بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نظریه های گستره دین در عرصه اقتصاد :

قال الامام الکاظم علیه السلام: ان لله علی الناس حجتین، حجه ظاهره و حجه باطنه، فاما الظاهره فالرسل و الانبیاء و الائمه و اما الباطنه فالعقول . ^(۱) امام کاظم علیه السلام می فرماید: خداوند بر مردم دو حجت دارد: حجت آشکار و حجت پنهان . حجت آشکار، رسولان و پیامبران و امامان علیهم السلام هستند و حجت پنهان، عقول مردم .

بشر اندیشه ور و برنامه ریز امروز، صدها پرسش در مواجهه با دین دارد که در حوزه نظام های اجتماعی، سه پرسش، مادر و اساس پرسش ها است و پیش از هر اقدامی، پاسخ روشن لازم دارد:

۱ . آیا اسلام در واقع و نفس الامر دارای نظام های اجتماعی خاصی است؟

۲ . آیا نظام های اجتماعی اسلام (بر فرض وجود) قابل کشفند؟

۳ . منابع، ابزارها، منطق و روش کشف این نظام ها کدامند؟

مجموع نظریه هایی که در تبیین گستره حضور دین در عرصه نظام های اجتماعی طرح شده، در چند گروه کلی قابل طبقه بندی است .

گروهی از اساس برای دین، رسالت دنیایی قائل نبوده، هدف انبیا را ابلاغ برنامه آخرتی آدمی می انگارند . آنان دین را محق و مجاز به دخالت در شؤون دنیایی و اجتماعی بشر ندانسته، می گویند: دینداری امری شخصی، و رسالت نهایی دین، تنظیم رابطه فردی آدمیان با خدا است . دین، ممکن است دارای کارکردهای اجتماعی یا روان شناختی هم باشد; اما فاقد رسالت و نظامی خاص برای مناسبات اجتماعی است . حقوق، سیاست، اقتصاد و . . . ، مانند فیزیک، شیمی و کیهان شناسی است، و پسوند دینی و غیردینی را بر نمی تابد . به اعتقاد این گروه، امر دنیای انسان به خود او وانهاده شده و دینی کردن شؤون دنیایی نه معنادار و ممکن است و نه مطلوب .

غایت و سر منزل این گرایش، دنیایی گری و دیانت منهای شریعت است و برای اثبات مدعای خود و تبیین هویت و گستره دین، به ناچار بخش های مسلمی از دین را باید انکار یا به لطایف الحیل توجیه و تاویل کنند . ^(۲)

گروه دوم، قلمرو دین را در عرصه دنیا و نظام های اجتماعی، به ارائه اصول و ارزش های اخلاقی منحصر می کنند و معتقدند: نقش پیامبران، تعیین تکلیف بایدها و نبایدهای اصلی و اخلاقی است; مواردی که عقل انسانی در آن جا راه ندارد; در نتیجه، بسیاری از اوامر و نواهی صادر شده مرتبط به قلمرو معاملات، سیاست، اقتصاد و . . . ارشادی بوده، به راه و رسم عقلایی عصر پیامبر نظر دارد و انسان هر عصری اجازه دارد راه و رسم دیگری را بپیماید . ^(۳)

این گروه نیز در مواجهه با آموزه های روشن قرآن و سنت، چاره ای جز انکار و تاویل و توجیه ندارند; چرا که قرآن با تمام ظهور، از یک سو دایره ناآگاهی انسان را به امور اخلاقی و ارزشی منحصر ندانسته; بلکه شامل مصادیق روشن روابط اجتماعی می داند، ^(۴) و از سوی دیگر، مسلمانان را در تمام زمان ها و مکان ها مامور پیروی از رسول خدا می کند ^(۵) و بر همین اساس و به سبب وجود روایات متعدد به مضمون «حلال محمد حلال الی یوم القیامه و حرام محمد حرام الی یوم القیامه » ^(۶) ، هیچ فرقه و مذهبی در طول تاریخ تفکر اسلامی، به عصری بودن شریعت اسلام فتوا نداده اند .

گروه سوم، شریعت را ساکت و صامت دانسته، معتقدند: چنان نیست که هر کس کتاب خدا را گشود یا به احادیث پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم و امامان معصوم علیهم السلام مراجعه کرد معارف نهفته در دل آن متون را استخراج و فهم کند . برای این منظور باید چشم و ذهنی مسلح به مبانی و سؤالات مناسب داشت . ^(۷) این گروه، تحت تاثیر مکتب مفسر محور هرمنوتیک اظهار می دارند که برای فهم شریعت، باید رکن بیرونی معرفت دینی یعنی علوم بشری را تقویت کرد; ^(۸) پس در هر عصر و زمانی باید با تسلط بر یافته های بشری و علوم تجربی و با دستی پر، سراغ دین و متون دین رفت و آن ها را به سخن گفتن درآورد و متوجه بود که حاصل، معرفتی بشری است و هیچ قداستی ندارد; به همین جهت، یکی از نظریه پردازان این دیدگاه می گوید: