فایل پاورپوینت کامل مبانی فلسفی نظام اقتصادی اسلام از دیدگاه امام خمینی رحمه الله؛ ۱- خداشناسی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مبانی فلسفی نظام اقتصادی اسلام از دیدگاه امام خمینی رحمه الله؛ ۱- خداشناسی :

مقدمه

نظام اقتصادی مجموعه ای از رفتارها و روابط اقتصادی مرتبط و هماهنگ در سه حوزه تولید، توزیع و مصرف است که اهداف معینی را دنبال می کند . هر نظامی که مشتمل بر رفتارها و روابط انسانی است، بر نگرش انسان به جهان آفرینش (جهان بینی) نیز مبتنی است . جهان بینی های گوناگون موجب تفاوت نظام های رفتاری در اهداف، ارزش ها، رفتارها و روابط اقتصادی می شود . برای نمونه، نظام سرمایه داری لیبرال بر جهان بینی ویژه ای چون، دئیسم، نظام طبیعی و اصالت فرد مبتنی است که نگرش نظام مزبور نسبت به خداوند، جهان و انسان را نشان می دهد . این سه اصل را مبانی فلسفی نظام سرمایه داری لیبرال می نامیم .

حضرت امام خمینی رحمه الله به عنوان فقیهی بر جسته، فیلسوفی مبرز، عارفی عامل و اسلام شناسی کامل، بر این عقیده بود که اسلام برای آن که جوامع انسانی به سعادت دنیا و آخرت برسند، دارای نظام خاص اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است و برای تمام ابعاد و شئون زندگی فردی و اجتماعی، قوانین خاصی دارد و جز آن را برای سعادت جامعه نمی پذیرد . ^(۱)

مبانی فلسفی نظام اقتصادی اسلام در سه محور خداشناسی، جهان شناسی و انسان شناسی از دیدگاه حضرت امام خمینی قابل بیان است . در این نوشتار به بحث خداشناسی و اقتصاد از دیدگاه آن حضرت می پردازیم، و تاکید ما بر مباحثی است که به نوعی در نظام اقتصادی تاثیرگذار است .

خداشناسی و اقتصاد

نظام سرمایه داری مبتنی بر فلسفه دئیسم است . بر اساس این فلسفه، خداوند منشا جهان هستی است و طبیعت را بر اساس قانون مندی هایی چنان آفریده است که خودکار به حیات خود ادامه می دهد . بدین ترتیب خداوند در چهره معماری بازنشسته که پس از خلقت تنها به نظاره ساختمان باشکوه خود می نشیند، ظاهر می شود .

در دنیای امروز، به نظر می رسد نفی رابطه خداوند با جهان هستی زیر بنای همه نظام های اقتصادی است و به نظام سرمایه داری لیبرال اختصاص ندارد . زیربنای نظام های اقتصادی سرمایه داری، سوسیالیستی و مختلط نفی اصل وجود خدا، لاادری گری و شکاکی و در بهترین حالت، دئیسم است . فلسفه های مزبور همگی در این تفکر که نظام اقتصادی مستقل از چیزی به نام خداوند است، شریک اند . یکی از آثار مهم این اندیشه عدم توجه به عوامل الهی و غیرمادی در نظام سازی و عدم تجزیه و تحلیل عملکرد آن در سیاست گذاری هاست .

نفی دئیسم از ضروریات دین اسلام است . در جهان بینی اسلام، خداوند متعال تنها خالق جهان آفرینش نیست، بلکه مالک ^(۲) و نگهدارنده ^(۳) آن نیز می باشد . خداوند متعال، محیط بر این جهان است، ^(۴) جهان به ذات او قوام دارد ^(۵) و با اراده و قدرت او پرورش یافته و مسیر کمال خود را می پیماید . ^(۶)

امام خمینی نیز که شاگرد ممتاز مکتب قرآن و وحی است با زبانی فلسفی می فرماید:

هر چه در دار تحقق متحقق گردد، چه از جواهر قدسیه الهیه، یا ملکیه طبیعیه، یا اعراض و ذوات و اوصاف و افعال تمام آن ها به قیومیت و نفوذ قدرت و احاطه قوت حق متحقق شوند . ^(۷)

ایشان با بیانی ساده تر در پاسخ خبرنگار روزنامه انگلیسی تایمز می فرماید:

