بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل میرزای شیرازی و حماسه تنباکو :

طلیعه

نـگاهی گذرا به تاریخ ریشه دار مرجعیت و فقاهت، پاسخ برخی از ابهامات را در اذهان روشن می سازد. یـکی از شـبهاتی کـه در اثر هجمه های فرهنگی دشمن، به اذهان جوانان و نسل جدید راه یافته است در مورد جایگاه فقه و فـقاهت و فلسفه وجود چنین نهادی در جامعه شیعی است. می گویند: روحانیت و مرجعیت برای دنیای مـردم چه دستاورد مثبتی دارد؟ حـوزه های عـلمیه با آن قدمت تاریخی، شخصیتهای برجسته، پرورش عالمان و برنامه هایی که بسیاری از مردم از کم و کیف آن ناآگاهند، چه خلأی را در جامعه پر می کند؟ آیا مردم به این نهاد در تأمین دنیای خود نیازی دارند؟ یا اینکه حوزه های عـلمیه فقط سعادت جهان آخرت آنان را در پی دارد و دنیای آنان را باید گروههای دیگری تضمین نمایند؟

برای یافتن پاسخ، لازم نیست تاریخ چند قرن گذشته این صنف مقدس را ورق بزنیم. اگر به حوادث یک قرن و نیم گـذشته نـظری بیفکنیم، پاسخ صریح و شفاف خود را به راحتی در می یابیم. یکی از این حوادث فتوای میرزای شیرازی مبنی بر تحریم تنباکو است.[۱]

۳۰ ربیع الثانی سال ۱۳۰۹ ق، یادآور این حماسه پرشکوه در تاریخ ایران و مرجعیت شیعه بـشمار مـی رود. در این روز آیت الله العظمی سید محمد حسن شیرازی رحمه الله معروف به میرزای بزرگ، فتوای انقلابی خود را در موضوع تحریم تنباکو صادر کرده و تمام طرحهای استعمارگران را در تسلط و نفوذ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بـر مـلت مسلمان ایران نقش بر آب کرد. میرزای شیرازی رحمه الله با صدور فتوای انقلابی خود چهره واقعی استعمار انگلیس را نمایان ساخته و قدرت فتوا را در تغییر معادلات جهانی به نمایش گذاشت.

حضرت امـام خـمینی رحـمه الله با اشاره به خدمات فـقهای بـزرگ شـیعه و دستآوردهای عظیم آنان در طول تاریخ، به فتوای میرزای شیرازی اشاره کرده و فرمود: «همان نصف سطر میرزای شیرازی رضوان الله تعالی عـلیه، مـملکت مـا را از توی حلقوم خارجیها بیرون کشید.

«الیوم استعمال دخانیات حـرام اسـت، معارضه با امام زمان است»، این یک کلمه، یک ملت را وادار کرد که مخالفت کند، چرا این قدرت را می شکنید»؟[۲]

در این مـقاله ضـمن آشـنایی با شخصیت میرزای شیرازی رحمه الله، اشارتی به ماجرای تحریم تـنباکو خواهیم داشت.

آشنایی با میرزای شیرازی

سید محمد حسن حسینی معروف به میرزای شیرازی فرزند میرزا محمود در ۱۵ جمادی الاول سال ۱۲۳۰. ق در فـضایی عـلمی و مـعنوی در شیراز متولد شد. پدر او در همان سالهای تولد وفات یافته و وی تحت تربیت دایـی دانـشمندش سید حسین مجدالاشراف قرار گرفت. محمد حسن در چهار سالگی به مکتب رفته و در شش سالگی وارد حوزه عـلمیه شـد. او دارای هـوشی سرشار و حافظه ای قوی و استعدادی درخشان بود و این همه لیاقت و شایستگی، همگان را بـه اعـجاب واداشـته بود.

میرزا محمد حسن در هشت سالگی در مسجد وکیل شیراز به مـواعظ اخـلاقی پرداخـته و حاضران را به خودسازی و خدا محوری دعوت می نمود. در دوران نوجوانی مهم ترین کتاب فقهی حوزه؛ شرح لمـعه را تـدریس می کرد تا جایی که در همان دوران، حاکم شیراز منصب مهمی را در حکومت شیراز بـه او پیـشنهاد کـرد اما او که عاشق تحصیل و راهیابی به مسلک عالمان راستین و آشنایان معارف اهل بیت عـلیهم السلام بـود، تحصیل را بر مسند ریاست ترجیح داده و راهی حوزه اصفهان گردید که در آن زمان پر رونق ترین حـوزه شـیعی بود.

