---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل شاخصه های ائم? باطل از منظر حضرت زهرا با تأکید بر خطب? فدکیه :

۱. مقدمه

خطبه بلند و پرمعنای حضرت زهرا (س) در مسجد مدینه که به «خطبه فدکیه» معروف است، به دلیل معارف ناب و نکته های ژرف و آموزه های فراوانی که در آن است از نفیس ترین میراث دینی و معارفی حضرت زهرا (س) به شمار می رود.

در فرهنگ شیعه، «فدک» نماد معنایی بزرگ است، که هرگز در محدوده یک قطعه زمین نمی گنجد و همین معنا رمزی است که درگیری را از مخاصمه سطحی و محدود، به مبارزه ای عمیق تبدیل کرد. منازعه فدک در واقع، فریاد اعتراض یادگار رسول خدا (ص) به انحراف پدید آمده در جهان اسلام است، «خطبه فدک» علاوه بر قاطعیت فاطمه زهرا (س) در حق خواهی نسبت به ارث خویش، بیش از پیش بیان روشن دفاع از حضرت علی (ع) و انتقاد از بی وفایی و خیانت مردمان نسبت به حق صریح اهل بیت: است.

امام شناسی یکی از تکالیف بزرگ و مهم اسلامی است. لذا حضرت زهرا (س) وظیفه دارد که پس از معرفت خدای متعال و پیامبر، امام و رهبر دینی و آسمانی را به مردم معرفی کند؛ اما در کنار شناخت مفهوم «امام حق» شناخت مفهوم «امام باطل» از ضروریات است، به گونه ای که اگر انسان در تشخیص امام حق و باطل دچار اشتباه شود، خسران او حتمی است. مفاهیم متقابل به مصداق قاعده «تُعْرَفُ الأشیاءُ بأضْدادِها»، کلید مهمی برای فهم یکدیگرند. شناخت مفهوم «امام باطل» در خطبه فدکیه ما را به شناخت هر چه بیشتر مفهوم «امام حق» رهنمود می سازد. این پژوهش در صدد است به تبیین مفهوم «امام باطل» از منظر حضرت زهرا (س) بپردازد و به پرسش های زیر دست یابد:

ویژگی های ائمه باطل چیست؟

شگرد ائمه باطل در دعوت به گمراهی چیست؟

پیامد های پذیرش دعوت ائمه باطل چیست؟

۲- واژه شناسی «امام»

«امام» از ریشه [أمم] مهموز الفاء و مضاعف است و در لغت به معانی زیر آمده است: الف) آنچه مورد اقتدا و تبعیت قرار گیرد «کلُّ مَن اُقتُدِیَ بِه، و قُدِّمَ فی الاُمور» (فراهیدی، ۱۴۱۰، ج۸، ۴۲۸؛ ابن فارس، ۱۴۰۴، ج۱، ۲۱) ب) مقدّم (ابن منظور، ۱۴۰۴، ج۱۲، ۲۴-۲۵) ج) قیّم و سرپرست (طریحی، ۱۳۷۵، ج۶، ۱۰) د) طریق و راه (همان). سه معنای مذکور بی ارتباط با یکدیگر نیستند و مفاد لغوی واژه، مطلق است و شامل هر فردی می شود که نسبت به عدّه ای، مقدّم، مقتدا و سرپرست است (یزدی مطلق، ۱۳۸۷، ص ۴۵).

۳- سند خطب فدکیه

این خطبه از جمله خطبه های مشهوری است که عامه و خاصه با سندهای معتبر از حضرت زهرا (س) روایت کرده اند. از جمله احمد بن عبدالعزیز جوهری در تألیف خود به نام «سقیفه و فدک» بنا به نقل ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه، به چهار طریق این خطبه را روایت کرده است:

۱- جوهری از محمد بن زکریا از جعفر بن محمد بن عماره از پدرش از حسن بن صالح بن حی از دو تن از اهل بیت بنی هاشم از زینب دخت امیرالمؤمنین از مادرش صدیقه طاهره (س).

۲- جوهری از جعفر بن محمد بن عماره از پدرش از جعفرب ن محمد بن علی بن الحسین (ع)

۳- جوهری از عثمان بن عمران فجیعی از نائل بن نجیح از عمر بن شمر از جابر جعفی از ابی جعفر محمد بن علی (امام باقر ).

