---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عبرت های عاشورا در نگاه بلند رهبری :

مـقام معظم رهبری، با اندیشه ای ژرف و دانشی وسیع، درس ها، پیام ها و عبرت هایی از مدرسعاشورا مطرح نـموده و جـان تـشنشنوندگان را از درس های سازنده و الهام آفرین عاشورا سیراب می نماید.

نوآوری، طراوت بیان، خلوص، عامل بودن و زمان آگـاهی سبب گشته، دُرهای صید شده از آموزه های عاشورایی زیر نور خورشید آگاهی بدرخشند، چـشم ها را خیره کرده و از جان بـر آمـده بر جان نشینند.

در دوران سیاه ستم شاهی، که اختناق یزیدی نفس ها را در سینه ها حبس کرده بود و ضرورت مبارزه ای حسینی از هر جهت احساس می شد، در مراسم تاسوعا و عاشورای حسینی از سویی غبار تحریف از چهرمکتب عاشورا مـی زداید و از دیگر سو پیام عاشورا را چنان ترسیم می نماید که راه مبارزه را روشن و فروخفتگان را بیدار و عاشقان کربلا را به آنجا می برد که چون یاران امام حسین علیه السلام نه از خیل دشمن می ترسند و نه از قساوت قساوت پیـشگان هـراسی به خود راه می دهند.

پس از به بارنشستن آموزه های حسینی در مقطعی از زمان و پیروزی اعجاب برانگیز انقلاب اسلامی ایران، این آموزه ها و درس ها در قالبی دیگر، به صورتی متین و راه گشا مطرح می شوند و راه زیستن را به پیروان نهضت حـسینی، بـا تکیه بر آموزه های عاشورا می آموزد. در طول جنگ تحمیلی که درس های عاشورا و نهضت حسینی اوج یافته و الهام بخش ملتی بزرگ و حماسه آفرین می گردد، در خطابه ها و تحلیل هایی استوار، درس ایمان، فداکاری، ایثار، شـهادت طلبی، بـصیرت، دشمن شناسی، مقاومت و صبر را فرا روی نسل انقلاب ایران می گشاید.

این درس ها اثری شگرف در مردان و زنان این مرز و بوم به جای می نهد که خود از آن چنین می گویند:

در شب هفتم یکی از برادران شهید در اهواز شرکت کـردم. مـیان ایـن جوان ها حتی مردان میان سـال، وقـتی نـگاه بر چهرآنها می کردم با همدل احساس می کردم که دارم شهدای کربلا را زنده در مقابل خود می بینم. این حماسه آفرینان جهان امـروز، ایـن کـسانی که حاضرند گرسنگی بکشند و مقاومت بکنند و اما آنـچه را کـه به نظرشان خلاف رضای خداست انجام ندهند.[۱]

و مشاهدات خود از شهادت طلبی، بزرگ ترین درس عاشورا در آن شرایط سرنوشت ساز، را این گونه ترسیم مـی کند:

وقـتی مـلتی حرفی ندارد که شهید بدهد و شهید بشود، هیچ قدرتی در مـقابل او تاب مقاومت نخواهد آورد.[۲]

ملت ایران با فراگرفتن همین درس ها، در صحنه های گوناگون مبارزه، در جبهه های مقاومت و ایثار و در سایر میدان ها، حـماسه آفـریدند و صـحنه هایی افتخارآمیز و ماندنی در تاریخ شکوهمند ایران اسلامی ایجاد نمودند.

سرانجام در پرتو این مـقاومت ها، رشـادت ها، ایثارها و جان فشانی ها، نظام مقدس جمهوری اسلامی به درختی تنومند و سترگ، که از بادها و طوفان ها باکی نداشت، تـبدیل گـردید. هـماین ها به برکت درس های به یادماندنی و مکرر عاشورا بود که در ایران زمـزمه گـردیده و بـه الگوی بی نظیر مقاومت بدل شد. در شرایط کنونی و در سالی که با درایت رهبر مـعظم انـقلاب بـه نام عزّت و افتخار حسینی نامیده شده، عبرت های عاشورا سازنده ترین گزینه است که ره آوردی گران سنگ را در پی دارد. بـا تـوجه به عبرت هاست که می توان از تکرار تاریخ و سلطجباران و منافقان جلوگیری کرد. بدین روی بـه تـبیین ایـن بخش از رهنمودهای رهبر فرزانانقلاب می پردازیم.

