بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل پرتوی از زندگی امام موسی کاظم علیه السلام :

آن گاه که سروش امین، جام دل را از معجون شگفت، بشارتی عظیم آکنده می سازد و می توان چیدن گل بوته لبخند خورشید آسمان شهر مدینه را به تماشا نشست، آ ن روز شادی اهلبیت است. آری! هفتم ماه صفر است. زمین ملتهب، و زمان در گردونه خویش مستانه می چرخد. وهم و سکوت بر گستره قلب ها سایه افکنده است و چشم ها در انتظار رؤیت خورشید امامت، افق ولایت را به نظاره نشسته است. باز هم شمیم پر شراره علوی و این بار خانه صادق آل علی. هفتم صفر ولادت هفتمین نور ولایت کاظم آل محمد است. برآنیم؛ تا پرتوی از نور ولایت را به محضر عاشقان و دوستدارانش تقدیم کنیم.

زندگی نامه کوتاه امام کاظم علیه السلام

نام:موسی بن جعفر. کنیه: ابو ابراهیم، ابوالحسن، ابوالحسن اوّل، ابوالحسن ماضی، ابوعلی و ابواسماعیل.

القاب: کاظم، صابر، صالح، امین و عبدالصالح و کاظم. آن حضرت در میان شیعیان به «باب الحوائج» معروف است. منصب: معصوم نهم و امام هفتم شیعیان. تاریخ ولادت: هفتم ماه صفر سال ۱۲۸ هجری. برخی نیز سال ۱۲۹ را ذکر کردند. محل تولد: ابواء (منطقه ای در میان مکه و مدینه) در سرزمین حجاز. نسب پدری: امام جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام. نام مادر: حمیده مصفّاه. نام های دیگری نیز مانند حمیده بربریه و حمیده اندلسیه نیز برای او نقل شده است. مدت امامت: از زمان شهادت پدرش، امام جعفر صادق علیه السلام، در شوال ۱۴۸ هجری تا رجب سال ۱۸۳ هجری، به مدت ۳۵ سال. آن حضرت در سن بیست سالگی به امامت رسید. تاریخ و سبب شهادت: ۲۵ رجب سال ۱۸۳ هجری، در سن ۵۵ سالگی، به وسیله زهری که در زندان سندی بن شاهک به دستور هارون الرشید به آن حضرت خورانیده شد. محل دفن: مکانی به نام مقابر قریش در بغداد (در سرزمین عراق) که هم اکنون به «کاظمین» معروف است. همسران: فاطمه بنت علی و نجمه. فرزندان: درباره تعداد فرزندان آن حضرت چند قول وجود دارد. بنابر نقل یکی از آنها، آن حضرت ۳۷ فرزند داشت که ۱۸ تن از آنان پسر و ۱۹ تن دختر بودند.

الف) پسران:

ب) دختران:

یکی از دختران آن حضرت به نام فاطمه، معروف به حضرت معصومه علیهاالسلام که برای دیدار برادرش امام رضا علیه السلام عازم ایران شده بود، در شهر قم بیمار شد و پس از چند روز بیماری، وفات یافت و در این شهر مدفون گردید. هم اکنون مقبره ایشان زیارتگاه شیعیان سراسر جهان و دانشگاه عالمان و مجتهدان شیعی است.

اصحاب و یاران:

تعداد یاران، اصحاب و راویان امام موسی کاظم علیه السلام بسیار است. در این جا نام تعدادی از اصحاب بزرگ آن حضرت ذکر می گردد: علی بن یقطین، ابوصلت بن صالح هروی، اسماعیل بن مهران، حمّاد بن عیسی، عبداللّه بن یحیی کاهلی، مفضّل بن عمر کوفی، هشام بن حکم، یونس بن عبدالرحمن و … .

زمامداران معاصر:

مروان بن محمد اموی – معروف به مروان حمار، ابوالعباس سفاح عباسی، منصور عباسی، مهدی عباسی، هادی عباسی، هارون الرشید.

رویدادهای مهم دوره امامت امام کاظم علیه السلام:

۱. شهادت امام جعفر صادق علیه السلام، پدر امام موسی علیه السلام، به دست منصور در سال ۱۴۸ هجری.

۲. پیدایش انشعاباتی در مذهب شیعه، مانند: اسماعیلیه، اَفْطَحیه و ناووسیه، پس از شهادت امام صادق علیه السلام و معارضه آنان با امام موسی کاظم علیه السلام در مسئله امامت.

