فایل پاورپوینت کامل پاسخی ناتمام به چالش های فکری

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل پاسخی ناتمام به چالش های فکری :

ابرار، ۲۱ و ۲۲/۸/۸۰

چکیده: در این گفت وگو که در چهار قسمت منتشر شده است، آقای باوند ابتدا مطالبی را پیرامون تاریخ مباحث هرمنوتیک در غرب ذکر می کند و سپس به جهان هرمنوتیک ایرانی می پردازد که خلاصه همین بخش در این جا آمده است . به نظر ایشان روشنفکران ما نتوانسته اند تعامل درستی با سنت خود و اسلام داشته باشند و علت آن یا جهل یا خیانت است . اگر روشنفکران قدری به منابع اسلامی روی آورند و از سر تامل در آنها بنگرند، بسیاری مشکلات فکری شان حل خواهد شد .

چه زمینه های تاریخیی برای بحث از جهان هرمنوتیک ایرانی وجود دارد؟

نخست باید مباحثی را درباره جهان شرق و اسلام و ایران مطرح کنیم . باید بازگشتی به گذشته داشت . انقلاب اسلامی مطرح کننده تفکر خاصی است که به خوبی تبیین نشده است و متفکران ما کمتر به مساله امام و انقلاب از منظر فلسفی و تاریخی پرداختند . وقتی امام شعار نه شرقی و نه غربی را گفتند، تصور این بود که تنها بعد سیاسی قضیه مورد نظر ایشان است . در محافل علمی ما هم به این مساله توجه نمی شود و تبیین علمی و فلسفی از آن ارائه نمی شود . بحث هرمنوتیک طرح می شود; اما پیوند آن مسائل و مشکلات فکری و تاریخی با جامعه ما عمیقا مطرح نمی شود . بعضی هم می ترسند میان مسائل فکری و سیاسی پیوندی ایجاد کنند . این از آنجا ناشی می شود که به لحاظ تاریخی، طی این ۱۵۰ ساله تعریف بدی از سیاست، حتی در عرصه تفکر و فلسفه شده و سیاست مساوی با فریب و حیله قلمداد شده است . البته با توجه به گذشته دور و اخیر، برخی روشنفکران به نام دفاع از حقوق مردم، استقلال و آزادی و حاکمیت قانون و نظام مشروطه در دام استعمار گرفتار آمدند و جامعه ما را دچار نوعی از خود بیگانگی مضاعف کردند . در غرب اگر کسی تفکری را مطرح می کند، خودش است . قبل از انقلاب و الآن هم عده ای صحبت هایی می کنند که حتی در عرصه مسائل فکری، هم خود و هم دیگران را گم گشته و سرگردان می سازند . این فقط در ارتباط با سیاستمداران و عرصه سیاست محض نیست; روشنفکران برجسته ای در دوران رضاخان و شاه بودند که در این دام گرفتار آمدند . آنها اسلام را قبول نداشتند و حتی نسبت به مصالح ایران هم متاسفانه تعلق خاطر جدی و عملی نداشتند . پرسش ما در اینجا این است که چرا معدودی از روشنفکران که لااقل در مورد تاریخ و فرهنگ و ادب ایران آثار خوبی نوشتند، توانستند کشتار وحشیانه ۱۵ خرداد را از سوی رژیم وابسته خائن پهلوی تایید کنند؟ نخبگان کشور ما بعد از انقلاب مشروطه دچار نوعی شقاق و دوگانگی شخصیت و عدم اصالت و نوعی بی صداقتی شدند که موجب گسست مخرب میان تفکر اصیل و سیاست، حتی در ساحت فرهنگ و تفکر گردیدند و متاسفانه این روند حتی بعد از ظهور انقلاب نیز از سوی پاره ای از آنها ادامه یافت; در حالی که در جهان غرب تقریبا هیچ فیلسوف، متفکر سیاست و روشنفکر اجتماعی اصیلی را نمی یابید که نسبت به ارتباط این دو مساله سرنوشت ساز جامعه خود بی تفاوت باشد .

متاسفانه بعد از خیزش مردم در انقلاب مشروطه برای خروج از استبداد و تحجر، به علت جهالت، سستی و یا خیانت برخی روشنفکران وابسته، این جریان عظیم با داعیه مبارزه با اسلام و ظواهر آن و به نام دفاع از تجدد و مدرنیزاسیون، با استحاله انقلاب مشروطه در چنبر و دام تو در توی استعمار خارجی گرفتار آمد . یکی از بزرگ ترین علل این استحاله و شکست انقلاب مشروطه، دامن زدن برخی روشنفکران ناآگاه و یا وابسته، به تعارض اسلام و مقتضیات زمان و امکان پیشرفت و کسب آزادی و تمدن واقعی (نه صرفا غربی) بود; تا آن جا که جامعه از سر اضطرار تسلیم رضاخان و استعمار انگلیس و بعد آمریکا گردید .

این قرائت از نسبت ما و جهان جدید بعد از انقلاب چگونه دنبال می شود؟

این گروه های فکری هم اکنون نیز با طرح مساله تعارض سنت و مدرنیته و یا اسلام و غرب، اسلام را صرفا مساوی با سنت، آن هم نه سنت نبوی و علوی، بلکه سنت و آنچه در گذشته حتی در ارتباط با حاکمان مستبد گذشته اتفاق افتاد می انگارند و با تاثیرپذیری از کلام مسیحی و یهودی در غرب، قائل به صامت بودن متن و کتاب دینی مسلمانان هستند – البته در ابتدا می گفتند کتاب و دین در اصل کامل است; اما بعد همین را نیز نفی کردند و آن را هم مانند کتاب مقدس، ناقص و تحریف شده اعلام نمودند – و تحت تاثیر مکتب سوبژکتیویسم و نحله های مختلف آن قائل به نسبیت کامل فهم ما از دین شدند و این که در هیچ مرتبه ای نمی توان به نحو یقین مفاد کلام خدا را فهمید و معرفت بشری که پشتوانه فهم ما از کتاب و سنت است، کاملا نسبی و محدود و متغیر است و بشر هیچ راهی برای ورود و فهم مفاد کلام خدا ندارد .

در کنار این نظریه (قبض و بسط) نظریه هایی مشابه و متاثر از مکتب هرمنوتیک نیز این داعیه را دارند که اساسا مفسر و خواننده کتاب و سنت نیز به علت پاره ای پیش فرض ها، علایق و انتظارات و نیز محدودیت کامل معرفت بشری (که باز هم ریشه در مکتب اصالت سوژه و شکاکیت دارد) نمی تواند راه به درک آنها برد . مضافا این که مطابق نظریه قبض و بسط، اصولی چون امامت، نبوت و عصمت پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و امامان به علت مخدوش و یا جعلی بودن نمی تواند ملاک فهم و تفسیر ما از کتاب و نت شود و عقل و حجیت آن نیز که در حکمت خالده و علم مابعدالطبیعه از ارزش و اعتباری والا برخوردار است، بی اعتبار است .

نظرات بالا، اصل بسیاری از نوشته های پر شاخ و برگ و مزین به برخی اشعار عرفانی است . این مطالب، تاثیرات سطحی و دست دوم افکار امثال هیوم، کانت، مکتب پوزیتیویسم و نظریه بازی های زبانی ویتگنشتاین و نئوپوزیتیویسم پوپر و برخی گفته های نحله های پدیدارشناسی و هرمنوتیک و سخنان برخی متکلمین معتقد به پلورالیسم معرفتی و دینی است، به انضمام تعصب های شخصی و جریانی نسبت به برخی اندیشمندان منتقد آنها و پاره ای غرض ورزی های سیاسی و متاسفانه خودبزرگ بینی ها همراه با اصرار در احیای دین، آن هم در سطح بزرگانی چون غزالی (البته بدون دانش و ایمان وسیع وی) به قیمت امحای اصول بنیادینی چون اصل عصمت، عدم تحریف قرآن کریم و حتی عدم نقص در اراده و کلام الهی، به نحوی که تحت تاثیر کلام تحریف شده تورات قائل به عدم توانایی و نقص در ایجاد ارتباط مبدا هستی با انسان است .

این در حالی است که متون دینی مسیحی و یهودی زمینه این آموزه ها در غرب است .

در تورات آمده که خداوند گفت من پشیمان شدم انسان را آفریدم (البته به علت شرارت های بعدی انسان ها) . یعنی علم خدای تورات به آینده، مبتنی بر ظن و گمان بوده است، نه یقین; و یا در جریان برج بابل، خداوند از ساختن برج و پیشرفت تمدن انسان ها در بابل دچار حسد می شود و به فرشتگانش دستور می دهد که عامل این پیشرفت و تفاهم و در نتیجه تعاون در میان آنها را که همان وحدت کلمه و زبان است، مغشوش سازند تا مراد هم را نفهمند و دچار سرگردانی و سوء تفاهم و اغتشاش و رکود و شکست شوند .

نظریه پردازان قبض و بسط نیز تحت تاثیر این کلام ناقص و چنین خدای ناتوانی قائل به عدم خلوص علم دینی و در نتیجه معرفت ظنی در انسان ها شده اند و به علت اعتقاد به مکتب نسبیت پوپری و اصالت سوژه به بحران رسیده در غرب، حتی علم و دریافت وحی پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم از مفاد کلام الهی را