۴- جوهری از احمد بن محمد بن یزید از عبدالله بن حسن، معروف به عبدالله محض بن فاطمه بنت الحسین و ابن الحسن المثنی. (ابن ابی الحدید، ۱۳۸۵، ج۱۶، ص۲۱۰)

علی بن عیسی اربلی از بزرگان علمای امامیه در کشف الغمه چنین گفته است: من خطبه را از کتاب سقیفه تألیف احمد بن عبدالعزیز جوهری نقل می کنم و این، نسخه ای قدیمی است که در سال ۳۲۲ بر مؤلف قرائت و تصحیح شده که با سند های مختلف روایت کرده است. (مراد سند های مذکور است) (اربلی، ۱۳۸۱، ج۲، ص ۳۰۴ ).

مسعودی نیز در کتاب مروج الذهب به خطبه فدکیه اشاره نموده است. (مسعودی، ۱۳۶۵، ص۱۲). ابوالفضل احمد بن ابی طاهر از دانشمندان عصر مأمون عباسی نیز در کتاب بلاغات النساء آن را به چند سند روایت کرده است. (احمد ابن ابی طاهر، بی تا، ص ۲۶)

از طریق خاصه، سید مرتضی در کتاب شافی خطبه را به دو طریق نقل فرموده است (طوسی، ۱۳۹۴، ج۳، صص۳۹-۱۴۰):

ابن طاووس (م۶۷۳ ه. ق) در کتاب طرائف قسمتی از خطبه را که در احتجاج طبرسی است از سعد بن شهروه در کتاب فائق از شیخ حافظ ثقه و معظم (نزد عامه) احمد بن موسی مردویه اصفهانی ازکتاب مناقب وی از اسحاق بن عبیدالله از شرقی بن قطام از صالح بن کیسان از زهری از عایشه روایت کرده است.

شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه (م ۳۸۱ ه. ق) روایت کرده می گوید: خبر داد ما را علی بن حاتم از محمد بن اسلم از عبدالجلیل یاقطانی از حسن بن موسی خشاب از عبدالله بن محمد علوی از رجالی یاقطانی از حسن بن موسی خشاب از عبدالله بن محمد علوی از رجالی از اهل بیت از زینب دختر امیرالمؤمنین (ع) از حضرت زهرا (س).

بدین سان بزرگان از دانشمندان امامیه و عامه اشکالی به سند روایت نکرده اند؛ مگر این که معاندینی از دشمنان اهل بیت آن را به ابوالعینا محمد بن قاسم اهوازی بصری نسبت داده اند (حسینی زنجانی، ۱۳۸۸، ص ۱۹). اعتبار این خطبه نیز به جهت نقل مشایخ امامیه (به ویژه سید علم الهدی) و دانشمندان عامه، موجب حصول درجه اعلای اطمینان به این خطبه شریف است.

۴- فدک

«فدک» قریه آباد و حاصل خیز نزد یهودیان بود، که در نزدیکی مدینه قرار داشت و فاصله آن تا مدینه دو تا سه روز و تا خیبر یک روز راه می شد. فدک از طریق صلح و بدون جنگ به پیامبر رسید. سرزمین فدک نسبتاً وسیع بود و سالیانه مبلغ قابل توجهی عایدات داشت. عواید سالیانه فدک را از بیست و چهار تا هفتاد هزار دینار برآورد کرده اند (صدر، ۱۳۶۰، ص۳۲/ خزعلی، ۱۳۸۵، ص۵۸) پس از آنکه «فدک» در ملک پیامبر قرار گرفت، بنا بر روایات متعدد تاریخی به دستور الهی (وَ آتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ) (الاسراء: ۲۶) «فدک» به حضرت زهرا (س) بخشیده شد (طبرسی، ۱۳۷۲، ج۶، ص۶۳۳ / سیوطی، ۱۴۰۴، ج۴، ۱۴۴) و سپس علی (ع) مأمور شد که سند آن را بنویسد و غلام پیامبر و «ام ایمن» و حضرت علی (ع) بر آن شهادت دادند و «فدک» در زمان حیات پیامبر به تصرّف حضرت فاطمه در آمد و درآمد حاصله از «فدک» بین فقرای بنی هاشم و مهاجر و انصار تقسیم می شد. (خزعلی، ۱۳۸۵، ص ۵۹) بعد از رحلت پیامبر (ص) بنابر آنچه منابع تاریخی گزارش می دهند: «عمر به ابوبکر گفت: مردم بندگان دنیایند و جز آن هدفی ندارند. تو خمس و غنایم را از علی بازگیر و فدک را از دستش بیرون بیاور. وقتی دست او را خالی دیدند، رهایش می سازند و به جانب تو متمایل می شوند» (موسی خوانساری، ۱۳۸۵، ج۱، ص ۱۵۸). خلیفه اول نیز به منظور جلوگیری از نفوذ اجتماعی حضرت زهرا (س) و حضرت علی (ع) و قدرت گرفتن دوباره بنی هاشم، وکیل حضرت فاطمه را از «فدک» اخراج کرد و فدک را غصب کرد.

۵- بررسی محتوایی خطب فدکیه

همانگونه که ذکر شد خطب فدکیه حضرت زهرا (س) اعتراضی به انحراف وقت و برای برگرداندن خلافت عظمای الهی و اصلاح امتی است که با نادیده گرفتن همه زحمات و خون دل ها می خواهد به جاهلیت نخست خود بازگردد.

وجود «فدک» به نوعی تقویت اقتصادی بنی هاشم بود، چرا که منجر به تقویت موقعیت اجتماعی آنان می شد و در نتیجه از نفوذ اجتماعی بنی امیه، رقیب دیرین بنی هاشم در صحن سیاست مدینه می کاست، همچنین نفوذ اجتماعی و محبوبیت مردمی حضرت زهرا (س) و حضرت علی (ع) را افزایش می داد و این خطری بود که هر قریشی که در مدینه به قدرت می رسید نمی توانست نادیده بگیرد (زورق، ۱۳۸۷، ص۶۴۹).

با غصب «فدک» حضرت زهرا (س) اگر سکوت می کرد، عملاً مشروعیت حکومت جدید را پذیرفته بود و در این صورت امتناع حضرت علی (ع) از بیعت وجاهت اجتماعی خود را از دست می داد. از سویی اگر اعتراض می کرد در موضع دفاع از منافع شخصی خود قرار می گرفت. با این حال حضرت سکوت را جایز ندانست و به جهت اعتراض به عمل حکومت، به ابوبکر مراجعه کرد، حکومت از حضرت برای ادعای خود شاهد خواست و حضرت، ام ایمن و علی (ع) را به عنوان شاهد معرفی کرد، و با اقامه شهود دستور استرداد فدک به حضرت فاطمه (س) صادر شد. اما پس از خروج حضرت فاطمه (س) و مطلع شدن عمر، وی با خشونت، نوشته ابوبکر را از دست حضرت گرفت و آن را از بین برد، ابوبکر این رفتار عمر را توجیه کرد و خطاب به حضرت فاطمه گفت: «یا باید غیر از علی یک شاهد مرد دیگری بیاوری و یا علاوه بر ام ایمن یک زن دیگر شهادت بدهد» (کلینی، ۱۴۰۷، ج۲، ص۴۹۸/ طبرسی، ۱۴۰۳، ج۱، ص ۲۱۵).

هنگامی که گفتگوی های حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) با حکومت بی نتیجه ماند، حضرت زهرا (س) تصمیم گرفت بی واسطه با مردم سخن بگوید و نقاب از چهره پیشوایان باطل کنار بزند؛ از این رو حضرت زهرا (س) در مسجد و در حضور نخبگان سیاسی و توده مردم (اعم از مهاجران و انصار ) سخنانش را با تاریخ و مردم بزند…

حضرت زهرا (س) سخنانش را با ستایش خداوند و سپاس از نعمت های او

سفینه» تابستان ۱۳۹۳، سال یازدهم – شماره ۴۳ (صفحه ۷۹)

سفینه» تابستان ۱۳۹۳، سال یازدهم – شماره ۴۳ (صفحه ۸۰)

پیام آور وحی الهی و مجری احکام الهی است.

۲- ولایت، ولایت به معنای احترام به حق پیشوایی امامی منصوب از سوی خداوند که پیشوای مردم در سیر صعودی خلق به سوی خداست و نیز به معنی استفاده از ظرفیت وجودی او برای تضمین سلامت و صحت این سیر است.

۳- اختیار و حق تعیین سرنوشت هر کس به دست خود او.

۴- مشارکت عمومی.

