فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع)

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع)؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع) انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 113 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع):

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع) آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع) با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع) از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع)، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل پژوهشی پیرامون تاریخ حدیث امام هادی (ع) :

۱-مقدمه

بعداز تفحص و تدبّر در کتب موجود در رابطه با زندگانی امام هادی(علیه السلام)سعی شد تا با ارائ اطلاعاتی مفید و مختصر در چارچوب دسته بندی خاص رنج ومشقت مطالع کتب مطول و احیانا تکراری برخواننده همواره شود، باشد که درسای چنین تلاشی باگوشه ای از زندگی حدیثی امام هادی(علیه السلام)هرچه بیشتر آشناشویم. کاملا پیدایست که بحث دراین رشته سری دراز دارد و دریک یا چندپژوهش مختصر نمی گنجد، ولی از باب اینکه مقدمه ای برای پژوهش هایبعدی است و درمقدمات هم بنابر اختصار است و از باب اینکه در تاریخ حدیثامام هادی(علیه السلام)هم به قدر توان علمی بحث خواهدشد و بنابه گفت مشهور”آب دریا را اگر نتوان کشید/هم بقدر تشنگی بتوان چشید”خیلی فشرده این مبحث را عنوان می کنیم. دراین پژوهش، زندگانی امام هادی(علیه السلام)را به سه دوره متمایز ازهم تقسیم نمودیم که البته هرکدام ازاین دوره ها خود نیز به زیر مجموعه هاییمنشعب می شوند. دوره هایی شامل ۱-حیات تاریخی امام(علیه السلام)۲-حیات علمی امام(علیه السلام)۳-حیات حدیث امام(علیه السلام).

این پژوهش درراستای یافتن پاسخ های مناسب برای سوال های ذیل صورتگرفته است:

۱- مجموع فعالیت های امام هادی(علیه السلام)در دوران امامت به چه صورت هاییبوده است؟

۲- شرایط سیاسی، اقتصادی و معیشتی شیعیان دراین دوره چگونه بوده است؟

۳- مکاتب فکری و فرق کلامی این دوره چه بوده و برخورد امام(علیه السلام)و جهتگیری ایشان دربرابر آن ها چگونه بوده است؟

۴- راویان وی چه کسانی بوده اند و نوع احادیث ایشان چگونه بوده است؟

۵- نحو ارتباط، صدور و ارزش احادیث به چه صورت بوده و تعداد آن ها چندتاست؟

در بخش های آینده به مسایل و جزییات هرکدام از آن دوره ها بیشتر پرداختهمی شود. ولی اجمالا یادآور می شویم که روایات منقول از امام هادی(علیه السلام)درمقایسه بادیگر ائمه بسیارکم است و این به خاطر این بود که ایشان بیشتر عمرخویش را در سامرا و تحت مراقبت شدید حکومت بنی عباس گذراند و به خاطر همین مراقبت ها، نشر علوم و معارف الهی برای امام(علیه السلام)میسر نبود. بعداز اینمقدم کوتاه اینک به اصل موضوع پژوهش می پردازیم.

۲-حیات تاریخی امام هادی(علیه السلام)

۱-۲-تاریخ تولد

دهمین پیشوای شیعه و دوازدهمین معصوم، حضرت علی بن محمد، امام هادی(علیه السلام)می باشد. بنابه روایت کلینی(ره)، شیخ مفید و شیخ طوسی امام هادی (علیه السلام)در نیم ذی الحج سال ۲۱۲- ق در اطراف مدینه و در محلی به نام صریا به دنیا آمد(کلینی، ۱۳۶۳، ج ۱: ۴۹۷، شیخ صدوق، ۱۴۱۰، ۳۲۷، شیخ صدوق، ۱۴۱۰، ج ۶: ۹۲ و شریف قریشی، ۱۳۷۱، ۱۱).

