فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی

فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی :

مروری بر چالش های موجود بین فلسفه و دانش معاصر با اسلام سنّتی^(۱)

چکیده

هدف نویسنده در این مقاله آن است که تعالیم سنّتی اسلام را به عنوان موضوعاتی که با علوم متفاوت در دنیای جدید ازقبیل تعلیم و تربیت، دانش، فلسفه و مهندسی در تضاد است معرفی نماید. پس از این بررسی، می توان از ماهیت واقعی علوم مذکور و تنشی که در قواعد^(۲) موضوعات مطرح شده در اسلام سنّتی از یک سو و دنیای جدید از سوی دیگر وجود دارد، درک عمیقی به دست آورد. به هر حال، برای نشان دادن این تنش ها پیش از هر چیز می بایست برخی تعالیم سنّتی اسلام را در هریک از حوزه های تخصصی، یعنی حوزه هایی که همگان با آن سر و کار ندارند، معرفی نماییم. مواجهه اسلام سنّتی و دنیای نوین امری نیست که از دید کسی پنهان باشد. تا جایی که به فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی، همچنین علوم رایج امروز مربوط است، هر دو گستره وسیعی از فضای عقلانی و دوره تاریخی را پوشش می دهند و به آسانی نمی توان در رابطه با این دو قضاوتی تمام عیار کرد. تنها راه ارزیابی و داوری درباره این دو حیطه، اشاره به برخی قواعد اساسی و ویژگی های برجسته آن ها می باشد که همیشه به عنوان ویژگی های اختصاصی اسلام سنّتی و جنبه های قابل توجه تمدن اسلامی مطرح بوده است. اگر در این مقال به برخی دستاوردهای مسلمانان در این حوزه ها اشاره شده، این امر به منزله ارائه نمونه برای توضیح همان قواعد و ویژگی هاست. مقصود آن نبوده که یکایک دستاوردهای مسلمانان در این حوزه ها برشمرده شود. لازم به توضیح نیست که اگر قرار باشد مجموع آثار مسلمانان در این زمینه ها جمع آوری شود، فهرست آن ها چندین جلد کتاب خواهد شد.

[قرآن؛ ریشه تمام معارف ]

هم تعلیم و تربیت و هم دانش هایی که طی قرن ها در بستر تمدن اسلامی رشد کرده اند، همگی، صرف نظر از ریشه تاریخی شان، لزوما دارای ویژگی های اسلامی اند. تمدن اسلامی سرزنده و با نشاط، انواع گوناگون معارف از منابع متفاوت، از چین گرفته تا اسکندریه و یونان را در خود هضم کرده و هرقدر با سرزندگی زیسته و علوم دیگر را در درون خود هضم نموده، بدنه پرنشاط اسلام بیش تر رشد کرده است. مهم نیست که منشأ مواد درسی تعلیم و تربیت و علوم چه بوده، مهم آن است که تمام این علوم در صورت و ظاهر اسلامی بوده اند. فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی از یک سو و علوم اسلامی از سوی دیگر، به بهترین وجه با اصول وحیانی اسلام و روح قرآنی در هم آمیخته اند. بر اساس دیدگاه اسلام سنّتی، ریشه تمام معارف، قرآن است، اما جزئیات علوم در قرآن بیان نشده است. گروهی از مدافعان این اندیشه که قرآن ریشه تمام علوم است، خود را به تکلّف انداخته و کتاب مقدّس را به عنوان متنی علمی به معنایی که دنیای جدید از علم می فهمد، معرفی می کنند. قرآن کتابی است که علاوه بر بیان موضوع،^(۳) برخی مفسّران از آن جامعیت را استنباط می کنند، بخصوص آن را گنجینه ای می دانند که تمام مرواریدهای حکمت در آن گرداوری شده اند. این کتاب مقدّس، «فرقان» به معنای «جداسازی» نیز نام گرفته است. این بدان دلیل است که قرآن برترین ابزار علمی است که به واسطه آن می توان حق را از باطل تشخیص داد. قرآن «ام الکتاب» یعنی مادر تمام کتاب هاست؛ زیرا معارف معتبر آن، که شامل تمام کتب آسمانی است، از حقیقت برخاسته اند. قرآن کتاب «هدایت» انسان هاست؛ زیرا مطالب آن علاوه بر هدایت های اخلاقی، رهنمودهای تربیتی را نیز در بر می گیرند؛ هدایت یا ارشاد آن به گونه ای است که تمام انسان ها را شامل می شود و دارای عمیق ترین و کامل ترین معناست. «بنابراین، عجیب نیست قرآن (کلام خدا)، که مبدأ و مقصد تعلیم و تربیت و تمام علوم اسلامی است، منبع، هدف، الهام بخش و هدایتگر سایر علوم باشد.»

زندگانی مسلمانان گواهی بر فرایند مداوم تعلیم و تربیت مبتنی بر صورت و معنای وحی قرآنی است، آن گونه که در کتاب مقدّس آمده و در واقعیت وجود پیامبر تبلور یافته است. از لحظه تولد، که در گوش نوزادان شهادتین خوانده می شود، تا لحظه مرگ، واژه های این کتاب و سخنان پیامبر، با ارائه دروس اساسی و ایجاد فضای تعلیم و تربیت و ارائه اصول و اهداف علوم، ذهن و روح مسلمانان را نوازش می دهد. نیاز به معرفت و نوزایی واقعی آن از ابتدا تا انتها همراه با ویژگی ها و ماهیت متعالی آن بر همه جا سایه گسترده است. در اسلام، علم و تقدّس هرگز از یکدیگر جدا نمی شوند. تقدّس و علم، مجموعه نظام تربیتی است که تنفّس در فضای حضور مقدّس را ممکن می سازند. تمام علوم اسلامی از ویژگی عمیق دینی برخوردارند. این امر بدان دلیل نیست که موضوع هریک از علوم توسط خدای متعال ایجاد شده، بلکه بیش تر بدان دلیل است که آنچه به واسطه آن آدمی درک می کند نیز ذاتا هدیه ای الهی است. استعداد ذاتی فوق طبیعی انسان، جلوه ای از طبیعت با همه بزرگی است، حتی قضایای منطقی بازتاب علم الهی بر صفحه ذهن انسان هستند.

[پرورش توأم با اخلاص، ویژگی فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی]

فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی به دلیل ارتباط با ذات اقدس الهی و در نتیجه، تحت پوشش قرار دادن همه انسان ها، باید با مجموع انسان ها، اعم از زن و مرد، که در جهت تربیت آن ها کوشش می کند، سرو کار داشته باشد. در فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی، تنها پرورش ذهن آدمیان هدف نیست، بلکه پرورش مجموع انسان ها مورد توجه است. به همین دلیل است که فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی تنها آموزش یا انتقال معلومات (تعلیم) را وظیفه خود نمی داند، بلکه علاوه بر آن، پرورش تمام وجود فراگیران (تربیت) را بر عهده گرفته است. آموزگار فقط وظیفه معلمی (انتقال دانش) را بر عهده ندارد، بلکه مربّی (آموزش دهنده معنویت و شخصیت) نیز هست. این بیان به اندازه ای حقیقت دارد که واژه «معلم» معنای مربّی نیز به خود گرفته و این دو واژه با دلالت های ضمنی اخلاقی در هم آمیخته اند. بر خلاف شرایط امروزین جهان، که اخلاق تقریبا به طور کامل از موضوع تعلیم و انتقال اطلاعات، بخصوص در سطح آموزش عالی، منفک شده است، نظام تربیتی اسلام آموزش فکری را از معنویت و پرورش مجموعه وجود انسانی جدا نمی داند. در این نظام، انتقال معلومات یا کسب علم بدون دارا بودن اخلاق مناسب و ویژگی های معنوی امری نامناسب تلقّی می شود. در واقع، عالم شدن بدون برخورداری از اخلاق معنوی خطرناک تلقّی شده است، تا جایی که سنایی، شاعر ایرانی، دانشمندان بدون اخلاق و معنویت را دزد خوانده، می گوید: «چو دزدی با چراغ آید گزیده تر برد کالا.»

علی رغم این که سراپای مسلمانان سنّتی نشان از فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی دارد، اما هنوز تا دست یابی به تمام مجموعه اسلام فاصله زیادی وجود دارد. در اولین دوره تربیت خانوادگی، پدر و مادر نقش معلم همچنین مربّی را ایفا می کنند. این نوع تعلیم و تربیت، موضوعات مذهبی، مطالب مربوط به زبان، فرهنگ، عادات اجتماعی و غیر آن را شامل می شود. پس از پایان دوره تربیت خانوادگی، کودک به یکی از مدارس قرآنی، که تقریبا با مدارس ابتدایی و اوایل راهنمایی معادل است، راه می یابد. پس از آن، به مدرسه می رود که می توان گفت: معادل با دوران دبیرستان و کارشناسی دانشکده هاست. سرانجام، به دانشگاه یا مراکز رسمی آموزش عالی راه پیدا می کند. در بسیاری از کشورهای اسلامی، مدرسه با دانشگاه در یکدیگر ادغام شده و تعلیم و تربیتی ارائه می کنند که با دبیرستان، همچنین دانشکده و دانشگاه مطابقت دارد.

[مدارس قرآنی بستر آموزش ادبیات دینی]

مدارس قرآنی نخستین تنها به کودک مبانی مذهبی زندگی، جامعه و تمدن را آموزش نمی دادند، بلکه به عنوان بستر آموزش زبان نیز عمل می کردند. هرچند شرایط آموزشی مسلمانان عرب زبان با مسلمانان غیرعرب تفاوت دارد، اما تردیدی نیست که در هر دو طایفه، ادبیات آنان با معانی دینی آمیخته و فرایند خواندن و نوشتن به عنوان فعالیتی دینی تلقّی می شود. واژه «قلم» در قرآن، نشان دهنده اهمیت ابزار نوشتن است که با کمک آن کودک اولین کلمات را می نویسد. علاوه بر این، بیانگر اهمیت ابزار وحی است که با آن خدای متعال قرآن را به کتابت آورده است. بدین سان، درست است که واژه «کتاب» هر کتابی را شامل می شود، اما اطلاق آن بر قرآن متضمّن محتوای اسلامی است. این عادت مسلمانان سنّتی، که به هر نوشته ای احترام می گذارند، بر مبنای این نگرش شکل گرفته که فعالیت نوشتن از واژه های مقدس آغاز شده است.

گذشته از دنیای عرب، کودکان در همه کشورها زبان مخصوص خود را می آموزند، اما از آن رو، که الفبا، همچنین بسیاری از واژگان آن ها با اندیشه های دینی و اخلاقی عربی قرآنی آمیخته شده، این دو نوع آموزش نه تنها با یکدیگر تضادی ندارد، بلکه متمّم یکدیگرند. بسیاری از کودکان نیز در خانه یا در مدرسه آموزش می بینند. این سخن، بخصوص درباره دختران نیز صادق است، هرچند دختران در بسیاری از کشورها در مدارس رسمی خارج از خانه نیز تحصیل می کنند. علی رغم این که بسیاری از کودکان با کیفیت بالا و مبتنی بر قرآن و ادبیات سنّتی به صورت شفاهی آموزش می بینند، اما سواد، با تعلیم و تربیت رسمی کاملاً مترادف نیست. حتی امروزه دانش قابل توجه بسیاری از مسلمانانی که تحصیلات رسمی ندارند، گواه بر این قضیه است که مدارس غیررسمی و تعلیم و تربیت شفاهی را، که معمولاً از اوان کودکی آغاز می شود، باید تقویت کرد.

تا جایی که تاریخ اسلام نشان می دهد، مدرسه از ابتدا نهادی رسمی برای تعلیم و تربیت بوده است. مدرسه بود که در نهایت و طی قرون چهارم تا دهم به دانشکده های ابتدایی و نظام دانشگاهی منتهی شد. این نهادها و نهادهای وابسته به آن ها چندان درخشیدند که در اندک زمانی عملاً در سراسر دنیای اسلام، به عنصری قابل توجه تبدیل گردیده و نقشی اساسی در تأسیس مراکز آموزش عالی در کشورهای اروپایی ایفا کردند. نقش آن مدارس در تأسیس دانشگاه ها به تازگی شناخته شده است. مدارس تقریبا محقّر با صد یا دویست نفر دانش آموز به دانشگاه های بزرگ دنیا مانند «کاراوین»، که بیش از هزار و صد سال از عمر آن می گذرد، یا به دانشگاه «الازهر» در مصر، که بیش از هزار سال قدمت دارد و هنوز هم بزرگ ترین کرسی تعالیم اهل سنّت متعلّق به آن است، یا به مدرسه شیعیان در نجف، که قریب نهصد سال از عمر آن می گذرد، تبدیل شدند و همین مدارس در نهایت، مانند مدارس وزیر سلجوقیان، خواجه نظام الملک، در بغداد و خراسان به مرکزی دانشگاهی با چندین حیاط و سالن مبدّل شدند. تقریبا همیشه مدارس دارای تجهیزات بوده و حجره، همچنین بودجه در اختیار فراگیران قرار می گرفته و با دقت کامل در مکان های زیبا ساخته می شده اند. امروزه در بسیاری از کشورهای اسلامی، مدارس، که از لحاظ جغرافیایی با مساجد ارتباط نزدیک دارند، برجسته ترین آثار معماری قرن حاضر و برخی از آن ها مانند مدارس «غرویین» در مستنصریه بغداد و چهار باغ اصفهان، از جمله بزرگ ترین دستاوردهای هنر اسلامی هستند؛ زیرا معارف اسلامی، بخصوص در ابعاد عقلانی، از تقدّس و جلوه های زیبایی الهی، جدایی ناپذیرند. فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی پیوسته در فضایی خوشایند صورت می گرفته است. تلاش های زیادی صورت می گرفته تا فضایی ایجاد کنند که دروس مقدّس و ماهیت دینی تمام مطالب تربیتی، که در محتوایی منظّم گنجانده شده اند، به آسانی مورد پذیرش فراگیران قرار گیرند.

[فعالیت اساسی مدارس دینی]

فعالیت اساسی مدارس، آموزش علوم دینی، بخصوص قوانین الهی (شریعت)، اصول و فقه و غیر آن بوده است. مطالعه حقوق بر مبنای مطالعه دقیق قرآن و تفسیر و تأویل سنّت رسول الله (حدیث) و تاریخ مقدّس اسلام بوده است که مربوط به قرآن و حدیث می باشد. این مطالعات به نوبه خود، مستلزم تسلط کامل بر زبان عرب و قواعد مربوط به آن هستند. در نهایت، آن ها در مدارس گوناگون درس کلام (که از قرن اول اسلام مطرح بوده و در قرون چهارم تا دهم در بغداد به اوج خود رسیده است) نیز می خوانده اند. مجموعه این شاخه های علمی، که فعالیت های آموزشی بسیاری از مدارس را تحت الشعاع قرار داده است، «علوم نقلی» خوانده می شود.

در عین حال، رشته های علمی دیگری از قبیل منطق، ریاضیات، علوم طبیعی و فلسفه وجود دارند، که به گفته اندیشمندان مسلمان، باید در برنامه آموزشی گنجانیده شوند. تفاوت آن است که شیوه عرضه این علوم با شیوه ارائه تعالیم دینی متفاوت است. علوم مزبور به «علوم عقلی» مشهورند که متضاد علوم نقلی بوده و مکمّل آن هستند. تقسیم علوم در برنامه های مدرسه نیز خود را نشان داده است. بسیاری از آموخته ها، دست کم برخی از علوم عقلی، همچنین علوم نقلی تا چند قرن قبل در برنامه های آموزشی مدارس قرار داشتند. پس از قرون هشتم تا چهاردهم، آموزش علوم عقلی در برخی مناطق عرب نشین متوقّف شد. این در حالی بود که در ایران و مرکز ترکیه (استانبول) یا شبه جزایر هندوستان، تا همین اواخر این علوم تدریس می شدند. در ایران تدریس فلسفه تاکنون به صورت جدّی ادامه داشته، اما تردیدی نیست زمانی که نظام آموزشی جدید غرب در قرن نوزدهم در دنیای اسلام رسوخ کرد، عملاً مدرسه ای وجود نداشت که حیات سابق خود را در زمینه های گوناگون علمی، بخصوص ریاضیات، علوم طبیعی و پزشکی حفظ کرده باشد.