کوشش های جدی پیامبر ۶ در راه نهادینه کردن این مفاهیم شکل گرفت، ولی پس از او با تضعیف این نهادها، ارتجاع در چهره اسلام بر تاریخ نمایان شد. (زورق، ۱۳۸۷، ص ۴۶۹)

امام هر زمان و هر امت کسی است که از دیگران در انجام دستورات الهی تواناتر، به رمز و راز حیات داناتر، از همه مردم عادل تر، روح او با خودسازی و تقوا از همه زیباتر و در راه معماری جامعه اسلامی از همه خلاق تر باشد. در جامعه اسلامی وظیفه همه شناسایی امام و فرمانبری از او در راه پرستش خدا و رسیدن به سعادت است.

به همین دلیل حضرت زهرا (س) امام را به کعبه تشبیه می کند و می فرماید: مثل امام چون کعبه است (بحرانی، ۱۳۷۸، ص۵۳۳) همان گونه که مردم با عشق و اشتیاق و از روی آگاهی و شناخت و در کمال آزادی و اختیار به سوی کعبه می روند و به دور او طواف می کنند، همان گونه نیز بیعت مردم با امام باید از روی عشق و آگاهی و آزادی باشد و با طواف امت به گرد امام خویش، امور مردم نظم پیدا کند. از همین رو حضرت زهرا (س) ضمن بیان فلسفه احکام از اصل امامت سخن گفت و آن را در کنار عدل و جهاد موجب پیوستن دلها، نظم امور ملّت، ایمنی از تفرقه و عزت اسلام نامید.

فَجَعَلَ اللَّهُ الْإِیمَانَ تَطْهِیراً لَکمْ مِنَ الشِّرْک… وَ الْعَدْلَ تَنْسِیقاً لِلْقُلُوبِ، وَ طَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّهِ، وَ إِمامَتَنَا أَماناً منَ الْفُرْقَهِ، وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ… از آنجا که در عصر فرهنگ شنیداری و ارتباط شفاهی و ضعف فرهنگی اکثریت مطلق مردم، امکان شناخت امام برای همه وجود نداشت، پیامبر به دستور خداوند به مردم کمک کرد، تا در موقعیت های مختلف امام خویش را بشناسند و حتی در گفتگو های خود با مردم به امامانی که در اعصار بعد یکی بعد از دیگری خواهند آمد نیز اشاره کرد.[۱]

در یک تقسیم بندی کلی، طرفداران و پذیرندگان دعوت محمدی را می توان به سه قطب تقسیم کرد:

قطب اول از مجموعه نیروهایی تشکیل می شود که زندگی خود را فدای اسلام کردند و از همه منافع شخصی خود در راه پیروزی اسلام گذشتند. قطب دوم از مجموعه افرادی تشکیل شده بود که اسلام آورده و پا به پای آن نیز پیش رفته اند، هرجا خطر نیست آنها با قدرت و شهامت ایستاده اند و هرجا که خطر سایه انداخته، آنها به نرمی گریخته اند. و گاه در آخرین صفوف سپاه و یا گریزان و پنهان از چشم دوست و دشمن هستند،[۲] حضرت زهرا در بیان اوصاف آنها در خطبه فدکیه می فرماید:… وَ أَنتُمْ فِی رَفَاهِیهٍ مِنَ الْعَیشِ، وَادِعونَ فاکهُونَ آمنُونَ، تَتَرَبَّصُونَ بِنَا الدَّوَائِرَ، وَ تتَوَکفُونَ الْأَخبَارَ، وَ تَنْکصُونَ عِنْدَ النِّزَالِ، وَ تفِرُّونَ منَ الْقِتَال… قطب اول و دوم متشکل از مهاجر و انصار می باشند از طرفداران اسلام هستند.

انصار لقب دو قبیله اوس و خزرج است که از جانب رسول اکرم (ص) به این لقب مشرف شدند؛ زیرا آنان به هنگام مهاجرت حضرت به مدینه به یاری و از آن حضرت قیام کردند. امام علی (ع) در توصیف انصار می فرماید: «به خدا سوگند انصار اسلام را پرورش دادند» خداوند دین خود را به وسیله آنان یاری فرمود و به وسیله آنان اسلام را که در نهان بود، آشکار ساخت. اگر آنان نبودند، مهاجران هرگز توان جنگیدن با قریش و عرب در حمایت از رسول اکرم (ص) را نداشتند. اگر مدینه جایگاه انصار نبود هرگز پناهگاهی برای مهاجران نبود. (ابن ابی الحدید، ۱۳۸۵، ج۲۰، ص ۱۸۴)