۳. ادعای امامت و جانشینی امام جعفر صادق علیه السلام، توسط عبدالله اَفْطَحْ، برادر امام موسی کاظم علیه السلام و به وجود آوردن مذهب افطحیه در شیعه.

۴. اعراض بیشتر اصحاب امام صادق علیه السلام از عبدالله اَفْطَحْ، و گرایش آنان به امام کاظم علیه السلام.

۵. مرگ منصور دوانیقی، در سال ۱۵۸ هجری، و به خلافت رسیدن ابوعبدالله مهدی عباسی، فرزند منصور.

۶. احضار امام موسی کاظم علیه السلام به بغداد و زندانی نمودن ایشان در آن شهر، به دستور مهدی عباسی.

۷. زندانی شدن امام موسی کاظم علیه السلام در بغداد، در دوران حکومت هادی عباسی.

۸. مبارزات منفی امام موسی کاظم علیه السلام با دستگاه حکومتی هارون الرشید، در مناسبت های گوناگون.

۹. بدگویی و سعایت علی بن اسماعیل، برادرزاده امام موسی کاظم علیه السلام از آن حضرت، نزد هارون الرشید با توطئه چینی یحیی برمکی، وزیر اعظم هارون.

۱۰. دستگیری امام کاظم علیه السلام در مدینه و فرستادن آن حضرت به زندان عیسی بن جعفر در بصره، به دستور هارون در سال ۱۷۹ هجری.

۱۱. انتقال امام علیه السلام از زندان بصره به زندان فضل بن ربیع در بغداد.

۱۲. انتقال امام علیه السلام از زندان فضل بن ربیع به زندان فضل بن یحیی برمکی.

۱۳. مراعات حال امام علیه السلام در زندان، توسط فضل بن یحیی و عکس العمل شدید هارون به این قضیه.

۱۴. مضروب و مقهور شدن فضل بن یحیی، توسط هارون، به خاطر مراعات حال امام علیه السلام در زندان.

۱۵. انتقال امام علیه السلام از زندان فضل بن یحیی به زندان سندی بن شاهک.

۱۶. مسموم کردن امام علیه السلام با خرمای زهر آلود، توسط سندی بن شاهک در زندان.

۱۷. شهادت امام کاظم علیه السلام به خاطر مسمومیت در زندان سندی بن شاهک، سال ۱۸۳ هجری.

۱۸. انتقال پیکر امام علیه السلام به جِسر (پل) بغداد و فراخوانی مردم برای دیدن آن توسط مأموران هارون.

۱۹. انزجار سلیمان بن جعفر بن منصور دوانیقی از تحقیر پیکر امام موسی کاظم علیه السلام، توسط مأموران حکومتی، و دستور او به تجهیز و تکفین مناسب شأن پیکر آن حضرت و به خاک سپاری در مقابر قریش بغداد.[۱]

سیره عبادی حضرت امام موسی کاظم علیه السلام

عابدترین و زاهدترین، فقیه ترین، سخیترین و کریمترین مردم زمان خود بود، هر گاه دو سوم از شب می گذشت نمازهای نافله را به جا میآورد و تا سپیده صبح به نماز خواندن ادامه می داد و هنگامی که وقت نماز صبح فرا میرسید، بعد از نماز شروع به دعا میکرد و از ترس خدا آن چنان گریه میکرد که تمام محاسن شریفش به اشک آمیخته میشد و هر گاه قرآن میخواند مردم پیرامونش جمع میشدند و از صدای خوش او لذّت میبردند.