دربرخی از منابع تاریخی، تولد آن حضرت را ۲۷ ذی الحجه و دربعضیدیگر، ماه رجب سال ۲۱۴- ق ذکر کرده اند(بغدادی، بی تا، ج ۲: ۵۷ وحسینی، ۱۴۱۰: ۸۶). پدر بزرگوارش حضرت جواد(علیه السلام)و مادر گرامیش حضرت سمانه یا سوسن (علیه السلام)می باشدکه از اهالی مغرب بوده است(مولوی نیا، ۱۳۸۵: ۴۳۲). در تاریخ اهل البیت نام مادر آن حضرت را”مدنب “، “غزال المغربیه “، و”حدیث “آمده است (حسینی، ۱۴۱۰، ۱۲۳). نقش انگشتری امام بهگفت ابن صباغ مالکی”اللّه ربی و هو عصمتی من خلقه”بوده است(جعفریان، ۱۳۶۸، ج ۲: ۱۴۰).

۲-۲-همسر و فرزندان امام هادی(علیه السلام)

امام هادی (علیه السلام)همسر دائمی نداشتند و شاید بدین جهت همسر دائمی اختیارنکردند که آن حضرت به دلیل تقیه نمی توانستند دریک مکان معلوم توقفنمایند و اکثر اوقات در سفر بوده اند. امام فقط یک همسر غیردائمی اختیارکردند که از او فرزندان آن حضرت به وجود آمدند. راجع به اسم همسر ایشان روایت های مختلفی در کتب تاریخی آمده، ازجمله”حدیث”و”حدیثه”و دربرخی دیگر سوسن و عسفان ذکرشده است. اما در بحار الانوار علامه نام وی را “سلیل”دانسته و باعبارت”کانت من العارفات الصالحات”وی را ستوده است(مجلسی، بی تا، ج ۵۰: ۲۳۸ و طبرسی، ۱۳۶۸: ۴۸۴).

امام هادی(علیه السلام)به هنگام رحلت چهار پسر و یک دختر داشت که اسامی آن هابدین شرح است ۱-محمد ۲-حسن ۳-حسین ۴-جعفر ۵-علیه(عایشه)(مولوینیا، ۱۳۸۵: ۴۶۴). مطلب مهم راجع به شرح حال فرزندان آن حضرت اینکه تعدادیاز افراد امامت فرزند اول امام هادی(علیه السلام)یعنی محمد را که در حیات پدر درگذشته بود، پذیرفتند و امامت امام حسن عسکری(علیه السلام)را منکر شدند و این فرقه به فرقه”محمدیّه”نامیده شدند. البته کسان دیگری هم که با ندیدن فرزندی از امامیازدهم امام حسن عسکری(علیه السلام)، جعفر را که ازطرف امامت ملقب به”جعفرکذّاب”یا”پسر نوح”بود، به عنوان امام پذیرفتند و فرق”جعفریّه”را به وجودآوردند(نوبختی، ۱۳۵۵، ۱۱۲ -۹۶ و جعفریان، ۱۳۶۸، ج ۲: ۲۱۹ و مولوی نیا، ۱۳۸۵: ۴۵۶).

۳-۲-القاب امام هادی(علیه السلام)

حضرت هادی دارای ده لقب بدین قرار می باشد:

۱- نقی ۲- طیّب ۳- امین ۴- هادی ۵- ناصح ۶- مرتضی ۷- فقیه ۸- عالم ۹- فتّاح۱۰- متوکل. مشهورترین القاب امام”نقی”و”هادی”است، کنی ایشان”ابو الحسن الثالث”می باشد؛ زیرا مقصوداز ابو الحسن اول، امام موسی بن جعفر(علیه السلام) و مقصود از ابو الحسنالثانی امام هشتم(علیه السلام)می باشد.

۴-۲-فضایل امام هادی(علیه السلام)

امام هادی ازنظر شکل ظاهری متوسط القامه باصورت گشاده و فراخ، گونه های برآمده، چشمان گشاده و دندان های مقدّس ایشان درشت بود. چهر مبارکش به قدری گشاده بود که اگر کسی غم واندوهی داشت و به صورتمقدس آن برگزید خدا نظر می کرد، غم واندوه وی برطرف می شد. امام(علیه السلام)محبوب قلب های مردم صاحب هیبت و عظمت فوق العاده ای بود. لب های مبارکش همیشه تبسم داشت و به ذکر خدا مشغول بود، درنهایت جلال و وقار و کرم و اعتبار بود به قدری باحیا به نظر بود که به صورت کسی نگاه نمی کرد. دربار مطالب اصرار نمی نمود. و مایل نبود که درصدر مجلس بنشیند، ولی دیگران همیشه آن بزرگوار را به خاطر جلالت و نجابتی که داشت درصدر مجلس جای دادند. امام هادی(علیه السلام)از مشاهد رفتار و کردار زشت خشمناک می شدند(همان: ۴۳۳).