حضرت زهرا (س) در بیان ویژگی های انصار در خطبه فدکیه می فرماید: یا مَعَاشِرَ النَّقِیبَهِ وَ یَا عِمَادَ الْمِلَّهِ وَ حِصْنَهِ الْإِسْلَام… وَ أَنْتُمْ مَوْصُوفُونَ بِالْکفَاحِ، مَعْرُوفُونَ بِالْخَیرِ وَ الصَّلَاحِ، وَ النُّخْبَهِ الَّتِی انْتَخَبْتُ، وَ الْخِیرَهُ الَّتِی اخْتِیرَتْ لَنَا أَهْلَ الْبَیتَ. قَاتَلَکمْ الْعَرَبَ، وَ تَحَمَّلْتُمُ الْکدَّ وَ التَّعَبَ، وَ نَاطَحْتُمُ الْأُمَمَ، وَ کافَحْتُمُ الْبُهَمَ، لَا نَبْرَحُ أَوْ تبْرَحُونَ، نأْمُرُکمْ فَتَأْتَمِرُونَ، حَتَّی إِذَا دَارَتْ بِنَا رَحَی الْإِسْلَامِ، وَ دَرَّ حَلَبُ الْأَیامِ، وَ خَضَعَتْ ثَغْرَهُ الشِّرْک، وَ سَکنَتْ فَوْرَهُ الْإِفْک، وَ خَمَدَتْ نِیرَانُ الْکفْرِ، وَ هَدَأَتْ دَعْوَهُ الْهَرْجِ، وَ اسْتَوْسَقَ نِظَامُ الدِّین…

هدف حضرت زهرا (س) از بیان اوصاف انصار چون بازوان دین (اعضاد الملّه )، نگهبانان اسلام (حَضَنه الاسلام)، متصف به نبرد و دلیری (موصوفون بالکفاح)، برگزیدگان و انتخاب شده ها (النخبهُ التی انتخبَت) و… تهییج آنان با ذکر سابقه های درخشانی است که انصار داشتند؛ با این همه باید گفت معیار حساب کار، فرجام آن است، حضرت زهرا (س) خطاب به انصار می فرماید: در شما استعداد قیام علیه حکومت جائر وجود دارد «وَ لَکمْ طَاقَهٌ بِمَا أُحاوِلُ، وَ قوَّهٌ عَلَی مَا أَطْلُبُ وَ أُزَاوِل … وَ أَنْتُمْ ذَوُو الْعَدَدِ وَ الْعُدَّهِ، وَ عِنْدَکمُ السِّلَاحُ وَ الْجُنَّهُ» و با استناد به آیه کریمه سوره توبه (أَ لا تُقاتِلُونَ قَوْماً نَکثُوا أَیمانَهُمْ وَ هَمُّوا بِإِخْراجِ الرَّسُولِ وَ هُمْ بَدَؤُکمْ أَوَّلَ مَرَّهٍ أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَن تخْشَوْهُ إِنْ کنْتُمْ مُؤْمِنین ) (التوبه: ۱۳) از آنان درخواست قیام علیه ظلمی که بر خاندان پیامبر (ص) رفته است را می کند، همچنین حضرت با استناد به آیه کریمه سوره آل عمران (وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ منْ قبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلی أَعْقابِکمْ وَ مَنْ ینْقَلِبْ عَلی عَقِبَیهِ فَلَنْ یضُرَّ اللَّهَ شَیئاً وَ سَیجْزِی اللَّهُ الشَّاکرینَ ) (آل عمران: ۱۳) فضایی مشابه جنگ اُحد را برای ایشان ترسیم می کند با این تفاوت که در جنگ اُحد، خبر مرگ رسول اکرم (ص) شایعه ای بیش نبود، اما این بار واقعیت دارد، در آن صحنه دشمن بی نقاب در معرکه جنگ بود اما این بار دشمن با نقاب اسلام در صحنه است (حسینی زنجانی، ۱۳۸۸، ص ۳۰۵). اما هوای ریاست مجال نداد که به یاری حضرت زهرا (س) برخیزند.

