فایل پاورپوینت کامل بررسی مدیریت بحران در آئینه زلزله بم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی مدیریت بحران در آئینه زلزله بم :

بافت معماری شهر، جاذبه های گردشگری، وجود اشرار در منطقه، شرایط بد اقتصادی مردم منطقه و کشته شدن بسیاری از مسؤولین شهر در اثر زلزله، ویژگی های خاص زلزله بم بود که به آن ابعاد جهانی داد. در چنین حادثه ای مدیریت بحران حرف اول را می زند.

نگارنده مقاله، با ذکر این نکته که هدف از مدیریت بحران زلزله بم، اصلاح آن در بحران های آتی می باشد، با نگاه کارشناسی نقاط ضعف و قوت مدیریت بحران در زلزله بم را بررسی نموده و در پایان پیشنهادهایی را برای مطالعه دقیق تر جوانب مختلف این حادثه و عبرت آموزی از آن برای جلوگیری از پیدایش حادثه ای عظیم تر در تهران بیان می دارد.

مقدمه

سحرگاه روز جمعه ۵/۱۰/۸۲ بخش عمده ای از شهر بم در عرض دقایقی به ویرانه تبدیل گشت و حادثه ای مهیب در تاریخ ایران و اذهان جهانیان ثبت گردید. زلزله بم تا هفته ها به موضوع مهم رسانه های داخلی و خارجی مبدل شده و تیترهای گوناگون صفحات نشریه ها و روزنامه ها را پر کرد. در این میان انواع تحلیل ها در حوزه های متفاوت در مورد این حادثه ارائه شد. اما مسیر حوادث آنگونه پیش رفت که انتظارش بود. پس از چند هفته که از دفن بم در زیر خاک گذشت حساسیت آن هم در اذهان گم شد. بطوری که رهبر معظم انقلاب در دومین دیدار خود از بم به نوعی از رسانه ها گله مند شدند که حساسیت ویژه بم نباید فراموش شود. به راستی چرا نباید حساسیت بم را فراموش کرد؟

آنچه در حادثه بم بسیار نمایان بوده و مورد نقد کارشناسان و مردم نیز قرار گرفت مدیریت بحران حادثه بم بود. بسیاری سازمانهای مسئول را در این بخش ناکارآمد تلقی نمودند و گروهی بی نظمی، تعلل و کندی، اثربخشی پایین این حادثه را به کل نظام مدیریت کشور در عرصه های اقتصادی، صنعتی و …. تعمیم دادند.

اما در مقابل برخی نیز نظام مدیریت بحران را در این واقعه کارآمد شمرده و بر فزونی نقاط قوت بر نقاط ضعف تکیه داشتند. مقاله خاصی نگاهی دارد به مدیریت بحران در بم با ذکر این تذکر مهم که:

۱) در تحلیل نباید از میزان و عمق فاجعه بم غافل بود.

۲) مقصود از نقد مدیریت بحران در بم بدگوئی از افراد یا گروهها و سازمانها نیست، بزرگ نمائی مشکلات و یا به چالش طلبیدن مجموعه نظام مدیریت کشور نیست که اگر اینها هدف باشند هر تحلیلی را به خطا خواهد برد. هدف بررسی همه جانبه حادثه (در حد یک مقاله) با تاکید بر نقاط قوت و ضعف بمنظور اصلاح در بحرانهای آتی است.

ویژگی های حادثه بم:

چند سال پیش حوادثی نظیر بم (البته نه در ابعاد آن) در کشور اتفاق افتاده بود از زلزله های منجیل و رودبار تا قزوین.

اما هیچکدام ابعادی چون بم نیافت، چرا؟

۱) از نظر زمین شناسی نوع زلزله بم به دلایلی چون در سطح بودن، بافت زمین شناسی منطقه، بافت معماری شهرو روز و ساعت وقوع، متفاوت از زلزله های مشابه و مخرب تر بود.

۲) جاذبه های گردشگری و آشنایی بسیاری از مردم جهان با آثار تاریخی (بویژه ارگ بم) باعث شده تا بم جزو شهرهای مهم گردشگری در ایران باشد. همین عامل تاحدی به جهانی شدن حادثه بم کمک کرد.

۳) تعداد تلفات، خرابی بیش از ۷۰ % شهر که عملاً به معنای نابودی یک شهر بر اثر زلزله است ازلحاظ روانی بیشترین اثر را در شکل گیری رسانه ای حادثه بم داشت.

۴) موقعیت مکانی شهر بم که در خط سیر باندهای قاچاق کشور بوده و از دیربازنیروهای انتظامی، امنیتی و مردمی در شهر و اطراف آن با کاروانهای قاچاق موادمخدر درگیر بودند، باعث شد تا وقوع زلزله حساسیت امنیتی منطقه را دوچندان کند.

