بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ویژگی علم سازنده چیست؟ :

الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی حِلْمِهِ بَعْدَ عِلْمِهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی عَفْوِهِ بَعْدَ قُدْرَتِهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی طُولِ أَنَاتِهِ فِی غَضَبِهِ وَ هُوَ الْقَادِرُ عَلَی مَا یرِید الْحَمْدُ لِلَّهِ خَالِقِ الْخَلْقِ بَاسِطِ الرِّزْقِ

حقیقت حلم الهی چیست؟

الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی حِلْمِهِ بَعْدَ عِلْمِهِ

در جلسه قبل عرض شد که در این قسمت از دعا، ستایش حق تعالی به جهت کمالات خاصی است که در وجود بندگان اظهار می کند. اول مسئله حلم پروردگار متعال است که در رابطه با بندگان و برخوردهای نامناسب با مقام ربوبیت او بردباری و تحمل به خرج می دهد. با اینکه می داند که آن ها چنین برخوردی را دارند، این بردباری به گونه ای است که گویا به اعمال بندگان علم ندارد.

در روایات هم آمده که خداوند در این جهت درنهایت کمال است و چنین برخورد حق تعالی با بندگان مانند برخورد افراد جاهل است، باآنکه خداوند بر تمامی حالات آن ها احاطه دارد. و «عَلیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ، است( آل عمران ۱۱۹ ) از جهت علم به اعتقادات و تفکرات و خطورات نفسانی بندگان و نسبت به اعمالی که بندگان انجام می دهند، آگاه است «یعْلَمُ خائِنَهَ الْأَعْینِ وَ ما تُخْفِی الصُّدُور»[۱] و می داند که این شخص عناد دارد یا عمداً یا از روی جهل و خطا این کار را انجام می دهد و نباید عناد و عمد را یکسان دانست اما حق متعال به مقتضای برخورد این بندگان، عمل نمی کند و حلم یعنی این؛ لذا در روایات آمده است که انسان عالم باید اهل حلم باشد و کمال علم با حلم همراه است.

علم سازنده کدام علم است؟

علمی که سازنده خود و دیگری است، چنین علمی با حلم همراه است که در مقام برخورد با دیگران انسان به مقتضای علمش برخورد نکند نه اینکه علمش را جهل بداند اما در مقام عمل با علمش برخورد نکند درنتیجه اگر این علم با حلم همراه نباشد در حقیقت این علم خاصیت جهل دارد و در روایات به این نکات اشاره شده است.

لذا هر مقدار که علم شخص نسبت به معارف دین بالاتر باشد، نحوه برخورد او با افراد مختلف گوناگون است و با افراد به صورت یک سنخ برخورد نمی کند و یک سنخ برخورد کردن با افراد به علت جهل به روحیات است و جهل به اینکه هرکدام از معارف دین با یک روحیه ای می سازد، که البته یک دسته از معارف دین همگانی است که همه افراد باید بپذیرند، لکن وقتی افراد با این معارف اعتقادی یا اخلاقی یا عملی دین، با روحیات گوناگون برخورد کردند، برخورد با این ها راه کارهای مختلفی دارد و حلم موجب می شود که انسان با سعه صدر برخورد کند و با آن کسی که با عناد برخورد می کند به نوعی و با کسی که از روی خطا برخورد می کند به گونه ای دیگر مواجه می شود، لذا حلم موجب می شود که انسان آگاهی های دیگری نسبت به روحیات انسان پیدا کند و نسبت نحوه پیاده کردن دین برایش حاصل شود، لذا یکی از مظاهر نشان دادن حلم در فراز بعدی آمده است.

عفو الهی ریشه در حلم او دارد

وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی عَفْوِهِ بَعْدَ قُدْرَتِهِ

ستایش مطلق برای خدایی است که بااینکه قدرت دارد، عفو می کند و از مؤاخذه چشم پوشی می کند. یکی از صفات کمالیه عفو نسبت به کسی است که جرمی را مرتکب می شود. جرم اعم از جرم مالی یا جرم جانی و اقسام دیگر جرم، این صفت به طورکلی مطلوب است، منتها خصوصیاتی دارد، عفو تا جایی کمال است، اما در یک مرحله دیگر کمال نیست، که اگر در آن مرحله عفو انجام بشود موجب مفاسد دیگری خواهد شد که باید آن را بررسی کرد و این مسائل در احکام حقوقی و جزایی وجود دارد.