۵-۲-امامت امام هادی(علیه السلام)

دوران امامت امام هادی(علیه السلام)از سال ۲۵۴ -۲۲۰- ق می باشد؛ به این صورت که پس از شهادت امام جواد(علیه السلام)در سال ۲۲۰- ق فرزند شش ساله اش، امام هادی(علیه السلام)به امامت رسید. ازآنجا که امامت فردی که هنوز به سن بلوغ نرسیده است، بیشتردربار امام جواد(علیه السلام)حل شده بود، تردید خاصی در امامت امام هادی(علیه السلام)برای شیعیان به وجود نیامد. به نوشت شیخ مفید و نوبختی، تمام پیروان امام جواد(علیه السلام)جز افراد معدودی، امامت علی بن محمد(علیه السلام)را پذیرفتند(جعفریان، ۱۳۷۱، ج ۲: ۱۴۱). از نظر طبرسی و نیز ابن شهر آشوب همین اجتماع شیعیان برامامت آن امام همام خود دلیل درستی امامت ایشان است. به علاوه امام جواد(علیه السلام)نص مکتوبی برایتعیین آن حضرت نوشت تا در امامت او جای هیچ گونه تردیدی باقی نماند(طبرسی، ۱۳۶۸: ۳۳۳ و ابن شهر آشوب، بی تا، ج ۲: ۴۴۳).

۶-۲-یاران امام هادی (علیه السلام)

شیخ طوسی دانشمند نامدار اسلام تعداد شاگردان امام را در زمینه های مختلف علوم اسلامی ۱۸۵ نفر می داند. درمیان این گروه چهره های درخشان علمی ومعنوی و شخصیت های برجسته ای مانند: ۱- فضل بن شاذان نیشابوری ۲- حسینبن سعید اهوازی ۳- ایوب بن نوح ۴- عبد العظیم حسنی ۵- عثمان بن سعید اهوازی۶- ابو هاشم جعفری ۷- علی بن جعفر بن سکیت اهوازی به چشم می خورند کهبرخی از آنان دارای تالیفاتی ارزشمند در زمینه های مختلف علوم اسلامی هستندو آثار و خدمات آنان در کتب رجال بیان شده است(مولوی نیا، ۱۳۸۵: ۴۶۳).

۷-۲-شهادت امام هادی(علیه السلام)

امام هادی (علیه السلام)هم مانند امامان پیشین بامرگ طبیعی ازدنیا نرفت؛ بلکه درزمان معتز مسموم گردید و در جمادی الثانی سال ۲۵۴- ق به شهادت رسید و درسامرا(سر من رای)در خان خویش به خاک سپرده شد. بدین ترتیب آن حضرتدر سن ۴۰ یا ۴۲ سالگی به شهادت رسیده اند(حسینی، بی تا، ۸۶).

۸-۲-خلفای معاصر امام و جهت گیری ایشان دربرابر آنان

امام هادی(علیه السلام)در مدت امامت خود با چندتن از خلفای عباسی معاصر بود کهبه تریب عبارتند از:

۱- معتصم عباسی، برادر مامون که در سال ۲۲۷ -۲۱۸- ق خلافت کرد.

۲- واثق، پسر معتصم که از سال ۲۳۲-۲۲۷- ق خلافت کرد.

۳- متوکل عباسی، برادر واثق که از سال ۲۴۷-۲۳۲- ق برمسند خلافت تکیه زد.

۴- منتصر، پسر دیگر متوکل که ازسال ۲۴۸-۲۴۷- ق خلیفه بود.