قطب سوم افراد محافظه کاری هستند که پس از فتح مکه ایمان آورده اند، اغلب چهره های سیاسی بودند که با اسلام مخالفت و حتی مبارزه کرده اند و از آنها شکست خورده اند، این قطب در جستجوی جبران منافع از دست رفته خویش هستند. آنها چون منافعی در زمان فعلی برای اهداف خود نمی بینند در جستجوی منافع خود در آینده اند، آینده نگر، فرصت طلب و محاسبه گرند و در صورتیکه بخواند متحدانی برای خویش پیدا کنند، این متحدان سیاسی را در میان قطب دوم خواهند یافت. (زورق، ۱۳۸۷، صص ۵۲۲ -۵۷۰ )

قطب اول، حول محور شخصیت علی (ع) شکل گرفته بود، حضرت گذشته از آنکه شخصاً انسان برگزیده و ممتازی بود که خداوند از لحظه ولادتش توجه خاص خود را به او نمایش نهاده بود، از نظر اجتماعی نیز بارها رسول اکرم، پیشوا بودنش را در موقعیت های مختلف خاطر نشان کرده بود ۱- اما هیچگاه این پیشوایی را بر مردم تحمیل نکرده بود و مردم را کاملاً آزاد گذاشت تا با استفاده از حق آزادی و اختیار خود، علی (ع) را و مسیر زندگی خویش را انتخاب کنند. حضرت زهرا (س) در خطبه فدکیه در مواضع مختلف به شرح فداکاری های حضرت علی (ع) در راه اسلام و ویژگی های حضرت می پردازد:… کلَّما أَوْقدُوا ناراً لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ، أَوْ نَجَمَ قَرْنٌ لِلشَّیطَانِ، وَ فَغَرَتْ فَاغِرَهٌ مِنَ الْمُشْرِکینَ، قَذَفَ أَخَاهُ فِی لَهَوَاتِهَا، فَلَا ینْکفِئُ حَتَّی یطَأَ صِمَاخَهَا بِأَخْمَصِهِ، وَ یخْمِدَ لَهَبَهَا بِسَیفِهِ، مَکدُوداً دؤوبا فِی ذَاتِ اللَّه، وَ مجْتَهِداً فی أَمْرِ اللَّهِ، قَرِیباً مِنْ رَسولِ اللَّه، سیدَ أَوْلِیاءِ اللَّهِ، مُشَمِّراً نَاصِحاً، مُجِدّاً کادِحاً، لَا تَأْخُذُهُ فِی اللَّهِ لَوْمَهُ لَائِم…

گروهی که پیرامون شخصیت علی (ع) شکل گرفته بود، ساختمان قومی نداشت، بلکه بافت فراقومی داشت. به عبارتی پیرامون علی (ع) یک امت شکل گرفته بود، در این اشاره به آیات و احادیثی که در شأن امیرالمؤمینن از پیامبر ذکر شده است، مانند: آیه تطهیر (الاحزاب: ۳۳)؛ آیه ولایت (المائده: ۵۵)؛ آیه اولی الامر (النساء : ۸۳)؛ آیه مباهله (آل عمران: ۶۱)؛ آیه تبلیغ (المائده: ۶۷)؛ حدیث یوم الدار، حدیث خیبر، حدیث سفینه، حدیث منزلت، حدیث ثقلین، حدیث غدیر.

امّت، بلال از حبشه، سلمان و میثم از ایران در کنار مقداد از چهره های عرب به چشم می خورند، در حالی که طیف های سیاسی که حول قطب دوم و سوم شکل گرفته بودند، بافت قومی داشتند. در قطب سوم گذشته از انگیزه های نژادی، همگرایی عشیره ای نیز به چشم می خورد و بسیار ای از فعالان این قطب بنی امیه و متحدان آن بودند. (زورق، ۱۳۷۸، ص۵۷۶)

۵-۳- آشکار شدن چهره نفاق و کفر

در لحظاتی که پیکر پیامبر (ص) دفن می شد، عملاً نیز توصیه های او درباره ولایت علی (ع) نیز – که مسیر حرکت سیاسی جامعه اسلامی را تبیین می کرد- دفن شد.

