فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش امام باقر(ع)و امام صادق(ع)در فرهنگ و تمدن اسلامی :

۱- مقدمه

امامان معصوم (ع)، پس از رحلت پیامبر اسلام که فرهنگ و تمدن اسلامی را پایه ریزی فرمود، در طول حیات پربرکت خویش و با توجه به مقتضیات زمانی موجود، در شکل گیری فرهنگ و تمدن اسلامی، نقش تأثیرگذاری ایفا نمودند. دراین بین و در بین امامان معصوم (ع)، حضرت علی (ع)، امام حسن (ع)، امام حسین (ع) و امام سجاد (ع)، بسترهای مناسب را فراهم کردند هرچند در این راستا با جهالت و ضلالت و جعل حدیث و دشمنی های آشکار و پنهانی مواجه بودند و موفق به تکوین فرهنگ و تمدن اسلامی آن چنان که بایدوشاید، نشدند. امیرالمؤمنین (ع) که به تعبیر پیامبر (ص) باب مدینه علم بود، جاهلان مانع نشر علوم آن حضرت می شدند. امام حسن (ع)، امام حسین (ع) و امام سجاد (ع) نیز با خلفای ظالم و مکار مواجه بودند. قیام امام حسین (ع)، نهضت و جنبش فکری در جامعه ایجاد کرد و امام سجاد (ع) در قالب راز و نیاز و تعلیم آن به دیگران، این جنبش را فعال نموده و ادامه دادند. پس از ایشان، امام باقر (ع) و امام صادق (ع)، زمینه را برای رشد فرهنگ و تمدن اسلامی، مساعد دیده ازاین رو با شکافتن مسائل علمی و بحث از فنون مختلف، جویندگان و تشنگان حقیقی را سیراب نمودند. می توان گفت که بهترین موقعیت و شرایط یک نهضت و قیام بزرگ علمی در زمان امام باقر (ع) و سپس امام صادق (ع) به وقوع پیوست و این موقعیت باعث شد تا آن امامان بزرگوار، به نشر و اشاعه حقایق و معارف الهی پرداخته و مشکلات علمی را تشریح و جنبش علمی دامنه داری را به وجود آورده و مقدمات تأسیس یک دانشگاه بزرگ اسلامی را که در دوران امامت امام صادق (ع) به اوج رسید، پی ریزی کنند؛ بنابراین در این مقاله، سعی شده است تا حد امکان، به نقش امام باقر (ع) و امام صادق (ع) در فرهنگ و تمدن اسلامی پرداخته شود.

۲- شمه ای از زندگانی امام باقر (ع) و امام صادق (ع)

۲-۱) امام باقر (ع)

امام محمد بن علی (ع)، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب (ع)، امام پنجم از ائمّه اثناعشر و یکی از چهارده معصوم است. حضرت باقر (ع) از سوی پدر، نوه امام حسین (ع) و از سوی مادر، نوه امام حسن (ع) است. مادرشان فاطمه دختر امام حسن (ع) بود، ازاین رو در حقّ او گفته اند: علویی بود که از دو سوی علوی بود و فاطمی بود که از دو سوی فاطمی بود (ابن شهر آشوب، ، ج ۴، ص ۲۰۸). همه منابع محل تولد آن حضرت را مدینه نوشته، ولی در سال ولادتشان اختلاف دارند. بیشتر منابع شیعی تولد آن حضرت را در هجری دانسته اند (کلینی، ، ج ۱، ص ۴۶۹). امام باقر علیه السلام میانه بالا و گندمگون و لاغر میان بود. پوستی شاداب و نرم و مویی مجعد داشت. صدایش نیکو بود و بر گونه اش خالی دیده می شد (ابن شهر آشوب، ، ج ۴، ص ۲۱۰)، محمد بن منکدر ایشان را تنومند وصف کرده است (شیخ مفید، ، ج ۲، ص ۱۶۱). ابن سعد، نخست با نقل خبری از استاد خود واقِدی تاریخ رحلت آن حضرت را سال و مدت عمرشان را سال ذکر می کند، سپس می گوید که رحلت ایشان را در و هم دانسته اند (ابن سعد، بی تا، ج ۵، ص ۲۳۸) ابن اثیر نیز عمر حضرت باقر علیه السلام را سال ثبت کرده و سال را نیز نسبت داده است (ابن اثیر، ، ج ۵، ص ۱۸۰). امّا بیش تر مورخان شیعی و سنی وفات آن حضرت را در و اکثر سیره نویسان شیعه عمر وی را سال دانسته اند (مجلسی، بی تا، ج ۴۶، ص ۲۱۲-۲۱۹).