۵- مستعین عموی منتصر که از سال ۲۵۲-۲۴۸- ق و به مدت کمی خلیفه بود.

۶- معتزّ، پسر دیگر متوکل که از سال ۲۵۵-۲۵۲ حکومت کرد. همانطورکه گفتیم، امام هادی (علیه السلام)در زمان این خلیفه به شهادت رسید(مولوی نیا، ۱۳۸۵: ۴۳۶).

امام هادی (علیه السلام)از سرکشان بنی عباس رنج و محنت های زیادی کشیدند و دراین میان متوکل در ظلم وستم به حضرت و سنگدلی گوی سبقت را از دیگرانربود و روی سلف خود را سفید کرد. وی دستور داد حضرت را از مدینه به سامرا منتقل کنند و ایشان را کاملا تحت نظر بگیرند و خان او را محاصره کرده، مانعدیدار شیعیان باایشان گردند. حتی امام را در تنگنا و محاصر اقتصادی قرارداد وگاه به گاه به شرطه و ماموران خود دستور می داد تاناگهانی به خان امام ریخته وآنجا را بازرسی کنند؛ لکن دراین حمله های شبانه جز کتاب های علمی و ادعیه چیزی یافت نمی شد. بعضی مواقع نیز دستور می داد امام را درهرحالی که هست، به دربار آورند و در یکی از این احضارها امام درحالی برمتوکل واردگشت که او مست بود و امام بدون توجه به موقعیت خطیر و خطرات احتمالی بهشدت او را سرزنش کرد. (شریف قریشی، ۱۳۷۱: ۳۸۶). وی برخلاف سه خلیفقبل از خود یعنی مامون، معتصم و واثق که طرفدار بحث و استدلال خصوصا استوار بودن عقاید دینی برمبانی عقلی و علمی بودند، مردم را به ترک مباحثه، اعمال نظر در اصول دین و مطالبی همچون خلق قرآن، امر می کرد و سختطرفدار سنّت و حدیث و جمود درمسایل دینی بود. اهل سنّت و جماعت را تاییدمی کرد و شیعه و معتزله را سرکوب می کرد. ضمنا درهمین دوران مرقد مطهرامام حسین(علیه السلام)و خانه های اطراف آن منهدم شد و شیعیان را از زیارت آن حضرت منع می نمود و همانطورکه در تاریخ آمده دیگر خلفا نیز کمابیش سیرخلفای پیش از خود را درپیش گرفتند(مولوی نیا، ۱۳۸۵: ۴۳۶).