امام کاظم علیه السلام نیز از جمله افرادی است که نماز را به بهترین وجه آن برپا می داشت و با استفاده از همه فرصت ها با خدا به راز و نیاز می پرداخت. شور و دلدادگی امام کاظم علیه السلام به نماز در حدی است که بارها از این که در زندان فرصت بیشتری برای نماز یافته، از خدا سپاس گذاری می کند و می فرماید: «اللهم انّک تعلم أنّنی کنتُ أسالک أن تفرِّغنی لعبادتک، اللهم و قد فعلتَ، فلک الحمد.» بخاطر همین عبادت ها، نمازها و نیایش های فراوان شان است که به «عبد صالح» و «زین المجتهدین» مشهور گردید. این بنده صالح خدا برای گفتگو با خدای بزرگ از هر فرصت و هر زمان استفاده می کرد. در زندان آن گاه که درها بروی شان بسته است و از مردم و مشغله های بیرونی و جامعه دور است، شب و روز به عبادت می پردازد و هرگز احساس خستگی و ضعف و پایانی برای ارتباط با خداوند در او دیده نمی شود. از همین رو است که عالم بزرگوار شیخ مفید او را عابدترین فرد دورانش می داند و می نویسد: «و کان ابوالحسن موسی(ع) اعبد اهل زمانه و…»[۲] آن حضرت نماز شب را آن چنان ادامه می داد تا صبح می‎شد و پس از نماز صبح به تعقیبات ادامه می داد تا آفتاب طلوع می کرد و پس از آن به سجده می افتاد و تا ظهر در پیشگاه پروردگار پیشانی بر خاک می گذاشت و مکرر می خواند: «اللهم إنی أسألک الراحه عند الموت والعفو عند الحساب» و یکی از دعاهای آن حضرت این بود که می فرمود: «[الهی] عظم الذنب من عبدک فلیحسن العفو من عندک» و از ترس خدا چندان می گریست که محاسنش از اشک چشمانش تر می شد. شیخ مفید می نویسد: «و رُوِی انّه کان یصلی نوافل اللیل و یَصلُها بصلوه الصّبح، ثم یعقّب حتی تطلع الشمسُ، و یخرُّ لله ساجداً فلایرفع رأسه من الدعاء والتحمید حتی یقرب زوال الشمس، و کان یدعو کثیراً فیقول: «اللهم إنی أسألک الراحه عند الموت والعفو عند الحساب» و یکرِّر ذلک. و کان من دعائه(ع): «عَظُم الذنبُ من عبدک فلیحسن العفو من عندک.» و کان یبکی من خشیه الله حتی تخضلّ لحیته بالدموع.» عیسی بن جعفر که به مدت یک سال در بصره امام کاظم علیه السلام را در زندان نگهداشته بود ضمن نامه ی به هارون الرشید می نویسد: «در این مدتی که ایشان[امام کاظم علیه السلام] نزد من زندانی است او را آزمودم و زیر نظر داشتم، در این مدت دیده نشده است که ایشان جز عبادت به چیز دیگری مشغول باشد. افرادی را گماردم که گوش دهد ایشان در دعاهای خود چه می گوید. هیچ شنیده نشده است که ایشان به تو و من نفرین کند، یا ما را به بدی یاد کند و برای خود نیز جز به مغفرت و رحمت دعایی نمی کند…» هنگامی که هارون الرشید حضرت را از بصره به بغداد منتقل کرد و بدست «فضل بن یحیی» سپرد، حضرت هم چنان در آن زندان به عبادت و تهجد و نماز و روزه مشغول بود، به گونه ی که بیشتر روزها را روزه و شبها را به عبادت می پرداخت. خواهر سندی بن شاهک با دیدن عبادات و تهجد حضرت زن مؤمنه گردید و در برابر کسانی که آن حضرت را زندانی کرده و به شهادت رساندند گفت: «خاب قومٌ تعرّضوا لهذا الرجل، و کان عبداً صالحاً.»[۳]

احمد بن عبدالله روایت کرده است که پدرش گفت: نزد فضل بن ربیع رفتم که در منزل بالایی نشسته بود. به من گفت: آن خانه را نگاه کن ببین چه می بینی؟! نگاه کردم و گفتم: لباسی است که آن جا انداخته شده است. گفت: به دقت نگاه کن. دقت کردم، دیدم مردی است در حال سجده، گفتم: مردی است در حال سجده. گفت: تو او را می شناسی او موسی بن جعفر است. شب و روز او را زیر نظر گرفتم و جز در این حالت او را ندیدم. او نماز صبح را می خواند و پس از آن تا طلوع خورشید به تعقیبات می پردازد. آن گاه به سجده می رود و آن قدر در سجده می ماند تا روز زوال کند. به کسی سفارش کرده است که موقع نماز او را مطلع کند. زمانی که به ایشان خبر می دهد که هنگام نماز شده است، از سجده بر می خیزد و با همان وضو نماز می خواند و این کار همیشگی شان است.پس از نماز عشاء افطار می کند. لحظاتی می خوابد پس از آن تجدید وضو نموده و دوباره به سجده می افتد و در دل شب تا صبح نماز می خواند.[۴] حسن بن محمد علوی از جد خود نقل کرده است که ایشان گفت: موسی بن جعفر بخاطر عبادت و زهدش «عبد صالح» خوانده می شد. اصحاب ما روایت کرده است که آن حضرت علیه السلام وارد مسجد رسول الله(ص) شد و اول شب به سجده افتاد و تا صبح به سجده بود و مرتب می گفت: «عظم الذنب عندی فلیحسن العفو من عندک، یا اهل التقوی و یا اهل المغفره»