۵) وجود اشراری در منطقه که پیش تر با گروگانگیری مردم و گردشگران سعی در تخریب چهره منطقه و کسب درآمد نامشروع داشته و همواره مترصد میدان تازه ای برای اقدامات خود بودند باعث شد تا فرصت پیش آمد، را مغتنم شمرده و سعی در بهره برداری از زلزله بم نمایند.

۶) شرایط بد اقتصادی مردم منطقه و روستاهای اطراف بدلیل خشکسالی چند ساله در منطقه و بحرانهای اقتصادی مردم باعث شد تا پس از زلزله بسیاری جهت استفاده از جو بدست آمده راهی شهر بم شوند بطوریکه برخی از گزارشها حاکی از آنست که جمعیت بم پس از حادثه ۲ برابر شده است (!)

۷) در اثر این حادثه طبق گزارش رسانه ها تقریباً اکثر مدیران بومی در بخش های مختلف بر اثر زلزله کشته شدند. لذا به یکباره شهر سکان مدیریتی خویش را از دست داده و وخامت این حادثه تشدید شده است.

۸) ابعاد فاجعه و خاصه ابعاد رسانه ای آن بحدی زیاد بود که ناخواسته سیل خروشانی از کمکهای مردمی را به سمت بم روانه داشت. هجوم غیرساختارمند و کنترل شده کمک های مردمی و حضور مردم در شهر و اطراف آن و راههای ارتباطی علی رغم نکات فراوان ارزشمند نهفته در آن بر ابعاد بحران افزود. هرچند که نباید از انصاف دور داشت که اگر این کمکها نبود مدیریت بحران بسیار سخت می شد لیکن مقصود ناهماهنگی در ارسال کمکهاست نه اصل همیاری مردم.

مدیریت بحران در زلزله:

زلزله یکی از انواع بحرانهای طبیعی است. که هراز چند گاهی بخشی از جهان را فرامی گیرد. سرعت، حجم و ابعاد تخریب ناشی از زلزله، آثار جنبی خرابی مانند قطع راهها، برق، گاز، خطوط ارتباطی و …. بهمراه تلفات انسانی بالا از مهمترین ویژگی های زلزله های شدید است. به همین علت، ابعاد بحران پس از وقوع زمین لرزه به سرعت گسترش یافته و نیازمند بکارگیری روشها و اصول مدیریت بحران است. بطوریکه در یک زلزله برای کنترل بحران علاوه بر مواردیکه در تمامی بحرانها به شکل عمومی بایستی رعایت نموده و از اصول عمومی مدیریت بحران می باشند، عملیات ذیل صورت می گیرد:

۱) عملیات امداد و نجات: در این مقطع که علی القاعده بایستی در لحظات اولیه صورت گیرد هدف نجات جان مصدومین و افرادی است که در زیر آوارها گرفتار هستند. ویژگی مهم این مرحله سرعت عمل و دقت در عملیات امدادی است، زیرا بعضاً عدم دقت در نجات فرد گرفتار باعث می شود تا صدمات بیشتری به وی وارد گردد.

۲) عملیات امنیتی: معمولاً در زلزله های شدید به دلیل خرابی خانه ها، بانکها، مغازه ها و …. امکان سو ء استفاده و هرج ومرج بالاست از سوی دیگر هجوم مردم عادی جهت امدادرسانی نیز علاوه بر خطرات برای خود آنها و مصدومان می تواند باعث بروز مسائل امنیتی گردد. از اینرو معمولاً نیروهای مسلح کشور بایستی با سرعت و حساسیت اقدام به ایجاد کمربند امنیتی در حوزه موردنظر کنند.

۳) عملیات اسکان: پس از ساعات اولیه حادثه که معمولاً افراد در شوک ناشی از وقوع زلزله به سرمی برند، مسأله اسکان بازماندگان مطرح می شود. این اسکان درابتدا بصورت موقت خواهد بود که عمدتاً از چادر بهره گرفته می شود و بتدریج از اتاقک مجهز استفاده می شود.

توزیع سریع، برنامه ریزی شده و منسجم امکانات اسکانی در این مقطع بسیار حساس است.

۴) عملیات امدادروانی: حوادث ناشی از زلزله دارای آثار بسیار مخرب روانی بر افراد است. از دست دادن بستگان، هراس از آینده، خلاء ناشی از نابودی ناگهانی امکانات و اموال و مشاهده ضجه های دلخراش برخی از این آثار هستند. در این مرحله حساسیت برخورد با افراد از نظر روانشناسی بسیار مهم و ظریف است.