۹-۲-اوضاع سیاسی، اجتماعی و اقتصادی شیعیان در این دوره

درمورد شرایط شیعیان دراین دوره باید گفت که این دوره مصادف است باتسلط همه جانب خلافت عباسی برجوامع اسلامی. خلفایی که دراین دوره زندگی می کردند، هرگز از اندیش محدودنمودن امامان شیعه و اعمال فشارنسبت به آن ها غافل نبوده اند. مطالع تاریخ سیاسی نشان می دهدکه دراین دوره قیام هایی نیز از جانب شیعیان به وقوع پیوست که گرچه باناکامی همراهبوده اند، اما به هرجهت نشان از فعالیت های سیاسی و انقلابی علیه خلفایجور دارد(معارف، ۱۳۸۴: ۳۰۷). درهمین زمینه باید افزود که فشارهای حکومتینسبت به شیعیان موجب شد تا دراین دوران، همچنان حالت تقیه و استتار رعایت گردد(معارف، ۱۳۸۴: ۱۰۴). بعداز آزادی نسبتا مختصری که بعداز امام موسی(علیه السلام)و امام رضا (علیه السلام)به وجود آمد، تمرکز شیعیان در بعضی شهرها بیشترشده و حلقه های درسی متعددی تشکیل می گردید؛ اما بااین حال، درهمین سال ها تعداد کثیری از شیعیان تحت تعقیب قرارگرفته و در زندان ها مورد شکنجه قرارگرفتند و یاآنکه به شهادت رسیدند. خصوصا از اواخر دور امام جواد(علیه السلام)فشار برشیعیان به شدت فزونی یافت. در دوران امامت حضرت هادی(علیه السلام)هرگونه حرمتی شکسته شد و متوکل همانطورکه ذکر کردیم، بارها به خان آن حضرت ریخته و به تفتیش خانه حضرت پرداخت(معارف، ۱۳۷۴: ۳۰۸). گرچه پس ازکشته شدن متوکل پسرش منتصر سرکار آمد و این خود باعث کاهشفشار حکومت، برعلویان و نیز امام ابو الحسن الثالث گردید، اما کماکان فشاربرشیعیان وجود داشت(جعفریان، ۱۳۷۱: ج ۲: ۱۵۱). البته این کاهش فشار ناشی ازعوامل متعددی بود که ازجمل آن ها: ۱- زوال هیبت و عظمت خلافت به علتتسلط ترکان بردستگاه خلافت ۲- خوشگذرانی و هوسرانی درباریان ۳- گسترش ظلم و بیدادگری و خودکامگی ۴- گسترش نهضت های علوی است. (مولوینیا، ۱۳۸۵: ۴۴۶ و شریف قریشی، ۱۳۷۱: ۳۱۷). باید توجه داشت که هرچه به زمانتولد حضرت مهدی (علیه السلام)نزدیک می شد، برحجم فشارها و مراقبت های پیرامون امامان شیعه افزوده می شد، زیرا خلفای عباسی باآگاهی از این موضوع درصدد بودند تابه هرطریق مانع از تولد آن حضرت گردند و یا درصورتتولد به نابودی او اقدام کنند؛ برای مثال متوکل و خلفای پس از او امامان را بهدربار و یا نزدیک محل خلافت فرامی خواندند تا تسلط و اعمال کنترل بیشتری برروی آنان داشته باشند. ازاین رو دوران امام دهم و یازدهم ارتباط شیعیان باائمه بسیار محدود بود(معارف، ۱۳۸۴: ۱۳۶).

۳-حیات علمی امام هادی(علیه السلام)

۱-۳-فعالیت های امام(علیه السلام)

دراین زمان، شیعیان کتاب های مدوّن حدیثی، فقهی، کلامی اصحاب ائمه را دراختیار داشتند و ازطریق وکلاء پرسش ها و مشکلات خویش را ازامام هادی(علیه السلام)می پرسیدند. امام نیز شیعیان را به اصحابی که دارای سابق زیادی بودند و علاق شدیدی به اهل بیت داشتند، هدایت می کردند(عطاردی، ۱۴۱۳: ۸۳ و جعفریان، ۱۳۷۱، ج ۲: ۱۵۳).

حکومت اسلامی در سرزمین های زیادی به صورت پراکنده اداره می شد، اما با مراجعه کتب رجالی به دست می آید که بیشترین شیعیان کوفی هستند. در زمان امام هادی(علیه السلام)نیز مرکز تشیع در ایران، قم بوده و ارتباط تنگاتنگ و محکمی میان شیعیان این شهر با ائمه وجود داشته است. در کنار قم دو شهر آبه یا آوه و کاشان تحت تاثیر تعلیمات شیعی بوده و چنین گرایشی داشته اند، البته در شهرهای دیگر نیز این ارتباط برقرار بوده است(همان، ج ۲: ۱۵۸ وجعفریان، ۱۳۶۸: ۱۷۱).

عصر امام هادی (علیه السلام)عصر اختناق و استبداد بود و امام(علیه السلام)برای فعالیت هایفرهنگی در سطح گسترده، آزادی عمل نداشت و ازاین نظر فضای جامعه باعصر امام باقر(علیه السلام)و بویژه امام صادق (علیه السلام)تفاوت فراوانی وجود نداشت. آن امام همام درهمان شرایط نامساعد علاوه بر فعالیت های فرهنگی ازطریق مناظرات، مکاتبات، پاسخ گویی به سوالات و شبهات و تبیین بینش درست دربرابر مکاتب کلامی منحرف به تربیت راویان و محدثان بزرگی همت گمارد(مولوی نیا، ۱۳۸۵، ۴۶۳).