امام باقر (ع) در علم، زهد، عظمت و فضیلت سرآمد همه بزرگان بنی هاشم عصر خویش بود و مقام بزرگ علمی و اخلاقی ایشان، مورد تصدیق دوست و دشمن بود. لقب آن حضرت «باقر» است که حضرت رسول اکرم (ص) به ایشان عطا فرمود و در مورد ایشان فرمودند: «یَبقر العلم بقْرًا » (او می شکافد علم دین را شکافتنی) (مجلسی، بی تا، ج ۴۶، ص ۲۲۲) امام باقر (ع) در سخنان خود، اغلب به آیات قرآن مجید استناد نموده از کلام خدا شاهد می آورد و می فرمود: «هر مطلبی گفتم، از من بپرسید که در کجای قرآن است تا آیه مربوط به آن موضوع را معرفی کنم» (طبرسی، ، ص ۱۷۶). جابربن یزید جعفی که از موثقین راویان و اعاظم ناقلین احادیث است می گوید: «عندی خمسون ألف حدیثٍ، ما حدّثتُ منها شیئاً، کلُّها عن النبی (ص) من طریقِ أهل البیت (نزد من پنجاه هزار حدیث موجود است که من یکی از آن ها را هم بیان ننموده ام، همه آن احادیث از پیغمبر اکرم (ص) است از طریق اهل بیت (ع)) و محمد بن مسلم هم از حضرت امام باقر سی هزار حدیث روایت کرده است (ابن شهر آشوب، ، ج ۴، ص ۱۹۵). همچنین جعفی هر گاه می خواست سخنی در باب علم به میان آورد، می گفت: «جانشین خدا و میراث دار دانش پیامبران محمد بن علی برایم این گونه گفت» (شیخ مفید، ، ج ۲، ص ۱۶۰). ابواسحاق سبیعی از دیگر فرهیختگان این دوره، آن قدر نظرات علمی امام را درست می پندارد که وقتی از او در مورد مسئله ای می پرسند، پاسخ را از زبان امام می گوید و می افزاید: «او دانشمندی است که هرگز کسی بسان او ندیده ام» (شیخ مفید، ، ج ۲، ص ۱۶۱). عبدالله بن عطأ که یکی از شخصیتهای برجسته و دانشمندان بزرگ عصر امام بود، می گوید: «من هرگز دانشمندان اسلام را در هیچ محفل و مجمعی به اندازه محفل محمد بن علی از نظر علمی حقیر و کوچک ندیدم. من «حکم بن عتیبه» را که در علم و فقه مشهور آفاق بود، دیدم که در خدمت محمد باقر مانند کودکی در برابر استاد عالی مقام، زانوی ادب برزمین زده شیفته و مجذوب کلام و شخصیت او گردیده بود (مدیر شانه جی، ، ص ۶۷). ذهبی نیز درباره امام باقر (ع) می نویسد: از کسانی است که بین علم و عمل و آقایی و شرف و وثاقت و متانت جمع کرده و برای خلافت اهلیت داشت (ذهبی، ، ج ۴، ص ۴۰۲).