۵) عملیات پشتیبانی : شامل فراهم نمودن امکانات اولیه موردنیاز مردم، توزیع مناسب آنها، رساندن غذای گرم، مایحتاج مصرفی و دارویی، توزیع مناسب، کارآمد و عادلانه اقلام از ویژگیهای این مرحله است.

۶) عملیات لجستیک: حمل و نقل در یک حادثه زلزله از چند نظرمهم است: اولاً) معمولاً شریانهای ارتباطی قطع است، لذا از راههای معمولی امکان سامان دادن عملیات دیگر نیست.

ثانیاً) سرعت عمل دربسیاری از مراحل قبلی سرنوشت ساز است، لذا راه هوایی و استفاده از امکانات ناوبری نیروهای مسلح در اولین ساعات حادثه بسیار حیاتی است.

۷) عملیات رسانه ای: ابعاد یک حادثه مادامی که در آئینه رسانه ها مطرح نگردد مورد غفلت بوده و بسیاری ازمراحل مذکور پس از بعد رسانه ای بحران سرعت، نظم و جریان می یابند بهمین دلیل عملیات رسانه ای و گزارش دهی منظم از روند امور بسیار مهم است.

۸) عملیات اطلاع رسانی: اطلاعات بستر تصمیم گیری است و و دراین بین حساسیت آن افزون می گردد، آمار تلفات، نیازمندیها و … مواردی است که سریع، مطمئن و قابل اتکاء باید تهیه شود تا جلوی شایعه را بگیرد.

حال باتوجه به نکات فوق نگاهی گذرا داریم بر ابعاد مدیریت بحران در زلزله بم این بخش در دو قسمت نقاط قوت و ضعف خواهد آمد.

نقاط قوت:

۱) ابعاد رسانه ای؛

یکی از نقاط قوت مدیریت بحران زلزله بم ابعاد رسانه ای آن بوده است بجز ساعات اولیه که هنوز حساسیت و ابعاد مساله ناگفته و ناشناخته بود عملاً صداوسیما، مطبوعات و رسانه های داخلی و خارجی بیشترین نقش را در بسیج مردم، ایجاد انگیزش مضاعف در دستگاههای مسئول و انعکاس نقاط قوت و ضعف عملیات در بم داشتند.

۲) کنترل سریع اوضاع؛

با توجه به ابعاد آن، نکاتی که پیشتر درخصوص حادثه بم بیان شد ازنقاط قوت بحران بم بود، بطوری که یک شهر مخروبه پس از چند روز دوباره جان گرفته و اوضاع درحد قابل قبولی قرارگرفت. البته طبیعی است حجم و عمق حادثه بحدی بود که تصور آن جز برای کسانی که از نزدیک بم را پس از زلزله دیده اند. قابل درک نبوده لذا بخش سرعت کنترل باتوجه به فاجعه قابل قبول بوده این مطلب در برخی گزارشهای امدادگران خارجی نیز مطرح شده است.

۳) حضور مسئولین بلندپایه نظام؛

حضور مسئولین بلندپایه نظام در روزهای اولیه حادثه و مدیریت در صحنه نیز نکته مهم و قابل توجهی بود، بویژه بازدیدهای مقام معظم رهبری وریاست محترم جمهوری بسیار روحیه بخش و اثربخش بوده است.

۴) عملیات لجستیک؛

عملیات لجستیک بخصوص در بعد هوایی آن بسیار خوب بود و سرعت تعمیر فرودگاه بم با استفاده از امکانات نیروهای مسلح هرچند با کمی تاخیر اما اثربخش صورت گرفت.

نقاط ضعف:

قبل از آنکه نقاظ ضعف مدیریت بحران بم را مطرح نماییم باید متذکر شد که:

اولاً) بیان نقاط ضعف بمنزله چشم پوشی زحمت عظیم و تلاش والای افراد نیست بلکه جهت تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف است.

ثانیاً) برخی از این موارد مختص حادثه بم و برخی قبل از این حادثه هستند.

۱) ایران یکی از کشورهای حادثه خیز (بویژه سیل، زلزله) است. آینده نگری در این خصوص حکم می کند که یک ستاد فعال حوادث غیرمترقبه با دستورالعملها، امکانات و بودجه مناسب با محوریت واحدهای درگیر و عملیاتی (اصطلاحاً در صحنه) بطور آماده در کشور حضور داشته باشند. بطوریکه امکانات و وسایل موردنیاز برای امداد و نجات، اسکان و … در چندین منطقه حاضر بوده و در اسرع وقت به منطقه ار