عبرت

نخست لازم است که مفهوم عبرت را توضیح دهیم.

عبرت اسـم نـوع از مصدر عبور، به معنای گذر از آب و مانند آن و یا اسم مصدر از اعتبار است.

کاربرد عـبرت در جـایی اسـت که از امر قابل مشاهده ای، به امری غیر قابل مشاهده دست یابیم،[۳] به گونه ای که بـتوانیم بـرای شناخت آن به امر مشاهده استدلال کنیم.

عبرت از حوادث تاریخی یعنی عبور از ظاهر آنـها و دسـت یـافتن به پیامی که در درونشان نهفته است و رسیدن به سنت های حاکم بر تاریخ و به کار بـستن آنـها، بـه عبارت دیگر عبرت یعنی تجربتاریخ و دست یافتن به آگاهی هایی که حـوادث تـاریخ از آن حکایت می کند.

گرچه جوامع بشری در ادوار مختلف و اقوام گوناگون ویژگی هایی مختص به خود را دارند، ولی در اصول کلی و بـنیادی بـه نقاط مشترکی می رسند که از آن به سنن تاریخی و قوانین حاکم بر آن یاد مـی شود. خـداوند در قرآن به همین قوانین اشاره می نماید:

«قد خـلت مـن قـبلکم سُنَنٌ فسیروُا فِی الأرض فانظروُا کیف کان عـاقبه المـکذبینَ»[۴] پیش از شما ملت هایی با روش ها و طریقه هایی بوده اند؛ در زمین گردش کنید، بنگرید سرانجام آنـها کـه وعده های خدا را تکذیب کردند چـه شد؟

و بـه عبرت و پنـد گـرفتن از تـاریخ و تأمل در زندگی پیشینیان برای کشف سـنن حـاکم بر تاریخ ارشاد می فرماید:

«لقد کان فی قصصهم عبره لاُولِی الألباب»[۵] در سرگذشت ایـشان بـرای صاحبان خرد (خردمندان) عبرت است.

مـقام معظم رهبری به هـمین تـأکید و سفارش می نماید:

«قرآن به ما مـی گوید کـه از گذشته تاریخ درس بگیرید. حالا ممکن است بعضی ها بنشینند، فلسفه بافی کنند کـه گـذشته برای امروز نمی تواند سرمشق بـاشد. ایـن حـرف ها را بعضی ها می گویند. مـی خواهند ایـنها را با شیوه های فلسفی ـ بـه خـیال خودشان ـ درست کنند، نمی توانند! کاری به آنها نداریم. قرآن صادق مصّدق است و ما را بـه عـبرت گرفتن از تاریخ دعوت می کند.»[۶]

در خصوص حادثکـربلا و نـهضت امام حـسین عـلیه السلام عـبرت گیری به چه معنا اسـت؟ رهبر انقلاب معنای عبرت گیری از عاشورا را چنین تصویر می نماید:

«عاشورا به غیر از درس، یک صحنه عبرت اسـت. بـاید انسان در این صحنه نگاه کند تـا عـبرت بـگیرد. یـعنی چـه عبرت بگیرد؟ یـعنی خـود را با آن وضعیت مقایسه کند، بفهمد در چه حال و وضعیتی است. چه چیز او را تهدید می کند و چه چیز بـرای او لازم اسـت. ایـن را عبرت می گویند. یعنی شما از جاده ای عبور کـردید، یـک اتـومبیلی را دیـدید کـه واژگـون شده یا تصادف کرده و آسیب دیده است، مچاله شده و سرنشینانش نابود شده اند، می ایستید و نگاه می کنید، برای اینکه عبرت بگیرید. معلوم شود که چه جور سرعت و حرکتی، چـه جور رانندگی ای به این وضعیت منتهی می شود. این هم نوع دیگری درس است. اما درس از راه عبرت گیری.»[۷]

این رویکرد به عاشورا بیشتر وقتی ثمر بخش است که حاکمیت اسلامی در جامعه به وجود آمده بـاشد و عـوامل قهقرایی که به صورت سلول های فاسد و مفسد در آمده اند از درون جامعه شروع به فعالیت کنند. هدف این است که چهراین عوامل ترسیم شود تا نحوعملکرد آنها شناخته شود و بـرای جـلوگیری از تکرار تاریخ و از میان رفتن ثمرمجاهدت ها، فعالیت آنها در نطفه خفه شود.