۲-۲) امام صادق(ع)

جعفر بن محمد بن علی بن حسین (ع) ششمین امام شیعه و پنجمین امام از نسل امیرالمؤمنین (ع)، کنیه اش ابوعبدالله و لقب مشهورش «صادق «است و چون فقیهان و محدثان معاصر او که شیعه هم نبوده اند، حضرت را به درستی حدیث و راستگویی در نقل روایت ستوده اند، به لقب «صادق «شهرت یافته است (شهیدی، ، ص ۳). نام مادر او فاطمه یا قریبه و کنیه اش ام فروه بود (شهیدی، ، ص ۵). دوازده سال از عمر وی با جدش و سال نیز با پدرش همزمان بود و دوران امامتش سال بود (طبرسی، ، ص ۵۱۴).

۳- ویژگی های سیاسی اجتماعی روزگار امام باقر (ع) و امام صادق (ع)

روزگار امام باقر (ع) بستری آماده برای نشر احکام دین و اسلام بود. این هنگام، برای امام باقر (ع) فرصتی شایسته بود تا چهره زیبای حقایق دینی را از پس پرده های اوهام و خرافات اموی بیرون آورد و به مردم نشان دهد زیرا دراین روزگار، اندک گشایشی پدید آمد که عصر انتشار فقه آل محمد یا به تعبیر دیگر، روزگار تعلیم و تدریس فقه جعفری بود (شهیدی، ، ص ۶۰).

اما موقعیت سیاسی – اجتماعی امام صادق (ع) از میان ائمه علیهم السلام یک موقعیت کاملاً استثنایی بود؛ زیرا آن حضرت در مقطعی از زمان می زیسته که می توان آن را «دوران بحران قدرت سیاسی» نامید. این بحران خود زمینه مناسبی برای انجام کارهای علمی و فرهنگی ایجاد نمود. دوران امام صادق مصادف بود با ضعیف شدن و سپس درهم ریختن حکومت مروانیان و همچنانکه آزادی های سیاسی را فراهم آورد و در گوشه و کنار مقدمات قیام های دینی و دسته بندی علیه حاکمان آماده گردید، آزادی بحث های علمی را در شاخه های گوناگون نیز موجب شد (شهیدی، ، ص ۴۷). امام صادق (ع) حدود ۷ سال با حکام بنی امیه هم عصر بود که در این دوران آن ها با رقیبان سیاسی خود از بنی عباس در جنگ و ستیز نظامی به سر می بردند و فرصت کنترل اوضاع سیاسی و فرهنگی را نداشتند. گرچه بنی عباس در این مدت از درگیری نظامی با بنی امیه فارغ شده بودند، اما با قیام های پی درپی علویان مواجه بوده و بر اوضاع سیاسی به طور کامل مسلط نشده بودند، از این رو، پایه های حکومتشان سست و لرزان بوده و قدرت پرداختن به مسائل دیگر و کنترل اوضاع سیاسی را نداشتند. چنین موقعیتی برای حضرت امام صادق (ع) و شاگردان او زمینه نشر فرهنگ و معارف دینی را فراهم کرده بود (پیشوایی، ، صص ۳۸۲-۳۹۰).

۴- امام باقر (ع)، امام صادق (ع) و شیوه های علمی و عملی

همه مؤلّفان چه شیعه و چه سنّی سبب ملقب شدن امام باقر (ع) را به «باقر»، دانش فراوان او دانسته اند؛ و غالباً این نامگذاری را از پیامبر اکرم (ص) می دانند که جابربن عبداللّه انصاری از آن حضرت نقل کرده است (ابن قتیبه، ، ج ۱، ص ۲۱۲). ابن عماد، آن حضرت را از فقهای مدینه برشمرده که به سبب دانش فراوان و شناختن ریشه و درون آن، او را باقر خوانده اند (ابن عماد، ، ج ۱، ص ۱۴۹). ابن خلّکان، صَفَدی و ذهبی نیز همین توضیح را آورده اند (ابن خلکان، ، ج ۳، ص ۳۱۴). محمد شهرستانی، صاحب کتاب الملل و النحل، از علمای بزرگ اهل سنت، وقتی به عظمت علمی امام صادق (ع) می رسد، درباره ایشان چنین می گوید: امام صادق (ع) دارای علمی جوشان و حکمت فراوان و زهد خالص بود. . . مدتی در مدینه ساکن بود و شیعه و دوستان خود را به افاده اسرار علوم، مشرف داشت. پس به عراق آمد و مدتی آن دیار را مخزن کمالات خود ساخت (شهرستانی، ، ج ۱، ص ۲۱۸).