بیداری طلوع فجر تا طلوع آفتاب و تعقیبات

از سنت های مورد تأکید و سفارش در فرهنگ دینی بیدارماندن بعد از طلوع فجر تا طلوع آفتاب است. در روایات اسلامی و نیز در سیره معصومان علیهم السلام عارفان و زاهدان سحرخیزی و بیدارماندن بین الطلوعین از سنت های جدی و ارزشمند بحساب آمده است. این سنت هم بدان جهت مورد تأکید قرار گرفته است که نمازگزار پس از ادای فریضه صبح به تعقیبات بپردازد که در روایات اسلامی به آن سفارش فراوان شده است، هم این که سخرخیزی و بیداربودن در این ساعات برکات و ثمرات فراوان دارد. خداوند در قرآن کریم دستور داده است که صبحگاهان پیش از برآمدن آفتاب و نیز پیش از غروب آفتاب به حمد و تسبیح خدای بپردازید: «فَاصْبِرْ عَلَی مَا یقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّک قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ» امیرالمؤمنین علیه السلام از رسول خدا(ص) روایت کرده است که آن حضرت(ص) فرمود: «أیما امریءٍ مسلم جلس فی مصلاه الذی صلی فیه الفجر یذکر الله حتی تطلع الشمس کان له من الاجر کحاجّ رسول الله(ص).. .»[۵] امام صادق علیه السلام به نقل از پدرانش و آن ها از امام علی علیه السلام روایت کرده است که آن حضرت فرمود: «مَن صلّی فجلس فی مصلاه الی طلوع الشمس کان له ستراً من النار.» «ولید بن صبیح» از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که فرمود: «التعقیب ابلغ فی طلب الرزق من الضرب فی البلاد.» یکی دیگر از برکات بیداربودن بین الطلوعین آن است که نعمت و روزی در این ساعت بیش از هر زمان دیگر بدست می آید. امام علی علیه السلام می فرماید: «اطلبوا الرزق فیما بین الطلوع الفجر الی طلوع الشمس فأنه اسرع فی طلب الرزق من الضرب فی الارض، و هی الساعه التی یقسم الله الرزق بین عباده.» البته هرچند که روزی بندگان را از اول خداوند تقسیم و معین کرده است، اما این تقسیم بنا به فرموده امام باقر علیه السلام فضلی است که پروردگار در این زمان تقسیم می کند. «حسین بن مسلم» گفته است به امام باقر علیه السلام عرض کردم: مردم می گویند خواب بعد از طلوع فجر مکروه است؛ زیرا در این زمان خداوند روزی را قسمت می کند! امام علیه السلام فرمود: «الارزاق موظوفه مقسومه، و لله فضل یقسمه من طلوع الفجر الی طلوع الشمس، و ذلک قوله: واسئلوا الله من فضله» امام علیه السلام در ادامه فرمود: «و ذکر الله بعد طلوع الفجر ابلغ فی طلب الرزق من الضرب فی الارض.» امام کاظم علیه السلام نیز از چنین افرادی است که سراسر وجود و افکارش از عشق به خدا شعله ور است. از همین رو آن حضرت مناجات با خدا را بر هر چیزی ترجیح می دهد و همواره پس از نماز صبح و نیز فرایض دیگر به ادامه مناجات با معبود می پردازد. عالم جلیل القدر شیخ مفید می نویسد: «و رُوِی أنه کان یصلی نوافل اللیل و یَصلَها بصلوه الصبح، ثم یعقّب حتی تطلع الشمس.. .»[۶] فضل بن ربیع، مسئول زندان امام کاظم علیه السلام در بغداد، می گوید: من در زندان مراقب ایشان هستم و همواره ایشان را زیر نظر دارم. از جمله کارهای عبادی او این است که پس از نماز صبح به تعقیبات می پردازد تا آن گاه که آفتاب برآید: «أنه یصلی الفجر فیعقب الی ان تطلع الشمس.. .»[۷]

شقیق بلخی در ضمن روایت طولانی نقل کرده است که امام علیه السلام را در نیمه شب در سمت بقعه چشمه آب زمزم دیدم که با خشوع، ناله و گریه نماز می خواند و تا صبح به این کار مشغول بود. با طلوع فجر در مصلای خود نشست و به تسبیح پرداخت. آن گاه نماز صبح را بجای آورد و پس از آن بطواف خانه خدا مشغول شد و پس از طواف از مسجدالحرام بیرون رفت.