علاوه بر این، تردیدی نیست که حتی در اوج فعالیت مسلمانان در علوم اسلامی، در حوزه علوم عقلانی، به استثنای منطق و فلسفه، علوم طبیعی و ریاضی تا حدّ زیادی خارج از مدارس تدریس می شدند. این موضوع نتیجه ضعیف نشان دادن تعلیم و تربیتی است که از ابتدای تاریخ اسلام پرنشاط بوده است. بنابر این، تقریبا با اطمینان می توان گفت: تا بدان جا که به علوم عقلی مربوط است، فعالیت مدارس در جامعه سنّتی اسلامی تکمیل شده و توسط دو مرکز گسترش پیدا کرده است: نهادهای علمی و بخش های خصوصی. اسلام مؤسسات علمی را گسترش داد؛ مثلاً، بیمارستان ها را به مراکز تدریس، تحقیق و مشاهده علمی تبدیل و از آن ها به اندازه وسیعی برای آموزش پایوران تخصصی استفاده می کرد. در بیمارستان بغداد از قرن سوم تا نهم، پزشکان نام آور فارسی زبانی همچون محمدبن زکریای رازی تدریس می کردند و به درمان بیماران می پرداختند. اکنون اسنادی از چگونگی آموزش دانشجویان به صورت عملی و نظری و نیز این که چه گونه آن ها را مجبور می کردند دوره کارآموزی را بگذرانند، در نهایت امتحان دهند و مدرک تخصصی در رشته پزشکی دریافت دارند، وجود دارند. همچنین بنای رصدخانه های بزرگی که باید آن را به عنوان اولین مرکز علمی به حساب آورد، در کشورهای اسلامی گذاشته شد و اولین مؤسسه علمی نجومی در کشورهای اسلامی به وجود آمد که در آن آموزش ریاضی و ستاره شناسی و شاخه های وابسته، مانند منطق و فلسفه، ارائه می شد. اولین رصدخانه در شهرستان «مراغه» و تحت نظارت خواجه نصیرالدین طوسی ایجاد شد.

مانند درس های غیر همگانی، که تا امروز در ایران ادامه دارند و عنوان «درس خارج» بر آن ها اطلاق می شود، نمونه این درس ها پیش از این هم به عنوان رشته هایی که کم تر جنبه همگانی دارند و فقط به فراگیران خاصی ارائه می شدند، وجود داشت. انتخاب این شیوه تدریس دو دلیل دارد: اولاً برای این که از اعتراض محققان دینی که با موضوعاتی از این قبیل مخالفند، در امان بمانند. ثانیا، فضای صمیمی تری برای انتقال یک سلسله علوم عقلی فراهم شود. این نوع آموزش، بخصوص در فلسفه اسلامی نقش مهمی ایفا می کرده است و باید در تمام تحقیقات جدّی نظام تعلیم و تربیت سنّتی اسلامی مورد توجه قرار گیرد.

[وظایف مراکز سوفیستی]

نهاد دیگر تأثیرگذار بر فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی «مرکز صوفیه»، که در عربی «زاویه» و در فارسی، هندی و ترکی «خانقاه» خوانده می شده، بوده است. واژه «تکیه» نیز در امپراتوری عثمانی بر برخی مراکز صوفیه اطلاق می شده است. در این مراکز، که وظیفه آن ها تدارک جایگاهی برای انتقال برترین شکل شناخت، بخصوص معرفت یا عرفان الهی یا چیزی است که می توان آن را «دانش مقدس» خواند، فعالیت تربیتی به صورت کاملاً متمرکز جریان داشته است.

عرفان اسلامی^(۴) پیش از هر چیز، به آموزش روح انسان می پردازد تا قابلیت پذیرش حضور خدا را پیدا کند. بدین سان، به آموزش، به عنوان راه رسیدن به تربیت در بالاترین سطح آن می نگرد. عرفان اسلامی علاوه بر این، به معرفت منتقل شده به دانش آموزان توسط معلمان و به تعبیر دقیق تر، معارفی که با کمک معلمان از عمق جان فراگیران سرچشمه می گیرد، اهمیت می دهد. این معرفت هرچند ذاتا متافیزیکی است، اما دارای ابعاد جهانی و روان شناختی می باشد. علاوه بر این، از آن رو که عرفان اسلامی پیوسته بر تعالیم خود به شکل ادبی و آهنگین در برترین نظم تأکید می کند، مراکز سوفیستی، جایگاه آموزش هنرمندان نیز بوده اند. سرانجام، باید به یاد داشت که برخی دوره های تاریخ اسلام مانند دوران پس از هجوم مغول ها و نابودی نظام تعلیم و تربیت رسمی، نظام تعلیم و تربیت رسمی بر مراکز صوفی حاکم شد و در برخی مناطق جهان اسلام، برای مدت زیادی تنها مراکز کارامد تربیتی همان مراکز تربیتی صوفیان بودند. مراکز صوفی از بنیادی ترین نهادهای فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی به حساب می آمده اند، علاوه بر این که جایگاه گردهمایی دوستان خدا، یعنی همان جا که شادی و شعف خدای واحد تجربه می شد و جشن گرفته می شده، بوده اند.

[آموزش هنر اسلامی؛ عنصر اصلی نظام تربیتی اسلام سنّتی]

هیچ گفتاری در فایل پاورپوینت کامل تعلیم و تربیت اسلامی، بدون اشاره به آموزش های عملی مربوط به هنر و صنایع دستی کامل نخواهد شد. ایجاد اتحادیه های صنفی، همچنین آموزش افراد در منازل یا مراکز هنری فقط برای تولید کالای هنری از قالی بافی تا سفالگری به حساب نمی آید، بلکه این دانش از اهمیت جزئی و کلی برخوردار است. این امر با جان فراگیرانی که به هنگام ساخت کالای هنری روح خود را نیز الگودهی می کنند، رابطه دارد. همچنین فراگیران، آموزش هایی می بینند که با ماهیت اشیای در دست ساخت ربط داشته در مقام طرّاحی، ویژگی های کالاها مورد توجه قرار می گیرند. هنر اسلامی عین دانش اسلامی و دانش اسلامی عین هنر اسلامی است. بسیاری از کسانی که هنر قالی بافی یا سفالگری را آموخته اند، درباره اهمیت جهانی نمادسازی و عمق متافیزیکی آن، همچنین شکل و رنگی که با آن سر و کار دارند، آگاهی ندارند. در عین حال، بخشی از دانش های موردنیاز از دوران کودکی به کودکان منتقل می شود و هر چه بر سن کودکان افزوده شود، مهارت آن ها در حرفه های هنری افزون خواهد شد و آگاهی بلاواسطه بیش تری از ماهیت موادی که با آن کار می کنند، کسب کرده و به اصولی که با آن ها می توان به شیوه ای تحسین برانگیز نقش انداخت آگاه تر می شوند. تردیدی نیست که طی چندین قرن، مجموعه وسیعی از سنّت ها به صورت شفاهی به دیگران منتقل شده است که معماران را قادر می سازد بناهای زیبای باورناکردنی و ماندگار بسازند یا باغستان هایی با فاصله های منظّم ایجاد کنند. دانش در سطوحی برتر به گونه ای محافظت شده و در خلال سالیان به موازات حیات هنر سنّتی، به دیگران منتقل شده، به اندازه ای که تا امروزه باقی مانده است. این فرایند جز «فرایند آموزشی» نام دیگری ندارد و این گونه تدریس که نیاز به معرفت فنی، همچنین دانش هنری دارد، از عناصر اصلی نظام تربیتی اسلام سنّتی به حساب می آید.

[توانایی اسلام در ایجاد علوم مختلف]

تا جایی که به علوم عقلانی، که دنیای اسلام به واسطه نظام تربیتی خود آن را تقویت کرده، مربوط است، گسترش آن بخش مهمی از تاریخ علم به طور کلی و دستاوردهای خیره کننده تمدن اسلامی را شامل می شود. گسترش سریع حوزه جغرافیایی دین اسلام از غرب چین تا کوه های پوشیده از برف شمال فرانسه این امر را بر غالب علومی که سابقه دیرینه دارند روشن کرده است. در اولین قرن ظهور، هنگامی که اسلام در حال پایه ریزی تمدن سنّتی خود بود، جهان نه تنها در مدارس آتن، بلکه در ادسا، آنتیوک و سایر شهرهای مغرب زمین با آموزه های اسکندر مواجه بوده است. اسلام برای بسیاری از دانشمندان فارسی زبان و در سطح گسترده تر برای دانشمندان هندی زبان آشکار بوده است. اطلاعات در باب اسلام از مرکز دانشگاهی «جندی شاپور»، یعنی مکانی که علوم روز از جمله ستاره شناسی و پزشکی پیش از ظهور اسلام به صورت متمرکز در آن تدریس می شد، به سایر نقاط منتشر شد. این مراکز تا پیش از آن که بغداد توسط عبّاسیان به عنوان پایتخت انتخاب شود، همچنان فعالیت خود را ادامه می داد. سرانجام، این فعالیت های علمی در پایتخت جدید ادامه پیدا کرده است. علاوه بر این، اسلام برخی تعالیم بابلی و عناصر ذاتی علوم یونانی را در درون خویش دارد. حتی طی قرون دوم تا هشتم، در منابع اسلامی آثاری از چین و کیمیاگری چینیان به چشم می خورد. اسلام به عنوان آخرین دینی که بر بشر نازل شده، تقریبا در تمام علوم دنیای قدیم به نوعی خود را نشان داده است. بنابراین، اسلام علومی را ایجاد کرد که در عین اسلامی بودن، شیوه های بی سابقه میراث علمی تمدن های مختلف پیش از خود را در بر دارد.