در زیر به چند مورد از شیوه های علمی و عملی امام باقر (ع)، امام صادق (ع) می پردازیم:

۴-۱) حرکت بر اساس مقتضیات زمان

برای پرورش درست انسان ها، پیش از هر چیز باید با مقتضیات زمان آشنا بود و هم سو با مقتضیات زمان، برنامه ریزی کرد. امام باقر (ع) و سپس امام صادق (ع) نیز به خوبی از این نکته آگاه بودند. ایشان بر اساس شرایطی که در روزگارشان پدید آمده بود، شیوه پرورشی و آموزشی خود را کتاب و بیان و قلم قرار داده و از آنجا که اوضاع زمان خویش را به درستی، درک و شیوه پرورشی خود را هم سو با روزگار خویش، تنظیم کرده بودند، در کار خویش موفق شدند و میراث بزرگی از دانش و اخلاق را برای بشریت به یادگار گذاشتد (طقوش، ، ص ۶۹). شهید مطهری در این باره می نویسد: آن هدفی که در دوره امام حسین (ع)، شمشیر انجام می داد، در دوره امام صادق (ع) درس، کتاب، بیان و قلم انجام می دهد. شرایط زمانی امام صادق (ع) با شرایط زمانی امام حسین (ع) دوتاست. در شرایط زمانی امام حسین فقط یک یزید قلدر در مقابل اسلام است. اسلام مسئله ای ندارد جز اینکه با این قلدر روبه روست، ولی در زمان امام صادق (ع) علاوه بر قلدرها که باید با آنها مبارزه کرد و مبارزه می کردند مهم تر از مبارزه با قلدرها، مبارزه با گروه های فکری انحرافی است (مطهری، ، صص ۱۹۱-۱۹۲). در آن جو، ملحدها، زندیق ها، ماتریالیست ها و مادیین به وجود آمدند، مکتب خودشان را تشیکل دادند و آزادانه به نشر عقاید خود می پرداختند. مسیحی ها آزادانه حرفشان را می زدند، صائبی ها عقاید خود را می گفتند، زردشتی ها و یهود نیز هر کدام، افکار عقاید خود را بازگو می کردند. حال در چنین زمانه ای، وظیفه، چه ایجاب می کند؟ آیا امام صادق (ع) می تواند بگوید من همان راهی را می روم که جدم حسین بن علی (ع) رفت؟ نه اگر امام حسین در زمان امام صادق بود همان را عملی می کرد، یعنی شیوه پرورش خود را نشر علم، بازگویی عقاید صحیح و پرورش شاگردان قرار می داد (مطهری، ، صص ۱۹۱-۱۹۲).

۴-۲) استفاده بهینه از فرصت ها

زمان امام باقر (ع)، یعنی دهه های آخر قرن اوّل و دهه های اوّل و دوم قرن دوم هجری، زمان ظهور فقهای بزرگ مخصوصاً در مدینه بود. در این دوران، مسلمانان که از فتوحات خارجی و جنگهای داخلی تا حدودی فراغت یافته بودند واز اطراف و اکناف سرزمین های اسلامی برای فراگرفتن احکام الهی و فقه اسلامی به مدینه، روی می نهادند. فقها و محدّثان بزرگی از جمله سعیدبن مسیّب (م ۹۴)، عروه بن زبیر (م ۹۴)، خارجه بن زیدبن ثابت (م ۹)، ربیعه الرأی (م ۱۳۶)، سفیان بن عیَیْنه و محمّدبن شهاب زُهْری (م ۱۲۴) در این شهر جمع بودند. بخصوص که منع کتابت حدیث در زمان عمربن عبدالعزیز لغو شده بود (عسکری، بی تا، ج ۲، ص ۴۴).