یاد مرگ در دعا و تعقیبات پس از نماز

در فرهنگ دینی سفارش فراوان شده است که انسان ها همواره به یاد مرگ و لحظات جان دادن و برپایی روز سخت حساب باشند.امام علی علیه السلام می فرماید: «إن الموت هادم لذاتکم، و مکدِّر شهواتکم، و مباعد طیّاتکم، زائرٌ غیر محبوب، و قرن غیر مغلوب، و واتر غیر مطلوب، قد اعلقتکم حبائله… فیوشک ان تغشاکم دواجی ظُلَلِه، واحتدام حُلَلِه.»[۸] امام زین العابدین(ع) در مورد سختی لحظات مرگ و زمان حساب و کتاب در قبر و قیامت می فرماید: «اشدّ ساعات ابن آدم ثلاث ساعات: الساعه التی یُعاین فیها ملک الموت، والساعه التی یقوم فیها من قبره، والساعه التی یقف فیها بین یدی الله تبارک و تعالی، فإما الی الجنّه و إما الی النار.» بدین جهت یاد مرگ و یاد روز حساب و کتاب انسان را از معاصی، طغیان و سرکشی باز می دارد و محبت دنیا و تعلقات آن را از دل انسان می زداید. رسول خدا(ص) می فرماید: «افضل الزهد فی الدنیا ذکر الموت، و افضل العباده التفکر، فمَن اثقله ذکر الموت وَجَدَ قبرَه روضهً من ریاض الجنّه.» باز می فرماید: «إکثروا من ذکر هادم اللذات، فقیل: یا رسول الله، فما هادم اللذات؟ قال: الموت، فإن اکیس المؤمنین اکثرهم ذکراً للموت، و أسدهم له استعداداً.» براساس همین فرهنگ دینی است که رسول خدا(ص) و ائمه هدی همواره بیاد مرگ بودند. امام کاظم علیه السلام همانند سایر معصومین علیهم السلام همیشه به یاد مرگ بود. یکی از فرازهای دعای ایشان در نماز و دعا را همین مسأله تشکیل می دهد. آن حضرت همیشه این دعا را در سجده های طولانی خود مکرر می فرمود: «اللهم إنی أسألک الراحه عند الموت والعفو عند الحساب.» پروردگارا! از تو درخواست می کنم که مرگم در راحتی باشد و در روز حساب(قیامت) مرا ببخشی. همین تفکر و نگرش و خوف از خدا بود که آن حضرت را در نمازها به گریه می انداخت، به گونه ی که اشک هایش بر محاسنش جاری می شد و می فرمود: «عظم الذنب من عبدک فلیحسن العفو، من عندک.» [پروردگارا!] گناه بنده ات بزرگ است، پس باید گذشت و عفو تو نیز نیکو باشد. این ها بخشی از سیره عبادی حضرت امام موسی کاظم علیه السلام است که با استفاده از متون تاریخی و روایی و در فرصت اندک فراهم گردید. البته در این میان ویژگی های دیگری نیز در سیره عبادی این امام همام وجود دارد که نسبت به فرصت کم از بررسی آن ها صرف نظر می نمایم. موضوعاتی چون: روزه های آن حضرت، تلاوت قرآن، انجام مناسک حج و… که در مجموعه سیره عبادی باید مورد بررسی و تحقیق قرار گیرد. تحقیق در این موضوعات را به فرصت دیگری واگذار می کنم و امیدوارم که بتوانم در زمان مناسب سیره عبادی این امام معصوم علیه السلام را بصورت بهتری مورد بررسی قرار دهم تا چراغی باشد فراروی خود و رهپویان عاشقی که برای عبادت با خدا و راز ونیاز با ذات کبریایی بدنبال الگوهای برتر هستند.