کمال بودن این صفت بیشتر وقتی بروز می کند که شخص قدرت بر انتقام گیری هم دارد. وقتی شخص قدرت بر انتقام گیری ندارد عفو خوب است ولی وقتی قدرت بر انتقام دارد و می تواند قصاص کند کمال بودن این صفت بیشتر بروز می کند یا به قدرت اجتماعی یا سیاسی رسیده است و می تواند مخالفین و دشمنانش را قلع وقمع کند اما فرموده اند خیر، انسان با این قدرتی که دارد عفو کند که این عفو هم صفت کمالیه خود شخص را ظهور می دهد یعنی شخص به کمالاتی رسیده است و هم موجب ظهور کمالاتی در جامعه می شود شخصی که مورد عفو قرار می گیرد، چه بسا در او تغییر حالتی پیدا بشود و چه بسا اگر عفو شامل حال او نمی شد از جهت اجتماعی یا از جهت وجود از بین می رفت و نابود می شد، اما زمانی که عفو شامل حال او شد، در او تغییری حاصل می شود تا به طرف حق بیاید، لااقل برای او اتمام حجتی بشود.

خدای متعال باقدرت مطلقه اش، صفت عفوش را ظهور می دهد، صفت عفو هم درواقع یعنی به مقتضای صفت قدرتم عمل نمی کنم، کانه قدرت ندارم، عفو ظهور صفت حلم است، حلم پشتوانه صفت عفو است، لذا در ترتیب هم این گونه بیان می شود،

چگونگی ظهور صفت حلم خدای متعال

وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی طُولِ أَنَاتِهِ فِی غَضَبِهِ وَ هُوَ الْقَادِرُ عَلَی مَا یرِید

ستایش مطلق برای خدایی است که او با اینکه مورد غضب است و باید در او غضب ظهور پیدا کند، لکن این حلم را طول می دهد، «وَ هُوَ الْقَادِرُ عَلَی مَا یرِید» با وجوداینکه قدرت دارد به مقتضای صفت غضب حرکت کند.

می دانید که صفت غضب در مقابل حلم تغییر حالتی در ما ایجاد می کند که این مسائل برای خدای متعال مطرح نیست، لکن آن لوازم این حالات برای خدای متعال اثبات می شود، «حلم» کوتاه آمدن و حرکت نکردن به مقتضای آن برخورد ناگوار طرف مقابل است درصورتی که «غضب» حرکت کردن است و ایجاد مشکلی مانند پرخاشگری و امثال این ها برای طرف مقابل ایجاد کردن است. پس در حقیقت عذاب؛ ظهور غضب است، اینکه خدای متعال در برابر هر مخالفتی یک وعیدی داده است، این وعید بیانگر آن غضب الهی است و اینکه خدای متعال حلمش را طولانی می کند یعنی آن آثار نامطلوب نافرمانی را که خودش مقرر کرده است و بر عبد اظهار می کند آنها را مترتب نمی کند و به او مهلت می دهد، کانه صبر می کند تا ببیند چه میزان تغییر در این نفس حاصل می شود و این عدم ترتب آثار ناگوار بر نافرمانی برای این است که تحولی در این عبد حاصل بشود و خودش را از حالت غضب و مغضوب شدن بیرون بیاورد و به حالت مرحوم شدن وارد بشود که اگر پشیمان شد، این پشیمانی تحت رحمت الهی قرارگرفته است و این شخص مرحوم شده و مورد رحمت قرارگرفته است. همین طور مسائل دیگری که در روایات آ مده است.

ازآنجایی که گناه دارای آثاری است و خدای متعال به ملائکه فرمان می دهد که بعد از گناه این عبد این آثار را مترتب نکند، این ها ظهور صفت حلم خدای متعال است و پس از عمل هم خدای متعال می فرماید: این اثر را تا مدتی مترتب نکنید که این همان «طُولِ أَنَاتِهِ» است.

معنای خالق الخلق بودن حق متعال

الْحَمْدُ لِلَّهِ خَالِقِ الْخَلْقِ بَاسِطِ الرِّزْقِ

این فراز هم بیانگر کمالاتی از حق تعالی است که این کمالات همواره در نظام آفرینش ظهور و بروز دارد، اولین مسئله ای که ما با موجودات برخورد می کنیم، جنبه ایجادی و موجودیت شیء است، از آن جنبه به خالقیت و مخلوقیت تعبیر می ک