در این دورانِ شکوفایی فقه و حدیث بود که دانش و معرفت امام باقر (ع) و نیز فرزند او امام صادق علیه السلام، بر همگان آشکار شد و اصول و مبانی کلام و فقه و سایر معارف دینی شیعه که این دو امام بیش از همه مبیّن آن بودند، تدوین و توسّط راویان و شاگردان ایشان به عالم پراکنده شد. بسیاری از مجتهدان و مؤسّسان مذاهب فقهیِ دیگر از این دو امام فیض برده اند. نسایی از محدّثان بزرگ اهل سنّت آن حضرت را از «فقهای بزرگ تابعین» در مدینه شمرده است (ذهبی، ، ج ۴، ص ۴۰۳) و به گفته او، همه حافظان حدیث در استناد و احتجاج به قول آن حضرت اتّفاق دارند. ذهبی او را جامع مقام علم و عمل و بزرگی و شایسته مقام خلافت دانسته است (ذهبی، ، ج ۴، ص ۴۰۲). شیخ مفید در باره جایگاه علمی آن حضرت می نویسد که بازماندگان صحابه و بزرگان تابعان و رؤسای فقهای مسلمانان از آن حضرت در مسائل دینی روایت کرده اند. به نوشته او، امام اخبار پیشینیان و پیامبران را روایت می کرد. مردم از او در باب مغازی و سیرت و سنّت رسول (ص) حدیث می آموختند و در مناسک حجّ که از پیامبر نقل می کرد، بر او اعتماد داشتند و از ایشان تفسیر قرآن برمی نوشتند (شیخ مفید، ، ج ۲، ص ۱۵۷). از عبداللّه بن عطاء مکّی نقل شده است که دانشمندان را در هیچ مجلسی کوچکتر از آن ندیده ام که در محضر ابوجعفر دیده ام؛ حکم بن عتَیبْه (از فقهای بزرگ کوفه، متوفی ۱۱۵) (ذهبی، ، ج ۵، ص ۲۰۸-۲۱۳) را در پیشگاه او به سان شاگردی نزد استاد دیدم (شیخ مفید، ، ج ۲، ص ۱۰۶). در زمان حضرت امام صادق (ع)، پایه های حکومت امویان، در اثر قیام های هواداران آل علی و آل عباس، در سراسر بلاد اسلامی، سست گردید و سرانجام این حکومت در سال ۱۳۲ ساقط شد و عباسیان بر مسند خلافت نشستند. در این میان، زمینه مساعدی برای نشر حقایق اسلامی فراهم آمد و امام صادق (ع) توانست هزاران تن از مسلمانان مستعد را با روح تعلیمات اسلامی آشنا کند و معلومات دینی وسیعی (در الهیات، فقه، حقوق، سیاست، اخلاق و. . .) در اختیار جامعه اسلامی، به ویژه طرف داران آل علی (ع) قرار بدهد (حکیمی، ، ص ۱۳۰)».