مسئله ای که انصار را بر سر دو راهی تصمیم گیری برای بیعت با علی (ع) قرار می داد سایه شمشیر خالد ابن ولید و برنامه ریزی خلیفه دوم بود که بر مدینه افتاده بود، حقیقت این بود که انصار از پذیرش رهبری خلیفه اول نگرانی نداشتند بلکه بیم آنها از اشراف قدرت گرفته قریش -قطب سوم- که به صورت یک حزب سازمان یافته سیاسی در آمده بودند، بود و در پی این نگرانی در سقیفه بنی ساعده گردهم آمدند تا برای خود رهبری مستقلی به وجود آورند (زورق، ۱۳۸۷، ص۶۳۹) اما کوشش آنان به دلیل اختلافات کهن قبایل اوس و خزرج و اقدامات خلیفه دوم شکست خورد، آنها با شعار «خلافت از قریش، وزارت از انصار» کوشیدند نگرانی انصار نسبت به تحولات جدید را برطرف کنند و در نتیجه هنگامی که انصار تضمین کافی در باره امنیت، حرمت و مشارکت در فرآیند سیاسی را یافتند با ابوبکر بیعت کردند (عسکری، ۱۳۸۸، صص ۵۵-۶۶).

در هنگام رحلت پیامبر (ص) محور اصلی قطب سوم ابوسفیان، برای کسب امتیازات سیاسی از جمله کسب وجهه اسلامی به خانه علی (ع) روی می آورد و می خواهد که با حضرت بیعت کند، اما حضرت در جواب می فرماید: تو در پی کاری هستی که ما اهل آن نیستیم، تو جز فتنه و آشوب هدف دیگری نداری. تو مدّت ها دشمن اسلام بودی، مرا به تو نیازی نیست (ابن ابی الحدید، ۱۳۸۵، ج ۲، ص ۴۵).

مسائل سیاسی، خالد ابن ولید سردار بزرگ ابوسفیان در جنگ اُحد را از لحظه وفات پیامبر (ص) در کنار محور ابوبکر- عمر داد، و او با کاردانی و بی رحمی، هر گونه مخالفتی را که با قدرت جدید صورت می گرفت، سرکوب می کرد.

خلیفه دوم دلگرم از حمایت نو مسلمانان و نخبگان سیاسی قطب دوم و سوم و با توجه به پیروزی درخشانی که در سقیفه به دست آورد و در نتیجه آن زمینه بسیار مساعدی به نفع قدرت جدید در مدینه به وجود آمد، تصمیم گرفت تکلیف مهاجرانی را که هنوز بیعت نکرده بودند، یکسره کند. به همین منظور پس از چند روز که پایه های حکومت شکل گرفت و مدینه در برابر خلافت، خلیفه اول خضوع کرد، خانه حضرت زهرا (س) که محل تجمع حامیان ولایت علی (ع) شده بود، مورد هجوم واقع شد و امام علی (ع) با زور برای بیعت به مسجد برده شد! این امر به جهت پایین آوردن منزلت اهل بیت صورت گرفت.

۵-۳-۱- ویژگی های ائمه باطل

حضرت زهرا (س) در خطبه فدکیه به بیان ویژگی های ائمه باطل می پردازد و خطاب به مردم به می فرماید:

أَنْتُمْ عِبَادَ اللَّهِ نُصْبُ أَمْرِهِ وَ نَهْیهِ، وَ حَمَلَهُ دِینِهِ وَ وَحْیهِ، وَ أُمَنَاءُ اللَّهِ عَلَی أَنْفُسِکمْ، وَ بلَغَاؤُهُ إِلَی الْأُممِ، وَ زَعمْتُمْ حَقٌّ لَکمْ؟

حضرت زهرا (س) به جایگاه حاضرین به عنوان کسانی که حضور پیامبر را درک کرده بودند و وظیفه آنها در قبال امر و نهی الهی و ابلاغ پیام الهی اشاره کرده و در ادامه می فرماید: خداوند شما را شایسته چنین مقامی قرار دارد، اما لایق آن نبودید و بر خلاف امر الهی عمل کردید و برای این مطلب تعبیر «زَعَمْتُمْ حَقٌّ لَکمْ» را به کار می برند، «زعم» در لغت به معنای سخنی است که در مظان و معرض دروغ و باطل باشد (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲، ص۳۸۰) و از این همه کاربرد های این واژه در قرآن کریم به صورت مذمّت نسبت به گویندگانش آمده است. (طیب، ۱۳۷۸، ج۶، ص۱۸۶). و با این کار خود موجب اختلال و سلب اطمینان و تزلزل امور و توقف جریان ها، در جامعه می شوند (مصطفوی، ۱۳۶۰، ج ۱۲، ص۲۲۳ ).