اعتقاد من و همه مسلمین همان مسائلی است که در قرآن کریم آمده است و یا پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم و پیشوایان به حق بعد از آن حضرت بیان فرموده اند که ریشه و اصل همه آن عقاید – که مهم ترین و باارزش ترین اعتقادات ماست – اصل توحید است . مطابق این اصل، ما معتقدیم که خالق و آفریننده جهان و همه عوالم وجود و انسان، تنها ذات مقدس خدای تعالی است که از همه حقایق مطلع است و قادر بر همه چیز است و مالک همه چیز . ^(۸)

حضرت امام از اصل توحید دو اصل آزادی و عدالت را نتیجه می گیرند . این دو اصل می تواند به منزله مبانی مکتبی و ارزشی نظام اقتصادی اسلام محسوب گردد .

این اصل به ما می آموزد که انسان تنها در برابر ذات اقدس حق باید تسلیم باشد و از هیچ انسانی نباید اطاعت کند، مگر این که اطاعت او اطاعت خدا باشد; و بنابراین هیچ انسانی نیز حق ندارد انسان های دیگر را به تسلیم در برابر خود مجبور کند . ما از این اصل اعتقادی، اصل آزادی بشر را می آموزیم که هیچ فردی حق ندارد انسانی و یا جامعه و ملتی را از آزادی محروم کند، برای او قانون وضع کند، رفتار و روابط او را بنا به درک و شناخت خود که بسیار ناقص است و یا بنا به خواسته ها و امیال خود تنظیم نماید . ^(۹)

این مفهوم از آزادی بسیار متفاوت از مفهوم آزادی از دیدگاه سرمایه داری است . آزادی از دیدگاه امام به مفهوم «رهایی از غیرخدا و تسلیم در برابر خدا» است . آزادی از این دیدگاه، نفی وابستگی به امیال نفسانی و افراد و اشیای بیرونی و اطاعت از خداوند و کسانی است که او به اطاعت آن ها فرمان داده است . در حالی که آزادی از دیدگاه سرمایه داری به مفهوم «تبعیت از امیال و منافع شخصی و عدم مداخله دین یا دولت در فعالیت های فرد است » . از این دیدگاه، انسانی آزاد است که تنها از امیال خود فرمان گیرد و به اطاعت از دستورهای دین یا دولت مجبور نباشد . ^(۱۰)

این اختلاف به صورت منطقی، اختلاف در مداخله یا عدم مداخله دولت در اقتصاد را به همراه دارد .

حضرت امام رحمه الله در ادامه کلام پیشین می فرمایند:

از همین اصل اعتقادی توحید، ما الهام می گیریم که همه انسان ها در پیشگاه خداوند یکسان اند . او خالق همه است و همه مخلوق و بنده او هستند . اصل برابری انسان ها و این که تنها امتیاز فردی نسبت به فرد دیگر بر معیار و قاعده تقوا و پاکی از انحراف و خطاست; بنابراین با هر چیزی که برابری را در جامعه بر هم می زند و امتیازات پوچ و بی محتوا را در جامعه حاکم می سازد باید مبارزه کرد . ^(۱۱)

البته مقصود حضرت امام برابری در درآمد و ثروت نیست، ^(۱۲) بلکه برابری در حقوق و امتیازاتی است که از ناحیه دولت و قانون به مردم داده می شود . در مورد کیفیت توزیع درآمدها و ثروت ها در جامعه حضرت امام معتقدند که اسلام تعدیل در توزیع را می خواهد ^(۱۳) و تفاوت فاحش در درآمد و ثروت را بین مردم کاهش می دهد ^(۱۴) و از اختلاف طبقاتی شدید جلوگیری می کند . ^(۱۵)

یکی از نتایج آموزه دئیسم در سرمایه داری، عدم نیاز انسان ها به هدایت الهی است; زیرا این آموزه افزون بر نظام تکوین، نظام اجتماعی را نیز شامل می شود . بر اساس اندیشه دئیسم، خداوند متعال فطرت انسان ها را به گونه ای آفریده است که برای رسیدن به منافع اجتماعی به دخالت الهی نیاز نیست . فعالیت های ناهماهنگ افرادی که در پی منافع شخصی خود هستند این نتایج را به وجود می آورد . ^(۱۶)

در جهان بینی اسلامی انسان ها