۴-۳) پرورش شاگردان و دانشمندان اسلامی

گزینش و پرورش گروهی از دانشمندان اسلامی بر مبنای دیدگاه های امام باقر (ع) و گسیل کردن آنان به شهرهای بزرگ اسلامی به منظور ارائه درست نظریات آن حضرت و در نتیجه خنثی کردن تبلیغات دراز مدت امویان در معرفی اهل بیت پیامبر صلّی اللّه علیه وآله وسلّم و نیز نفی گرایش های غلو آمیز برخی از پیروان اهل بیت، برخورد صریح و قاطع با غالیان و اظهار بیزاری از سران آنان، از جمله مغیره بن سعید و بیان بن سمعان جزو اقدامات مهم ایشان به شمار می رود (کشی، ، ج ۱، ص ۲۲۳-۲۲۸). همچنین، شاگردان امام صادق (ع) را تا چهارهزار تن نوشته اند و مقصود کسانی هستند که در مدت افاضه امام از او علم فراگرفته اند نه اینکه همه آنها هر روز در محضر او حاضر شوند. شهیدی به نقل از کتاب کشف الغمه می نویسد شماری از تابعین از او روایت کرده اند که از جمله آنان: یحیی بن سعید انصاری، ایوب سختیانی، ابان بن تغلب، ابوعمرو بن العلاء و یزید بن عبدالله است و از ائمه، مالک بن انس، شعبه بن الحجاج، سفیان ثوری، ابن جریح، عبد الله بن عمرو، روح بن قاسم، سفیان بن عیینه، سلیمان بن بلال، اسماعیل بن جعفر، حاتم بن اسماعیل، عبدالعزیز بن مختار، وهب بن خالد و ابراهیم بن طهمان اند که از او روایت دارند. جابر بن حیان کوفی را نیز از شاگردان امام صادق (ع) شمرده اند (شهیدی، ، ص ۶۵).

۴-۴) امام باقر (ع) و امام صادق (ع) و پرورش شاگردان ویژه

از معروف ترین یاران و شاگردان امام باقر (ع)، علاوه بر جابر بن یزید و ابان بن تغلب، می توان از کسانی چون ابوحمزه ثمالی، حُمران بن اَعْیَن، محمد بن مسلم ثَّقفی، زُراره بن اَعْین، معروف بن خرّبوذ، بُرَیْد العِجْلی، ابوبصیر اسدی و فُضیل بن یَسار نیز نام برد. به ابوحمزه ثمالی کتاب هایی در حدیث و تفسیر نسبت داده شده و گروهی از بزرگان اهل سنّت از او اخذ حدیث کرده اند. جابر بن یزید که به گفته خود فقط ، حدیث از امام باقر (ع) فرا گرفته بود (مجلسی، بی تا، ج ۴۶، ص ۳۴۰). از آن حضرت غالباً با عنوان «وصّی الاوصیاء و وارث علم الانبیاء» یاد می کرد (اربلی، ، ج ۲، ص ۳۳۷).

اما شاگردان امام صادق (ع)، فراوان بودند و هر کدام به اندازه گنجایش خویش، از دانش و معنویت حضرت بهره بردند. در این میان، آن حضرت شاگردان ویژه ای نیز داشته است که آنان را برای رسالت هایی مهم تر پرورش داده بود. در واقع، این شاگردان، در میان دیگر شاگردان حضرت، شاخص بودند و هنگام اختلاف آرا در میان آنها و دیگر شاگردان، نظر آنها حجت و مقدم بود. دانشمندان از هیچ یک از اهل بیت رسول خدا به مقدار آنچه از امام صادق روایت دارند نقل نکرده اند و هیچ یک از آنان شاگردانی به اندازه شاگردان او نداشته اند و روایات هیچ یک از آنان برابر با روایتهای رسیده از او نیست. اصحاب حدیث نام راویان از او را ۴۰۰۰ تن نوشته اند (شهیدی، ، ص ۶۱).

امام صادق (ع) در باره شاگردان خاص خود می فرماید: «جز زراره و ابوبصیر لیث مرادی و محمد بن مسلم و برید بن معاویه عجلی، کسی ولایت ما و احادیث پدرم را زنده نکرد. اگر اینها نبودند، کسی از ما و احادیث ما اطلاع پیدا نمی کرد. » در میان این افراد، کسانی بودند که امام صادق (ع) آن ها را به عنوان مرجع برای شیعیان خود معرفی می فرمود، به طوری که در جواب یکی از شیعیان خود که از آن حضرت می پرسد: «هنگامی که برای ما سؤالی پیش آمد، به چه کسی مراجعه کنیم؟ می فرماید: به سراغ ابوبصیر برو (جعفریان، ، صص ۲۳۳-۲۳۴)».