شـیخ محمد تقی اصفهانی صاحب کتاب «هدایه المسترشدین» نخستین هدایتگر وی در اصفهان بود. بعد از فوت وی، سـید حـسن بید آبادی او را به شاگردی پذیرفته و جان تشنه کامش را به جرعه های معارف زلال اهـل بـیت عـلیهم السلام سیراب کرده و قبل از بیست سالگی، اجازه اجتهاد میرزا را صادر نمود.

حاج محمد ابراهیم کلباسی از دیـگر اسـتادان وی در حوزه اصفهان می باشد.

میرزای شیرازی بعد از گذراندن ۲۹ سال از بهار عمرش و کسب فـیض از بـهترین استادان عصر و دریافت اجازه اجتهاد از حوزه اصفهان، برای تکمیل معلومات خود راهی دیار نجف و کربلا گـردید. او بـه یمن برکت وجود مقدس امیرالمؤمنین علی علیه السلام و حضرت ابا عبدالله الحسین عـلیه السلام بـه حلقه درس اساتید شایسته ای همچون حسن کاشف الغـطاء، شـیخ حـسن نجفی (صاحب جواهر)، سید ابراهیم قزوینی (صـاحب ضـوابط) و شیخ مشکور حولائی پیوست.

بعد از اینکه خود را بی نیاز از اساتید حوزه های عراق احـساس کـرد، قصد برگشت به ایران نـمود. صـاحب جواهر کـه آن هـمه شـایستگی را در وجود ایشان حس کرده بود، بـرای حـاکم شیراز و مردم منطقه نامه ای نوشته و با ستایش فراوان از میرزای شیرازی، وجود چـنان شـخصیت والایی را برای آن منطقه مغتنم و ضروری دانـست. اما وقتی که مـیرزا از حـوزه کربلا برای وداع با مرقد مـطهر عـلی علیه السلام وارد نجف گردید، به شیخ انصاری خبر دادند که طلبه مستعدی بنام سـید مـحمد حسن شیرازی قصد برگشت بـه وطـن دارد. او را دعـوت کرده و در یک جـلسه عـلمی وارد مذاکره با میرزای شـیرازی گـردید. میرزا با شنیدن سخنان شیخ جان تازه ای گرفته و احساس کرد با دریایی مواج از فـقه و اصـول رو بروست، از این رو قصد خود را از سفر بـه وطـن عوض کـرده، ایـن شـعر سعدی شیرازی را زمزمه نـمود که:

چشم مسافر چو بر جمال تو افتد ***عزم رحیلش بدل شود به اقامت افتد

میرزا از آن روز بـه حـلقه درس شیخ انصاری پیوسته و تا آخرین لحـظات عـمر شـیخ، از وی جـدا نـشد. شیخ نیز آنـچنان بـه لیاقت میرزا باور کرده بود که با اصرار تمام، تصحیح کتاب «رسائل» خود را به میرزا مـحمد حـسن واگـذار کرد.

میرزای شیرازی به تربیت شاگردان مـمتازی هـمت گـماشت کـه از جـمله آنـها می توان به میرزا محمد تقی شیرازی (معروف به میرزای دوم)، شیخ عبدالکریم حائری (مؤسس حوزه علمیه قم)، میرزا حسین نائینی، شهید شیخ فضل الله نوری و آخوند ملا مـحمد کاظم خراسانی، حاج آقا رضا همدانی، حاج میرزا حسین سبزواری، سید محمد فشارکی اصفهانی، سید محمد کاظم یزدی صاحب عروه الوثقی اشاره کرد.

