست آورده اند ازدست بدهند، بلکه خواستار توقعات و انتظارات جدیدی شده بودند که بیشتر حاصل نفوذ زندگی شهری و الگو قراردادن طبق متوسط شهری بود. شاه که همیشه از افزایش رفاه و سطح دستمزد کارگران حمایت می کرد، در یک کنفرانس مطبوعاتی این گونه عنوان کرد: «دولت رفاه کارگران را با پشم نرم پوشانده است. این قابل تحمل نیست. آنهایی را که کار نمی کنند دمشان را می گیریم و بیرون می اندازیم» (همان). این در شرایطی بود که شاه در سال ۱۳۵۳ در سخنرانی ای اعلام کرده بود: «تا آنجا که به رفاه کارگران مربوط است، ما همواره چند گام از آنان پیش تر خواهیم بود؛ مزایایی به آنان خواهیم داد که هرگز تصورش را نمی کردند» (لاجوردی، ۱۳۶۹: ۴۲۲).

واقعیت امر آن است که در دوران افزایش درآمد نفت، شاه به غروری دچار شده بود که فکر می کرد به پشتوان درآمد نفت می تواند رضایت هم کارگران را جلب کند. این در حالی بود که مدیریت ناشایست اقتصادی کشور دچار بحران و نابسامانی شد که چیزی به جز سرخوردگی و نارضایتی در بین کارگران به جانگذاشت. اثر تورم و کاهش توان خرید کارگران به خوبی در مطالبات کارگران در جریان انقلاب اسلامی مشهود بود؛ به عنوان مثال، کارگران شرکت نفت بارها در اعتصابات و مطالبات خود به معوقه های عقب افتاده اشاره می کردند و یکی از مهم ترین درخواست های همیشگی آنان «پرداخت دو ماه پاداش سالیان عیدی بدون کسر مالیات در شش ماه اول هر سال» بود (آرشیو اسناد انقلاب اسلامی، ش.ب ۱۴۲۷۴)؛ همچنین، کارگران کارخان صنعتی «ارج» خواهان افزایش دستمزدها معادل ۳۰۰ % و افزایش هر شش ماه حقوق مطابق با میزان افزایش هزین زندگی بودند، اما در طی اعتصابات ۱۲ روز مهر ماه فقط توانستند ۱۰% اضاف حقوق را برای سال ۱۳۵۷ به دست آورند (همان: ش.ب ۳۷۱۰۳). این موضوع را می توان در تمام اعتصابات کارگران در هم واحدهای تولیدی در جریان انقلاب اسلامی مشاهده کرد.

۲.۱.۳ فقر نسبی: هرچه در یک جامعه توزیع ثروت غیرمتعادل تر باشد، مفهوم فقر نسبی عینیت بیشتری می یابد. در واقع، افراد درآمد خود را به نسبت درآمد دیگران در جامعه می سنجند (زیاری، ۱۳۷۷: ۸۱). یکی از مهم ترین معضلات اقتصادی کارگران، فقر نسبی آنان بود. ارقام دولتی نشان می دهد که سطح دستمزدها همراه با رونق نفتی، باعث افزایش قابل توجه کارگران شده است.

قبل از هرچیز باید به نکته ای بسیار مهم در مورد کارگران توجه داشت و آن یک دست نبودن وضعیت آنان در کارخانه ها و واحدهای تولید است. به عبارت دیگر، می توان دو نوع کارگر را به طورمشخص تفکی