۴-۵) امام باقر (ع) وامام صادق (ع) و فراهم آوردن فضای آزاداندیشی

آزادی، برترین سازوکار فعال کردن همه توانایی ها و ظرفیت های انسانی است. هیچ کس نمی تواند در جامعه محروم از آزادی خدمت کند، توانایی هایش را پویا و موهبت های الهی را بالنده سازد (صدر، ، ص ۲۴).

حضرت امام باقر (ع) و همچنین امام صادق (ع) برای دست یابی به هدف ها و نیز اجرای مقاصد دیگری که برخود فرض می دید، گذشته از برپایی حلقه های متعدد درس عمومی و خصوصی، به مناظره با دانشمندان برجسته شهرهای اسلامی و پیشوایان فکری فرَق مهم آن روزگار و عالمان سایر ادیان و برخی مدعیان راهبری معنوی مردم عنایت خاصی داشت. هم چنین از مراسم حجّ برای گفتگو با مسلمانان مناطق مختلف اسلامی بهره فراوان می بردند (مجلسی، بی تا، ج ۴۶، ص ۲۳۳-۲۸۶).

۴-۶) تشویق شاعران متعهد

شعری که از ارزش هنری شایسته ای برخوردار باشد، می تواند به فرهنگ و مذهب نیز خدمت کند. امام باقر (ع) در مورد شعر به شاعران احترام قائل بودند طوری که شاعرانی چون کُمَیْت را که با سرودن اشعار در نشر افکار شیعه تلاش می کردند، تشویق می کرد (کشی، ، ج ۱، ص ۲۰۷-۲۰۸).

در خبری آمده است که مردم دیدند که کثُیّرعزه سواره و امام باقر (ع) پیاده می رفتند. به کُثّیر اعتراض شد. او گفت: امام به من چنین دستور داده. من سواره باشم و مطیع او بهتر است که عاصی بر او باشم و پیاده (طقوش، ، ص ۱۹۹).

امام صادق (ع) نیز به این امر مهم توجه داشت. آن امام بزرگوار و رهبر بیدار، شاعران حق گو و مبارز را که در برابر دستگاه های ستم و دربارهای جور می ایستادند و جنایات آنان را نکوهش می کردند و شعر خویش را در اجتماع می پراکندند، همواره تشویق کرد و آنان را گرامی می داشت و جامعه را نیز به بزرگداشت آنان فرامی خواند (حکیمی، ، صص ۱۳۶-۱۳۷).

۵- تبیین تفسیر، حدیث و کلام

مختصر فعالیت های علمی امام باقر (ع) و امام صادق (ع)، به شرح زیر است:

۵-۱) تفسیر

از جمله تلاش های ارزنده علمی امام باقر (ع)، تبیین مسائل کلامی و معارف دینی بود، زیرا در زمان آن حضرت، بحث های کلامی خوارج، رواج یافته بود و امام (ع) با شرح بسیاری از خطبه های حضرت علی (ع) در زمینه های توحید و صفات الهی، به بسط معارف اسلامی می پرداخت. علاوه بر آن، ایشان با جمع آوری احادیث ثقه، به دنبال آن بودند که روش فهم احادیث را در متن، به صحابه و دیگر دانشمندان عصر بیاموزند (رفیعی و آقایی، ، ص ۲۳).

امام باقر (ع) بخشی از وقت خود را به بیان مباحث تفسیری اختصاص داده بود که برگزاری جلسات تفسیر و پاسخ به سؤالات و شبهات دانشمندان و سایر مردم از جمله آنهاست. گفته می شود امام باقر (ع) کتابی در تفسیر قرآن نوشته است که محمد بن اسحاق ندیم در کتاب الفهرست، از آن نام برده است (ابن ندیم، بی تا، ص ۵۹).

امام باقر (ع)، معرفت و شناخت قرآن را منحصر در اهل بیت می دانست. چرا که آنان هستند که می توانند محکمات قرآن را از متشابها