میرزای شیرازی در سال ۱۲۸۱ ق، بعد از رحلت شیخ انصاری، ۲۳ سـال مـنصب خطیر مرجعیت را عهده دار گردید. اقدامات میرزای شیرازی در نشر معارف اهل بیت علیهم السلام و دفاع از کیان اسلام، هر کدام نقطه عطفی در تاریخ مرجعیت تشیع به شمار می آید. دفاع از شیعیان مظلوم افـغانستان، تـلاش برای ایجاد وحدت میان شیعه و سنی (با انتقال حوزه علمیه تشیع از شهر نجف به شهر سنی نشین سامرا، پرداخت شهریه و کمکهای مالی بـه عـلماء و طلاب اهل سنت، از میان بـردن مـوانع وحدت، تربیت و اعزام مبلغ به مناطق محروم، جلوگیری از تجاوز یهودیان به مسلمانان همدان،

جلوگیری از خرید سرزمینهای شهر طوس توسط دولت روسیه، فرستادن آیه الله سید عبدالحسین لاری بـرای مـبارزه با عوامل انگلیس در جـنوب ایـران و حمایت از قیام آزادی خواهانه مردم آن سامان، برخی از این تلاشها است.

این پرچمدار علم و عمل و مرد سیاست و دیانت در سال ۱۳۱۲ ق، در سن ۸۲ سالگی درگذشت و پیکر مقدس او را به نجف حمل کرده و در کنار درب طوسی حرم عـلی عـلیه السلام به خاک سپردند.^۱

صفات و ویژگیها

الف. اخلاص و ریاست گریزی

هنگامی که بحث جانشینی شیخ انصاری به میان آمد و فقهای عصر به شایستگی میرزای شیرازی نظر دادند، او به شدت مخالفت کرد و گفت: فتاوی و نـظریات مـن آماده نـیست و در میان شما فقیهی همچون آقا حسن نجم آبادی است.

آقا حسن نجم آبادی گفت: به خدا سوگند کـه پذیرفتن مرجعیت برای من حرام است. مرجعیت نیاز به شخصی فـقیه، سـیاستمدار و آشـنای به مصالح زمان دارد و آن شخص شما هستید و فراهم کردن فتاوی برای شما کار خیلی آسان و راحتی است.

مـیرزای شـیرازی همچنان در سر انکار بود تا اینکه یکی از میان جمع گفت: جناب میرزا! شـما قـائل بـه ولایت فقیه می باشید؟ میرزا جواب مثبت داد. گوینده ادامه داد: آیا این عده را که الآن در این جلسه حـضور دارند فقیه می دانید؟ میرزا بار دیگر پاسخ مثبت داد. گوینده ادامه داد: پس این فقها حـکم می کنند که پذیرفتن مـرجعیت بـر شما لازم است. اینجا بود که میرزای شیرازی در حالی که قطرات اشک بر صورتش می لغزید و تمامی پهنای صورتش را فراگرفته بود گفت: به خدا سوگند هرگز فکر نمی کردم این مسئولیت بزرگ را به عـهده بگیرم و بار سنگین مرجعیت را به دوش کشم.^۲

ب. تیزبینی و دوراندیشی

یکی از ساکنین سنی مذهب سامرا که از میرزای شیرازی رنجشی در دل داشت و بـه عـلل نامعلومی به آن رادمرد تاریخ، کینه می ورزید، در یک فرصت مناسب میرزا محمد شیرازی فرزند ارشد میرزای شیرازی را مضروب ساخته و او در اثر ضربات وارده درگذشت. میرزای شیرازی در آن واقعه سکوت کرده و کمترین واکنشی نشان نداد.

دشـمنان مـسلمانان و عوامل خارجی آنان که برای ایجاد اختلاف میان گروههای مسلمان لحظه شماری کرده و از هر فرصتی سود می بردند، خواستند از این حادثه به نفع خویش بهره برداری کرده و فتنه ای ایجاد نمایند. آنـان بـه سامرا رفته و خواستار دستورات میرزای بزرگ در رابطه با قتل فرزندشان شدند. اما آن بزرگوار با دوراندیشی خاصی انگیزه آنان را از این قضیه فهمیده و با کمال قاطعیت به آنان فرمود: مـی خواهم خـوب بـفهمید که شما حق ندارید در هـیچ یـک از امـور مربوط به ما مسلمانان و سرزمینهای ما مداخله کنید. این یک قضیه ساده است که میان دو برادر اتفاق افتاده است.

هنگامی کـه ایـن مـاجرا در استانبول به خلیفه سنی مذهب عثمانی رسید، از مـوضع هـوشمندانه مرجع شیعیان شادمان گشته و به والی بغداد دستور داد که شخصا به حضور میرزا رسیده و ضمن تشکر بخاطر بزرگواری و دوراندیشی ویـ، از وقـوع حـادثه عذرخواهی و از میرزای شیرازی دلجویی نماید.^۱

ج. شجاعت و حق