به طورکلی و در تقسیم بندی دیگر، فعالیت های امام هادی(علیه السلام)در دو قسم قابل بررسی است: ۱-فعالیت های امام در مدینه ۲-فعالیت های امام در سامرا(سرّمن رای).

۱-۱-۳-فعالیت های امام در مدینه

امام در زادگاه خود و پدرانش(مدینه) به سر می برد و مانند اجداد بهگسترش دانش، بهسازی اخلاق مردم و تربیت آنان طبق موازین اسلامی و تعلیمعلوم مختلفه مشغول بود و مسجد النبی را به صورت مدرسه ای برای امور آموزش درآورده بود(شریف قریشی، ۱۳۷۱: ۲۵۹). درهمین زمان و درپی سختگیریهایی متوکل متوجه امام(علیه السلام)و فعالیت های ایشان(طبق گزارشان واصله)که درمدینه زندگی می کرد، شد و دستور داد تا امام(علیه السلام)را به سامرا آورند. این بداندلیل بود تابتواند از نزدیک رفت وآمدهای شیعیان را کنترل کند(جعفریان، ۱۳۶۸، ج ۲: ۱۴۳)؛ زیرا اگر امام در مدینه اقامت می کرد و خلیفه به او دسترسی نداشت، قطعا برای حکومت جابران او خطر جدی داشت(معارف، ۱۳۸۴: ۱۲۸).

۲-۱-۳-فعالیت های امام در سامرا

بعداز انتقال امام(علیه السلام) به سامرا و اهانت هایی که به اوشد، ازجمله اینکه متوکلایشان را قبل از ورود به سامرا در خان صعالیک(کاروانسرای گدایان)سکونت دادو بعدازچندی منزلی را برای امام(علیه السلام)معین کردند. این واقعه در سال ۲۳۳- قاتفاق افتاد. امام هادی (علیه السلام)بیشترین دور زندگی خود را تحت مراقبت های امنیتیو زیر فشارهای روانی در منزلی در سامرا سپری کردند و جاسوسان وخبرچینان حکومت خان ایشان را تحت نظر گرفته و تمام رفت وآمدهایایشان را کنترل می کردند؛ اما آنطورکه در تاریخ آمده، امام(علیه السلام)برنام تعین کارگزاران و نمایندگان-که پدرش اجرا می کرد -را ادامه داد و نمایندگان و وکلایی در مناطق و شهرهای مختلف منصوب کرد. بدین وسیله، یک سازمانارتباطی هدایت شده و هماهنگ به وجود آورد که هدف های یادشده راتامین می کرد. (مولوی نیا، ۱۳۸۵: ۴۵۵). بدین ترتیب امام(علیه السلام)در سامرا هم حتیباوجود زندانی بودن از هدایت شیعیان غافل نبود.

۲-۳-مکتب های کلامی

در عصر امام هادی(علیه السلام)مکاتب عقیدتی متعددی همچون معتزله، رواج یافت وآراء و نظریات کلامی فراوانی در جامعه اسلامی پدید آمد. ضمن آنکه بازار مباحثی چون جبر و تفویض، امکان یا عدم امکان رویت خدا، جسمیت خداوند وامثال این ها داغ بود.

نفوذ آراء و نظریات باطل از این راه در محافل شیعه، ضرورت هدایت ورهبری فکری شیعیان را ازسوی امام شدت می بخشید. مطالعه و بررسی حیاتعلمی امام هادی(علیه السلام)نشان می دهدکه اکثر مناظرات ایشان پیرامون این گونه موضوعات کلامی بوده و روایات متعددی ازآن حضرت دراین زمینه نقل شدهاست که برتری مبانی اعتقادی شیعه را به روشنی ثابت می کند. به عنواننمونه، می توان از نام امام (علیه السلام)یاد نمودکه در پاسخ به سوال مردم اهواز و دربار موضوع جبر و تفویض نگاشته شد و طی آن با بیان روشن و قاطع، نظردرست را که نه جبر می باشد و نه تفویض، اثبات کرده است(همان: ۴۵۸ وجعفریان، ۱۳۷۱، ج ۲: ۱۶۲).

۳-۳-میراث های معنوی امام هادی(علیه السلام)