به هر حال، حضور صرفا ظاهری این مراکز آموزشی برای ایجاد نهضت بزرگ در دنیای اسلام، که هدف آن انتقال این علوم به مسلمانان و ترجمه منابع آن به عربی باشد، کافی نبوده است. مسلمانان از لحاظ نظامی، اقتصادی یا سیاسی مجبور نیستند توصیه های پزشکی ارسطویی یا هندی را مطالعه کنند. آن ها اکنون احتمالاً قدرتمندترین امپراتوری روی زمین را در اختیار دارند. توجه به این علوم صرفا از لحاظ کاربرد آن ها نبوده است. علاقه آن ها به این علوم در واقع، بیش از هر چیز عقلانی و معنوی است و به طور مستقیم با ماهیت اسلام به عنوان دینی وحیانی مبتنی بر معرفت مرتبط است. اسلام به عنوان دینی که دارای شیوه های فراگیری است نسبت به شیوه های فراگیری علوم دیگر، همچنین فلسفه ها و علومی که مدعی اند می توانند ماهیت اشیا را توضیح دهند بی تفاوت نیست. علاوه براین، چون اسلام ادیان پیش از خود را به عنوان ادیانی که آن ها نیز منبع وحیانی دارند، پذیرفته، این اصل بخصوص در باب ادیانی همچون یهودیت و مسیحیت صادق است، بلکه علاوه بر این، تا اندازه ای سبایی و هندوئیزم و بودائیزم را پذیرفته است. مسلمانان با پیروان این ادیان، که هر کدام در حال حاضر مباحث کلامی و فلسفی خود را توسعه داده اند، وارد بحث های کلامی و فلسفی شده اند. بنابراین، مسلمانان باید با چالش های شیوه های یادگیری مرتبط با علوم باستانی و فلسفه ها و عقاید جوامع دینی قرون وسطایی مقابله کنند.

[تلاش علمی مسلمانان برای مقابله با عقاید جوامع دینی قرون وسطایی]

پاسخ مسلمانان به این چالش، تلاش عملی در جهت ترجمه آثار فلسفی و علمی از یونان، سیراک، سنسکریت و پهلوی به زبان عربی بود. آنان برای اجرای این طرح، گروهی از مترجمان زبردست از جوامع و اقلیّت های دینی گوناگون، بخصوص دین مسیحیت و افرادی از قبیل حنین بن اسحاق را، که علاوه بر توانایی تحقیق، عرب زبان نیز بودند، انتخاب کرده بودند. مدارس و مراکز ترجمه مانند «بیت الحکمه» عراق، که معمولاً بودجه آن از مردم تأمین می شد، تأسیس شده بود. در نتیجه، در دوره ای که کم تر از دو قرن طول کشید، یعنی از پایان قرن هفتم تا قرن نهم، این امر به وضوح روشن تر می شد. به موازات آن که فراگیران در سلطه بر مهارت ها پیشرفت کرده و نسبت به موضوعات درسی، همچنین اصولی که بر اساس آن اشیایی را اختراع می کردند، آگاه تر می شدند، عظمت آن ها روشن تر می شد. تردیدی نیست که مجموعه وسیعی از سنّت ها طی چندین قرن دهان به دهان منتقل شد که بر ا