رهبر انقلاب عبرت ها را در همین راستا ارزیابی می فرمایند:

«در مباحث مربوط به عاشورا سه بحث عـمده وجـود دارد: یکی بحث علل و انگیزه های قـیام امـام حسین علیه السلام است. . . بحث دوم بحث درس های عاشورا است. . . بحث سوم درباره عبرت های عاشورا است، که چند سال قبل از این، ما این مسأله را مطرح کـردیم کـه عاشورا غیر از درس ها، عـبرت هایی هـم دارد. بحث عبرت های عاشورا مخصوص زمانی است که اسلام حاکمیت داشته باشد. حداقل این است که بگوییم عمداین بحث مخصوص به این زمان است، یعنی زمان ما و کشور ما، کـه عـبرت بگیریم.»[۸]

پندآموزی و عبرت گیری از هر حادثه ای به میزان اهمیت آن حادثه و آثار آن در حیات اجتماعی انسان، در طول تاریخ، بستگی دارد. بعد از واقعبعثت خاتم پیغمبران، حادثه ای به عظمت و آثار عاشورا در جهت احیای بعثت و در نتیجه تـأثیر در زنـدگی بشر پدیـد نیامده.

اولاً حادثه را باید فهمید که چقدر بزرگ است، تا دنبال عللش بگردیم. کسی نگوید که حادثعاشورا، بـالاخره کشتاری بود و چند نفر را کشتند. همان طور که همما در زیـارت عـاشورا مـی خوانیم: «لقد عظمت الرزیّه و جلت و عظمت المصیبه»؛ مصیبت خیلی بزرگ است. «رزیّه»، یعنی حادثبسیار بزرگ. این حـادثه، خـیلی عظیم است. فاجعه، خیلی تکان دهنده و بی نظیر است.»[۹]

عظمت حادثه را وقتی بهتر درک خـواهیم کـرد کـه شخصیت امام حسین علیه السلام را بشناسیم. او در کودکی محبوب پیامبر بود و آن حضرت او را سید شباب اهل جنت نـامید و در دوران جوانی مورد احترام همگان بود. در علم و فضیلت و بزرگواری، همچون برادرش امام حسن عـلیه السلام، مانند خورشید، در میان مـسلمانان، می درخشید.[۱۰]

عـبرت های عاشورا

از مهم ترین آموزه ها و تعالیم عاشورا، در طول سالیان دراز و قرن های متمادی، عبرت آموزی این واقعغم بار تاریخی است و باید اذعان داشت مهم تر از درس های عاشورا عبرت های عاشوراست.[۱۱] درس های عاشورا راه درمان را نشان می دهد و عبرت ها راه پیـش گیری را، اندیشه های فعّال و ذهن های هوشیار از مشاهدکربلا و پدید آمدن این حادثبزرگ و دردناک، در تاریخ صدر اسلام، به عبرت ها و چرایی ایجاد آن می رسند که برای انسان های کوتاه بین، گرفتار در قالب ها قابل دسترسی نمی باشد، زیـرا آنـها حوادث را تا ریشه های آن نمی توانند پی جویی کنند. حضرت آیه اللّه خامنه ای با طرح سؤالی ذهن ها را به عبرت های عاشورا و اعماق ریشه های آن می برد:

چرایی پیدایش حادثعاشورا

«در بخش پیدایش حادثعاشورا، چرایی رخداد حادثه مهم اسـت. اتـفاقی که افتاده است، در صدر اسلام است. من یک وقت گفتم[۱۲] که جا دارد اگر ملت اسلام فکر کند که چرا پنجاه سال بعد از وفات پیغمبر صلی الله علیه و آله کار کشور اسلامی بـه جـایی رسیده باشد که همین مردم مسلمان، از وزیرشان، امیرشان، سردارشان، عالمشان، قاضی شان و قاری شان در کوفه و کربلا جمع بشوند و جگر گوشهمین پیغمبر را با آن وضع فجیع به خاک و خون بـکشند!؟ آدم بـاید بـه فکر فرو برود که چـرا ایـن طـور شد؟[۱۳]

از آنجا که انقلاب اسلامی ایران را در هممراحل الگو گرفته از نهضت حسینی می دانند انگیزطرح این سؤال را یک درس عملی معرّفی می نماید:

«من مـی گویم چـه شـد که کار به اینجا رسید؟ چرا امت اسـلامی کـه آن قدر نسبت به جزئیات احکام اسلامی و آیات قرآنی دقت داشت، در یک چنین قضیواضحی، این قدر دچار غفلت و سـستی و سـهل انـگاری بشود که چنین فاجعه ای به وجود بیاید؟

این مسأله انسان را نـگران می کند. مگر ما از جامعزمان پیغمبر و امیرالمؤمنین قرص تر و محکم تریم؟ چه کار کنیم که آن طور نشود؟»[۱۴]

در عبرت های عاشورا سخن از ارتـجاع جـامعه اسـت، سخن از انحرافی است که هدف بعثت را از میان می برد، سخن از سرنوشتی اسـت کـه به سراغ همادیان گذشته و پیامبران آمد و کتاب آنها را تحریف و آئیین آنها را بی خاصیت و بلکه در جـهت اهـداف دشـمنان نبوّت قرار داد. سخن از خطری است که قرآن از آن چنین یاد می کند:

محمد صـلی الله علیه و آله نـیست مـگر رسول و پیامبری. پیش از او نیز پیامبرانی بودند. آیا اگر او در گذشت یا شهید شد شما بـه عـقب بـرگشته و به جاهلیت خود رجوع می کنید؟ هر که از مسیر برگردد به خدا ضرر نخواهد رسـانید. خـداوند جزای نیک به شاکران عطا خواهد کرد. [۱۵]

سخن از سقوط ارزش هاست، سخن از گردابی است کـه هـمه چـیز را به کام خود فرو می برد و فرزندان راستین انقلاب را به قتلگاه می برد. گرچه سبط پیـامبر و سـید شباب اهل جنت باشد. رهبر معظم انقلاب می فرماید:

«حالا عبرت کجاست؟ عبرت این جـاست کـه چـه کار کنیم جامعه آن گونه نشود. ما باید بفهمیم که آن جا چه شد که جـامعه بـه اینجا رسید.»[۱۶]

تغییراتی در خواص جامعه

در جستجوی ریشارتجاع جامعه و ماجراهای بعد از رحلت پیامبر صـلی الله علیه و آله و ضـعف تـدریجی جامعاسلامی، بار مسؤولیت این گناه نابخشودنی را بردوش آن دسته از نخبگان طرفدار حق و فرزندان انقلاب مـی یابند کـه در پی کـسب امتیازات دنیوی برآمده اند و در لغزشگاه دنیاطلبی، شهوت پرستی، مقام خواهی و مظاهر زندگی دنـیا و مـادیات لغزیده اند و ساده لوحان ناآگاه را نیز به دنبال خود کشانده اند:

«وقتی خواص طرفدار حق در یک جامعه ـ با اکـثریت قـاطعشان ـ آن چنان می شوند که دنیای خودشان برایشان اهمیت پیدا می کند، از ترس جان، از تـرس از دسـت دادن مال و از دست دادن مقام و پست، از ترس منفور شـدن و تـنهاماندن، حـاضر می شوند حاکمیت باطل را قبول بکنند و در مقابل بـاطل نـمی ایستند و از حق طرفداری نمی کنند و جانشان را به خطر نمی اندازند ـ وقتی این طور شد ـ اوّلش با شـهادت حـسین بن علی با آن وضع آغـار مـی شود، آخرش هـم بـه بـنی امیه و شاخمروانی و بعد بنی عـباس و بـعد از بنی عباس هم، سلسلسلاطین در دنیای اسلام تا امروز می رسد.»[۱۷]

منشأ انحراف جـامعه، انـحراف و سقوط گروه اندک اما تأثیرگذاری اسـت که خواص نامیده مـی شوند. در مـعرفی چهرخواص که همان بـرگزیدگان و نـقش آفرینان هستند چنین می فرمایند:

«خواص کسانی هستند که از روی فکر و فهمیدگی و آگاهی تصمیم گیری می کنند، یـک راهـی را می شناسند و دنبال آن راه حرکت می کنند. وقـتی عـملی انـجام می دهند، موضع گیری مـی کنند، راهـی را انتخاب می کنند، از روی فکر و تـحلیل اسـت، می فهمند و تصمیم می گیرند و عمل می کنند.»[۱۸]

دگردیسی فکری در عوام

و چهرعوام، که پیروند و در پی انحراف نخبگان و خواص، آنـها نـیز به انحراف کشیده می شوند را چنین مـعرفی می نمایند:

«عـوام کسانی هـستند کـه وقـتی جو به یکی سـمتی می رود اینها هم می روند، تحلیل ندارند. یک وقت مردم می گویند زنده باد، این هم نـگاه مـی کند و می گوید زنده باد، یک وقتی مـردم مـی گویند مـرده بـاد. ایـنها دنبال این نـیستند کـه ببینند چه راهی درست است، چه حرکتی صحیح است، بفهمند، بسنجند، تحلیل کنند، درک کنند.»[۱۹]

با برداشت از سـورمـبارکحـمد، در تبیین صراط مستقیم و مصداقی که برای مـغضوب و ضـالّین آمـده، ویـژگی خـواص و عـوام را استفاده می کنند:

کسانی که نعمت داده شده اند دو گونه اند: یک عده کسانی که وقتی نعمت الهی را دریافت کردند، نمی گذارند که خدای متعال بر آنها غضب کند، و نمی گذارند گمراه بشوند. ایـن ها همان هایی هستند که شما می گویید خدایا ما را به راه این ها هدایت کن.

«غیر المغضوب علیهم»، با تعبیر علمی و ادبیش، برای «الذّین انعمت علیهم» صفت است. صفت «الذّین» این است که «غیر المـغضوب عـلیهم و لاالضالین»؛ آن کسانی که مورد نعمت قرار گرفتند امام دیگر مورد غضب قرار نگرفتند، «ولاالضالین»، گمراه هم نشوند. یک دسته هم کسانی هستند که خدا به آنها نعمت داد، اما نـعمت خـدا را تبدیل کردند و خراب نمودند، لذا مورد غضب قرار گرفتند، یا دنبال آنها راه افتادند، لذا گمراه شدند. البته در روایات ما دارد که «المغضوب علیهم» مراد یهودند، که ایـن، بـیان مصداق است، چون یهود تـا زمـان حضرت عیسی، با حضرت موسی و جانشینانش، عالما و عامدا مبارزه کردند.

«ضالین» نصاری هستند، چون نصاری گمراه شدند. وضع مسیحیت این گونه بود که از اوّل گمراه شـدند ـ حـالا لااقل اکثریتشان این طـور بـودند ـ اما مردم مسلمان نعمت پیدا کردند. این نعمت به سمت «المغضوب علیهم» و «الضّالین» می رفت. لذا وقتی امام حسین علیه السلام به شهادت رسید، در روایتی از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فـرمود: فـلمّا ان قتل الحسین (صلوات اللّه علیه) اشتد غضب اللّه تعالی علی اهل الأرض[۲۰] وقتی امام حسین کشته شد غضب خدا درباره مردم شدید شد. معصوم است دیگر، بنابراین، جامعمورد نعمت الهـی، بـه سمت غـضب سیر می کند، این سیر را باید دید. خیلی مهم است، خیلی سخت است، خیلی دقت لازم دارد. حالا خواصی کـه گمراه شدند شاید «مغضوب علیهم» باشند، عوام شاید «الضالین» باشند.»[۲۱]

مسؤولیت خـواص و عوام

ویـژگی اثـرپذیری عوام از خواص بار مسؤولیت خواص را سنگین تر می کند. این که در منابع اسلامی آمده که: «اذا فسد العالِم فسد العـالَم»، آنـگاه که عالِم فاسد شود، جهان فاسد می شود، معطوف به همین ویژگی است.

«بـزرگ ترین گـناه انـسان های ممتاز و برجسته، اگر انحرافی از آنها سر بزند این است که انحراف آنها موجب انحراف بـسیاری از مردم می شود. وقتی دیدند سدها شکست، وقتی دیدند کارها بر خلاف آنچه کـه زبان ها می گوید، جریان دارد، و بـرخلاف آنـچه که از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل می شود، رفتار می گردد، آنها هم آن طرف حرکت می کنند.[۲۲]

سرنوشت عوام بستگی به شرایطی دارد که در آن زندگی می کنند و چون سرنوشت چیزی نیست که بتوان نسبت به آن بی تفاوت بـود باید مواظب بود جزو عوام نباشیم:

«یک عده عوام اند، تصمیم گیری ندارند. به شانس عوام بستگی دارد، اگر تصادفا در زمانی قرار گرفت که امامی سرکار است ـ مثل امام امیرالمؤمنین علیه السلام یا مثل امام راحـل (ره) ما ـ که این ها را به سمت